Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясы: алғашқы бетон құйылғанға дейін қандай жұмыстар атқарылады?

3 қыркүйекте Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын жобалау, жабдықтау және салу жөніндегі келісімшартқа қол қойылды. Құжаттың бекітілуі жобаның жаңа, практикалық кезеңге өткенін білдіреді. Болашақ станцияға «Балқаш» АЭС атауы беріліп, оны Алматы облысының Жамбыл ауданында салу жоспарланып отыр. Бұл туралы Caravan.kz хабарлайды.

Алайда атом электр станциясы жағдайында практикалық іске асыру кезеңіне өту келісімшартқа қол қойылғаннан кейін құрылыс алаңында бірден бетон құю жұмыстары басталады дегенді білдірмейді. Құжаттарға қол қою мен алғашқы бетон құюдың арасында ауқымды инженерлік, жобалау және дайындық жұмыстары жүргізіледі. Оның үстіне, бұл жұмыстардың бір бөлігі негізгі келісімшарт жасалғанға дейін-ақ басталған.

«Балқаш» АЭС құрылысын салуға басымдық берілетін алаңды анықтау мақсатында 2025 жылғы 8 тамызда Алматы облысының Жамбыл ауданында инженерлік-іздестіру жұмыстары басталды. Мамандар осы кезеңнің өзінде аумақты зерттеуге кірісті. Өйткені атом нысанын салу үшін нақты құрылыс алаңының табиғи және инженерлік-геологиялық жағдайлары туралы барынша толық ақпарат алу қажет.

Далалық зерттеулер аясында геофизикалық жұмыстар жүргізіліп, ұңғымалар бұрғыланды, топырақ пен судың мыңға жуық сынамасы алынды, гидрогеологиялық зерттеулер орындалды. Қазіргі уақытта құрылыс алаңындағы аэрометеорологиялық, гидрологиялық және басқа да табиғи жағдайларды бақылау жұмыстары жалғасуда.

Мұндай зерттеулер болашақ жобалау жұмыстары үшін қажет. Мамандар топырақтың қасиеттерін, жер асты суларының орналасуын, аумақтың геологиялық құрылымы мен сейсмикалық сипаттамаларын, сондай-ақ қандай табиғи және климаттық факторларды ескеру керектігін анықтауы тиіс. Кейін бұл деректер жобалық шешімдерді әзірлеу және станцияның түрлі құрылыстарының параметрлерін белгілеу кезінде пайдаланылады.

Атом электр станциясы үшін жобаның нақты құрылыс алаңының ерекшеліктеріне барынша бейімделуі аса маңызды. Бір өңірден екінші өңірге еш өзгеріссіз көшіруге болатын әмбебап шешім мұнда қолданыла бермейді. Жобалау кезінде аумақтың ерекшеліктері, климаты, геологиясы, сейсмикалық жағдайы, гидрологиясы және басқа да факторлар ескерілуі керек. Сондықтан іздестіру жұмыстарының нәтижелері жобалаушылардың алдағы жұмысына қажетті негізгі бастапқы деректердің біріне айналады.

Дайындық жұмыстарының тағы бір маңызды бағыты — болашақ станцияның қауіпсіздігін негіздеу. Атом энергетикасында қауіпсіздік құрылыс аяқталғаннан кейін емес, жобалау кезеңінен бастап қамтамасыз етіледі. Жобаны әзірлеу барысында сыртқы әсерлердің ықтимал түрлері, құрылыс алаңының сипаттамалары, құрылыс конструкциялары мен инженерлік жүйелердің сенімділігі, сондай-ақ станцияның бүкіл өмірлік циклі бойындағы қауіпсіздік талаптары ескерілуі қажет. Сондықтан негізгі құрылыс жұмыстары басталғанға дейін техникалық құжаттаманың едәуір бөлігі әзірленіп, көптеген есептеулер жүргізіледі.

Құрылыс алаңының өзін дайындау да маңызды. Атом электр станциясы тек реактор ғимараты мен бірнеше энергоблоктан тұрмайтынын атап өткен жөн. Мұндай нысанды салу үшін көптеген маманның, техниканың және ұйымдардың жұмысын қамтамасыз ететін кешенді инфрақұрылым қажет. Құрылыс алаңына кіретін жолдарды, инженерлік коммуникацияларды, уақытша ғимараттар мен құрылыстарды, өндірістік және қойма нысандарын дайындап, логистиканы ұйымдастыру және ауқымды құрылыс жұмыстарын бастауға қажетті өзге де жағдайларды жасау керек.

Станция құрылысында қолданылатын материалдарға да ерекше көңіл бөлінеді. Мұның айқын мысалдарының бірі — бетон. Атом нысаны үшін қажетті бетон көлемін қамтамасыз ету ғана жеткіліксіз. Оның құрамы мен сипаттамалары, өндіру, тасымалдау, төсеу технологиялары және кейінгі сапа бақылауы да маңызды. Материалдардың сапасы мен технологиялық талаптардың сақталуы болашақ конструкциялардың сенімділігіне тікелей әсер етеді. Сондықтан бетон өндірісін ұйымдастыру және сапаны бақылау жүйесін қалыптастыру да құрылыс негізгі қарқынға көшкенге дейін атқарылуы тиіс жұмыстар қатарына жатады.

Соңғы сәтке қалдыруға болмайтын тағы бір үдеріс — жабдықтарды өндіру және жеткізу. Атом электр станциясының құрамына күрделі технологиялық жабдықтардың көптеген түрі кіреді. Оларды өндіруге едәуір уақыт кетуі мүмкін. Жабдықтардың техникалық сипаттамалары, дайындалу және жеткізілу мерзімдері, монтаждау кестесі жобалық шешімдермен және жобаны іске асырудың жалпы жоспарымен өзара үйлестірілуі қажет.

Сондықтан АЭС құрылысының бағдарламасы бірінен кейін бірі орындалатын жекелеген іс-шаралардан ғана тұрмайды. Ол — жобалау, өндіріс, логистика және құрылыс үдерістерін өзара байланыстыратын кешенді жұмыс.

Осы тұрғыдан алғанда, «алғашқы бетон құю» жобаның маңызды әрі көзге көрінетін белесі болғанымен, оның нақты басталу сәті емес. Әдетте алғашқы бетон деп реактор ғимаратына қатысты негізгі конструкцияны бетондау жұмыстарының басталуы түсініледі. Көпшілік үшін бұл дайындық кезеңінен ауқымды құрылыс кезеңіне көшуді білдіретін маңызды сәт.

Алайда осы кезеңге жету үшін жобалық құжаттама, құрылыс алаңы мен инфрақұрылымы, өндірістік үдерістер және сапаны бақылау жүйесі толық дайын болуы керек. Сонымен қатар қажетті жабдықтар мен материалдардың жеткізілуі қамтамасыз етілуі қажет.

Сондықтан болашақ АЭС алаңындағы алғашқы жұмыстар әлдеқайда ертерек басталды. Алматы облысының Жамбыл ауданында 2025 жылғы тамызда қолға алынған инженерлік іздестіру жұмыстары жобаның алғашқы практикалық кезеңдерінің бірі болды.

Сонымен қатар дайындық жұмыстары бірнеше бағыт бойынша қатар жүргізілуде. Техникалық мәселелермен бірге қазақстандық кәсіпорындардың жобаға қатысуына қажетті жағдайлар да қалыптастырылып жатыр. Мемлекеттің басым бағыттарының бірі — барынша жергіліктендіру, яғни отандық компанияларды, мамандарды, тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді жобаға тарту.

Ол үшін ел ішінде қандай өнімдер өндіріліп, қандай жұмыстар орындалуы мүмкін екенін алдын ала анықтау қажет. Сондай-ақ қандай кәсіби құзыреттерді дамыту керектігін және қай кәсіпорындардың жобаны іске асыруға қатыса алатынын белгілеу маңызды.

«Қазақстан атом электр станциялары» ЖШС үшін де бұл жұмыстың ұзақ мерзімді маңызы бар. Компания станцияның тапсырыс берушісі әрі болашақ операторы ретінде әрекет етеді. Сондықтан оның қызметі нысанды пайдалануға беру алдындағы кезеңмен ғана шектелмейді. Кәсіби құзыреттерді қалыптастыру, жобаны дайындауға қатысу, серіктестермен және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау, кадрлық әлеуетті дамыту және болашақта станцияны пайдалануға дайындалу — осы ұзақ мерзімді үдерістің ажырамас бөліктері.

Осылайша, «Балқаш» АЭС алаңында алғашқы бетон құйылған кезде, оның артында бір күндік немесе бір жылдық қана емес, ұзақ уақыт бойы жүргізілген ауқымды жұмыс тұрады. Бұл кезеңге инженерлік зерттеулер, геология мен табиғи жағдайларды зерделеу, жобалау және қауіпсіздікті негіздеу, инфрақұрылымды дайындау, құрылыс материалдарының өндірісі мен сапасын бақылауды ұйымдастыру, жабдықтарды жасау, логистика және басқа да көптеген үдерістер арқылы қол жеткізіледі.

Көрермендер мен оқырмандар үшін алғашқы бетон құю құрылыс басталғанын білдіретін түсінікті әрі көрнекі межеге айналады. Ал атом энергетикасының мамандары үшін бұл — жобаның келесі кезеңін техникалық тұрғыдан дайын, басқарылатын және қауіпсіз етуге бағытталған ауқымды алдын ала жұмыстың нәтижесі.

Сондықтан атом электр станциясының құрылысы алаңда алғашқы бетон конструкциясы пайда болғанға дейін-ақ басталады.

www.caravan.kz