Сапалы жол – Жолдау жүктеген жауапкершілік

07.11.2026

0 1

Жолдың сапасы – жайлылықтың ғана емес, қауіпсіздіктің де өлшемі. Ауылдан қалаға қатынайтын жолаушыға, өнімін нарыққа жеткізетін кәсіпкерге, шақыртуға асыққан жедел жәрдемге ең алдымен сенімді жол қажет. Әсіресе өндіріс орындары көп, елді мекендерінің арасы алшақ Қарағанды облысы үшін бұл мәселенің мәні бөлек. Сондықтан жол құрылысының нәтижесін тек төселген асфальттың шақырымымен бағалау жеткіліксіз. Бастысы – жолдың сапасы мен қызмет ету мерзімі.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазандағы «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында осы мәселеге арнайы тоқталды. Президент республикалық және жергілікті деңгейдегі жолдарды сапалы салу міндетін алға тартып: «Бізге сапасы өте жоғары жолдар керек», – деді. Сондай-ақ битум мен қиыршық тастың сапасын сылтау етуге болмайтынын ескертті. Бұл – жол салуға бөлінген қаржының ғана емес, атқарылған жұмыстың нақты нәтижесінің сұрауы болуға тиіс деген талап.
Жолдауда заманауи көлік желісі елдің транзиттік әлеуетін арттырудың стратегиялық шарты ретінде қарастырылды. Қазақстан Еуразияның көлік-логистикалық орталығына айналуды көздесе, күре жолдар да, елді мекен ішіндегі көшелер де жоғары стандартқа сай болуы керек. Осы міндет Сарыарқа өңіріне тікелей қатысты. Өйткені Қарағанды арқылы өнеркәсіптік жүк те, қалааралық көлік те, туристік бағыттағы жолаушылар да өтеді. Демек, жол сапасы аймақ экономикасының бәсекеге қабілетіне ықпал етеді.
Үкіметтің ресми дерегіне сүйенсек, Қарағанды облысындағы автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 9,3 мың шақырымнан асады. 2026 жылы жол саласын дамытуға 61,3 миллиард теңге бөлініп, 643 шақырым жол жөндеу жұмыстарымен қамтылған. Оның 340 шақырымы республикалық, 90 шақырымы облыстық маңызы бар жолдарға, 213 шақырымы қала мен аудандардағы жолдарға тиесілі. Бұл – бір ғана құрылыс маусымындағы елеулі жұмыс көлемі. Дегенмен әр шақырымның игілігін тұрғын қанша жыл көретіні – әлдеқайда маңызды сұрақ.
Өңірдің негізгі бағыттарында да өзгеріс бар. Қазан айында Балқашта Премьер-министрге берілген ақпаратқа сәйкес, ұзындығы 363 шақырымдық Қарағанды – Балқаш және 200 шақырымдық Қарағанды – Қарқаралы автожолдарын реконструкциялау аяқталған. Ал 457 шақырымдық Қарағанды – Жезқазған трассасындағы жұмыс жалғасуда. Бұл жолдар – өңірдің өндірісін, саудасын және туризмін байланыстыратын маңызды арналар. Жолдың кеңдігі мен тегістігі уақытты үнемдесе, оның дұрыс күтіп ұсталуы сол нәтижені ұзақ мерзімге сақтайды.
Алға жылжу көрсеткіштерден де байқалады. 2023 жылы облыста нормативтік жағдайдағы жолдардың үлесі 92 пайыз болса, 2024 жылы 95, 2025 жылы 96 пайызға жеткен. Алдағы үш жылда тағы 875 шақырым автожолды жөндеу жоспарланып отыр. 2029 жылға қарай бұл көрсеткішті 97 пайызға жеткізу көзделген. Бірақ пайыздық өсім мен жүргізушінің күнделікті сезінетін жайлылығы әрдайым бірдей емес. Сондықтан негізгі трассалармен қатар ауылға кіреберіс жолдар, елді мекен ішіндегі көшелер де назардан тыс қалмауы тиіс.
Ең маңызды мәселе – сапаны бақылау. Жол активтерінің ұлттық сапа орталығы облыста жол-құрылыс материалдарынан 1071 сынама алған. Соның 81 пайызы нормативтік талаптарға сәйкес келген. Сонымен бірге 155 сәйкессіздікті жою жұмыстары жүргізіліп жатқаны хабарланды. Бұл сандарды бүкіл жолдың жағдайына телуге болмайды: әңгіме тексерілген материалдар туралы. Әйтсе де, нәтижелер құрылыс барысындағы бақылауды күшейтудің қажет екенін көрсетеді. Ақау нысан пайдалануға берілген соң емес, жұмыс үстінде анықталып, түзетілуі керек.
Жолдың тозуына ауыр жүк көліктерінің шамадан тыс салмағы да әсер етеді. Ресми мәлімет бойынша, облыста орнатылған жеті автоматтандырылған өлшеу жүйесі республикалық және облыстық жолдарда 1859 ұйғарым шығарған. Алдағы екі жылда тағы 12 осындай жүйе орнату жоспарланған. Бұл – жаңадан салынған жолды сақтаудың бір тетігі. Өйткені құрылысқа қыруар қаражат жұмсап, артынан жүктеме тәртібін бақылаусыз қалдыру – шығынды қайта көбейтумен бірдей.
Президент Жолдауында жол мәселесінің ведомстволар арасындағы сылтаумен созылып кетуіне де назар аударды. Республикалық және жергілікті жолдарға қатысты түйткілдерді шешуде Үкімет пен Көлік министрлігінің жауапкершілігін күшейту тапсырылды. Бұл ұстаным өңірлік деңгейде де нақты көрініс табуға тиіс: тапсырыс беруші сапаны талап етуі, мердігер кепілдік міндетін орындауы, зертхана қорытындысы ескерілуі, ал тұрғындар өз көшесіндегі жұмыстың қашан аяқталатынын білуі керек. Ашықтық бар жерде жауапкершілік те артады.
Қарағанды облысындағы жол жөндеу жұмыстарының ауқымы үлкен. Ендігі міндет – сол көлемді ұзаққа шыдайтын сапаға айналдыру. Өйткені жақсы жолдың пайдасы есепте емес, тіршілікте байқалады: жолаушы діттеген жеріне қауіпсіз жетеді, кәсіпкер жүкті кідіріссіз жеткізеді, ауыл тұрғыны қала қызметтеріне оңай қатынайды. Жолдау жүктеген жауапкершіліктің шын мәні де осында. Сарыарқаның әр жолы халыққа сенімді қызмет еткенде ғана бөлінген қаржы мен атқарылған еңбектің қайтарымы толық сезіледі.