Ауылға жеткен игілік
Ауылдың бүгінгі тынысын оның тұрмыс-тіршілігінен аңғарамыз. Үйге су келіп тұр ма, баланың мектебіне апарар жолы қандай, телефонның байланысы үзіле ме, дәрігерге жету қаншалықты қиын? Бір қарағанда ұсақ көрінетін осы сауалдар ауылдағы отбасының күнделікті қамын да, болашаққа жоспарын да айқындайды. Туған жерге тұрақтап, кәсіп ашуға немесе жас маман болып оралуға ниеттенген адам ең әуелі осындай тұрмыс жағдайына қарайды.
Жаңа Конституцияның 1-бабында Қазақстан әлеуметтік мемлекет ретінде айқындалып, адам мен оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең жоғары құндылық деп танылған. Ал, 16-бап тұрғылықты жеріне байланысты кемсітуге жол бермейді. Осы қағидаларды ауыл тіршілігімен сабақтастырғанда, негізгі қызметтерге қолжетімділіктің мәні ашылады. Аймақтағы су, жол, байланыс және әлеуметтік нысандарға қатысты жұмыстардың қайтарымын да тұрғынның өміріне әкелген өзгерісімен бағалаған жөн.
Судың сұрауы – сапалы қызмет
Нұра ауданындағы Талдысай ауылының бір ғана мысалын алсақ. Облыс әкімдігінің баспасөз қызметінің мәліметінше, мұнда ұзындығы 5,4 шақырымға жуық ішкі су желісі жаңартылды. Ауылдың қоғамдық кеңесінің төрағасы Рысбай Жүнісов су мәселесінің 2017 жылдан бері көтеріп, осы түйткілдің тарқатылуына сеп болды. Ілкімді істен кейін, Талдысайға оңтүстік өңірлерден отбасылар көшіп келді. Бұл жайттан ауылға орнығу шешімінде тұрмыс жағдайының салмағы барын аңғаруға болады. Су желісін жаңарту жергілікті бюджет қаражаты мен жер қойнауын пайдаланушылардың қолдауымен жүргізілуде.
Сондай-ақ, Нұра ауданының барлық 37 ауылдық елдімекені сапалы ауызсуға қолжетімділікпен қамтылып үлгерді. Суды тікелей тұрғын үйлерге жеткізуге және қолданыстағы инфрақұрылымды жаңғыртуға басымдық берілген.
Су ауылға жеткенде оның әр үйге қалай берілетіні, қысымының жеткіліктілігі, сапасының тексерілуі және ақаудың қанша уақытта жөнделетіні маңызды. Құбыр тартылғанымен, оны күтіп ұстайтын маман мен қажетті жабдық болмаса, жүйенің сенімділігі әлсірейді. Сондықтан, құрылысқа жұмсалған қаржының қайтарымы нысанды пайдалануға қабылдағаннан кейін де қадағалануы керек.
Осы мақсатта Бұқар жырау ауданының Ақжар ауылында жеті шақырым су желісі тартылып, су мұнарасы салынды. Екі ұңғыма бұрғыланды. Нәтижесінде 345 тұрғыны бар ауылдағы 52 үй орталықтандырылған ауызсумен қамтылды.
Жол түзелсе, тіршілік түлейді
Ауыл жолының маңызы аудан орталығына апарар бағытпен шектелмейді. Ақжарда ауызсу желісімен бірге ауылға кіреберіс бес шақырым жол жөнделген. Жол негізі дайындалып, су өткізгіш құбырлар орнатылды. Жол жабынының сапасы Ұлттық жол активтері сапасы орталығының зертханалық сынақтарымен тексерілген.
Облыс әкімдігінің жыл басындағы жол жоспары жөніндегі хабарламасында «Жараспай-Нұра» бағытында еріген қар суын өткізуге арналған құбырлар салу, «Шахтинск-Есенгелді» жолында қар тоқтатқыш қоршаулар орнату көзделген. Бұл – сол кезде жарияланған жоспар. Оның орындалуын нақты қорытындымен бағалау қажет. Дегенмен, міндеттердің өзі жол сапасын маусымдық қауіпсіздікпен бірге қарастыру керектігін көрсетеді.
Арқа жолына жазғы жөндеумен қатар қысқы күтім де қажет. Қар уақытында тазаланып, қауіпті учаскелер белгіленіп, жолдың жай-күйі туралы хабар тұрғынға жедел жеткенде қатынас сенімді болады. Ауылішілік көшеден негізгі тасжолға дейінгі аралықтың бәрі осы талапқа сай болуы тиіс.
Жөнделген жолдың игілігі тұрақты жолаушылар қатынасымен толығады. Жеке көлігі жоқ азаматтың ауданға барып, шаруасын бітіріп, сол күні ауылына оралу мүмкіндігі де назарда тұрғаны жөн. Сондықтан, жол жобасының әлеуметтік нәтижесін бағалағанда Қозғалыс қауіпсіздігімен бірге қатынас жиілігін, аялдаманың жағдайын және жолақының қолжетімділігін ескерген дұрыс.
Байланыс бар жерде мүмкіндік бар
Бүгінгі ауылға ауызсу мен жол секілді тұрақты байланыс та қажет. Облыс әкімдігінің баспасөз қызметінің мәліметіне сүйенсек, биыл өңірде 39 ауылдық елдімекен жоғары жылдамдықты интернетке қосылған. Жоба аясында 180-нен астам ауылды қамтып, шамамен 50 мың адам тұратын 22 мыңнан астам үйге қолжетімділік жасау жоспарланды. 217 шақырым магистральдық желі тартылып, жалпы ұзындығы 2,5 мың шақырымнан асатын талшықты-оптикалық желі салу көзделген.
Осакаров ауданындағы «Молодежное-Аманқоңыр» учаскесі осы жұмыстың нақты бағыттарының бірі ретінде көрсетілген. Бұл деректерді жоспарланған ауылдардың бәрі қосылды деп қабылдауға болмайды. Нәтиже желі тартылып, тұрғын қызметке қосылып, оның сапасын күнделікті пайдалану барысында сезінгенде айқындалады.
Конституцияның 3-бабының 2-тармағы адам капиталын, білімді, ғылымды және инновацияны дамытуды стратегиялық бағыт деп таниды.
Мәселен, шағын кәсіп иесі өнімінің суретін жариялап, тапсырысты қабылдап, төлемді рәсімдей алады. Оқушы бейнесабақты үзіліссіз көрсе, мұғалім қажетті материалын уақытында жүктейді. Зейнетақысы немесе әлеуметтік төлемі туралы мәлімет алғысы келген тұрғынның ауданға бару қажеттілігі азаяды.
Алайда, ауылға желі жеткізілгені әр үйдегі байланыстың сапасын толық сипаттамайды. Оған қосылу құны, абоненттік төлем, кешкі жүктеме кезіндегі жылдамдық, электрмен жабдықтаудың тұрақтылығы және ақауды жою мерзімі де әсер етеді. Сондықтан, цифрлық инфрақұрылымды бағалағанда қамтылған елдімекен санымен бірге пайдаланушының нақты тәжірибесін ескерген жөн.
Электрондық қызметті меңгермеген адамға түсіндіру мен көмек те қажет. Әсіресе, қарттар мен цифрлық дағдысы жеткіліксіз тұрғындарға өтініш берудің түсінікті жолы ұсынылса, байланыс желісінің қоғамдық пайдасы артады.
Ауылда қалуға негіз бар ма?
Инфрақұрылымдық жұмыстардың ұзақ мерзімді нәтижесі ауылдағы өмірдің тартымдылығынан көрінеді. Ғабиден Мұстафин кентіндегі дене шынықтыру-сауықтыру кешені – осы байланысты көрсететін мысал. 320 орынға есептелген кешеннің екінші қабаты жергілікті балалар музыка мектебіне берілген.
Конституцияның 35-бабы азаматтардың мемлекеттік органдарға жеке және ұжымдық өтініш жолдау құқығын бекітеді. Ауылдағы басым міндеттерді анықтауда осы мүмкіндіктің маңызы зор. Бір елдімекенге су желісін жөндеу шұғыл болса, екіншісіне мектепке апарар жол немесе тұрақты автобус қажет болуы мүмкін. Тұрғын ұсынысы жобаның мазмұнына әсер етіп, кейін орындалуы жөнінде ашық ақпарат берілсе, ортақ іске сенім нығаяды.
Ауылдың ертеңі туған жерге деген ықыласпен бірге, осында өмір сүруге жасалған нақты жағдайға сүйенеді. Үйдегі суы тұрақты, жолы қауіпсіз, байланысы сапалы, қажетті қызметі қолжетімді елді мекенде отбасы да жоспарын сенімді құрады. Жаңа Конституциядағы адам мүддесін арқау еткен қағидалардың өңірдегі мазмұны осындай күнделікті игіліктен ашылады. Ауылға тартылған әр желі мен жөнделген әр жолдың түпкі қайтарымы – елдің орнықты тіршілігі.
Мағжан ҚҰДАЙБЕРГЕН
«Ortalyq Qazaqstan»
