Шаңырақтың шын шаттығы
Қоныстойдың қуанышы әр шаңыраққа әрқалай келеді. Біреу жылдар бойы жинаған қаражатының игілігін көреді, енді біреу кезегін күтіп, жаңа үйдің кілтін қолына алады. Бәрінің де түпкі мұраты – отбасына орнықты мекен тауып, ертеңгі тіршілігін алаңсыз жоспарлау. Сондықтан, баспана саясатының нәтижесін бой көтерген үйлермен бірге сол үйлерге қоныстанған жұрттың жағдайынан іздеген жөн.
Жаңа Конституцияның 28-бабы тұрғын үйге қол сұғылмауын бекітіп, азаматтарды баспанамен қамтамасыз етуге жағдай жасалатынын айқындайды. Заңда көрсетілген мұқтаж санаттарға тұрғын үй белгіленген нормаларға сәйкес беріледі. Осы кепілдіктерді өңіріміздегі нақты істермен сабақтастырғанда, баспанаға жеткізетін жолдың әділдігі, отбасының төлем мүмкіндігі және қоныстың сапасы қатар алға шығады.
Кілтке ұласқан үміт
Республика күні қарсаңында Ақтоғай ауданының Сарышаған кентінде 18 отбасы жаңа екі қабатты үйден пәтер кілтін алды. Облыс әкімдігінің баспасөз қызметінің мәліметінше, қоныстанушылардың арасында мүгедектігі бар адамдар, толық емес және көпбалалы отбасылар бар. Пәтерлердің әрлеуі аяқталып, орталық инженерлік желілерге қосылған.
Аудан үшін он сегіз пәтер – нақты құрылыс нәтижесі. Ал, әр отбасы үшін оның мәні күнделікті тұрмыстан көрінсе керек. Мысалы, баланың сабақ оқитын орны, ертеңге деген жоспары осы мекенге байланады. Әрлеуі дайын, желіге қосылған үйдің берілуі қоныстану алдындағы қосымша шығынды да азайтады.
Дегенмен, жекелеген қоныс тойларының қуанышын өңірдегі жалпы ахуалмен бірге қарастырған жөн. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, Қарағанды облысында биылғы қаңтар-қыркүйекте 291,6 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген. Бұл былтырғы осы кезеңмен салғастырғанда 28,2 пайызға аз. Көппәтерлі тұрғын үйлер алаңы 31,3 пайызға төмендеп, 239,4 мың шаршы метрді құраған.
Баспанаға мұқтаж азаматты есепке алу тәртібі де өзгерді. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің түсіндіруіне сәйкес, 2025 жылғы 24 мамырдан бастап «Отбасы банктің» тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығының электрондық базасы жұмыс істейді. Өтініш онлайн қабылданып, үміткер туралы мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы тексеріледі. Жинақталған деректерге қарай мемлекеттік қолдау шаралары ұсынылады.
Мұндай жүйенің құндылығы өтінішті қабылдаумен бірге шешімнің оңтайлығынан көрінеді. Азамат өз мәртебесін, іріктеу талабын және қандай қолдауға үміткер екенін білуі керек. Деректегі қателікті түзету, бас тарту себебін анықтау және шешімге шағымдану жолдары да қолжетімді болғаны жөн. Кезектің ашықтығы адамның өз мүмкіндігін болжап, алдағы қадамын жоспарлауына жағдай жасайды.
Жарнасыз баспананың да есебі бар
Үй алуға талпынған отбасының алдынан көбіне екі міндет шығады. Ол – бастапқы қаражат жинау және ай сайынғы төлемді өтеу. Осы екеуінің салмағы әр шаңырақта әртүрлі. Сондықтан, қолдау тетіктерінің тиімділігі отбасының нақты табысымен салыстырылғанда ашылады.
Саран қаласының «Химик» шағынауданындағы ұсыныс осы тұрғыдан назар аударарлық. «Отбасы банк» тамызда жариялаған хабарламасында сатып алу құқығымен жалға берілетін 116 пәтер ұсынған. Шарт бойынша бастапқы жарна талап етілмейді, мерзім 20 жылға дейін, сыйақы мөлшерлемесі жылдық 3,1 пайыз болып белгіленген. Жалға алу құны бір шаршы метрге 1 981,95 теңге деп көрсетілген.
Осы тарифпен шартты түрде 50 шаршы метр пәтердің айлық төлемін есептесек, шамамен 99,1 мың теңге шығады. Бұл – жарияланған тарифке сүйенген есептік мысал ғана. Ал, нақты төлем пәтердің ауданы мен шартқа байланысты айқындалады. Бастапқы жарнаны жинау қиындығы жеңілдегенімен, отбасының ұзақ мерзімді төлем мүмкіндігі шешуші болып қала береді.
Теміртаудағы ахуал да осы айырманы нақтылай түседі. Қазақстан Тұрғын үй Компаниясының хабарлауынша, 9-шағынаудандағы үш үйден сатып алу құқығымен жалға берілетін 30 пәтерге 14-28 қазан аралығында өтінім қабылдау көзделген. Бастапқы жарна талап етілмейді. Бір бөлмелі пәтердің айлық төлемі 90 307-97 407 теңге, екі бөлмелінікі 109 167-153 544 теңге аралығында көрсетілген. Үміткер төлем қабілеттілігін растауы қажет.
Мұндай соманы отбасының барлық кірісімен ғана салыстыру жеткіліксіз. Азық-түлік, коммуналдық қызмет, жолақы, баланың оқуына және денсаулыққа жұмсалатын шығыннан кейін қанша қаражат қалатыны маңызды. Қолжетімділік сол қалған қаражаттың тұрақты төлемге жетуінен көрінеді.
Осы жерде жалдау, сатып алу құқығымен жалдау және жеңілдетілген несие тетіктерінің әрқайсысының өз міндеті барын ескеру қажет. Тұрақты табысы бар, бірақ, бастапқы жинағы жеткіліксіз азаматқа бір мүмкіндік қолайлы болса, табысы төмен отбасыға өзге қолдау керек. Баспанаға мұқтаждық пен төлем қабілеттілігі екі түрлі өлшем болғандықтан, мемлекеттік шаралар осы айырманы ескергенде нәтижелі болады.
Қала басындағы Методическая көшесі, 33 мекенжайындағы 45 пәтерлі үйге қатысты банк хабарламасы да нақты есепке негіз береді. Тамызда жарияланған ұсыныста бір шаршы метрдің құны 260 мың теңге деп көрсетілген. Осы бағамен 36,5 шаршы метрдің құны 9,49 миллион, 84 шаршы метрдікі 21,84 миллион теңге болады. Бұл – сол нысандағы бағаға сүйенген есеп, қаладағы орташа нарықтық баға емес.
Пәтер аумағы үлкейген сайын отбасының қаржылық міндеттемесі де өзгереді. Сондықтан, тұрғын үй саясатының есебінде қанша пәтер ұсынылғанымен қатар, оған қанша отбасының төлем мүмкіндігі жеткенін, қаншасының іріктеуден өте алмағанын талдау маңызды. Сонда қолдаудың қай тұста тиімді, қай тұста жеткіліксіз екені айқынырақ көрінеді.
Сенім тірегі
Жаңа Конституцияның 29-бабы заңды жолмен алынған мүлікке жеке меншік құқығын бекітеді. Тұрғын үй нарығында осы құқықтың қорғалуы азаматтың жиған қаражаты мен ұзақ мерзімді міндеттемесінің қауіпсіздігімен сабақтас. Үйдің уақытында аяқталуы, сапасының талапқа сай болуы және шарттың орындалуы осы сенімге тікелей әсер етеді.
«Новый город – 2» және «Британский квартал» тұрғын үй кешендері туралы шілдедегі ақпарат мәселенің осы қырын көрсетеді. Екі нысанның құрылысы мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы басқармасының бақылауында екені, аяқтау кестесі бекітіліп, жыл соңына дейін бітіру көзделгені хабарланған.
Құрылыс мерзімінің ұзаруы отбасының өзге жоспарларына да ықпал етуі мүмкін. Жалдамалы үйде тұруды жалғастыру, көшу уақытын кейінге шегеру, баланың мектебін ауыстыру мәселесі құрылыс барысына тәуелді болып қалады. Сондықтан, мерзім туралы ақпараттың анықтығы азамат үшін маңызды.
Осы бағытта Қазақстан Тұрғын үй Компаниясы 8 қазанда Тұрғын үй порталында инжинирингтік компаниялардың есептері жариялана бастағанын хабарлады. Жаңа бөлім компания кепілдігі бар жобалардың іске асырылу барысы туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Үй тапсырылғаннан кейін де жауапкершілік жалғасады. Жылудың тұрақтылығы, шатырдың бүтіндігі, лифтінің жұмысы, ортақ мүліктің күтімі қоныстанушының күнделікті өмірін айқындайды. Тұрғынның шағымына жауап беріліп, анықталған ақау уақытында түзетілгенде, баспанаға деген сенім нығаяды.
Баспана таңдаған отбасы пәтердің ішкі жағдайымен бірге баласының қай мектепке баратынын, аялдаманың қашықтығын, емхана мен балабақшаға жету жолын ойлайды. Үйдің қолайлылығы осындай күнделікті қажеттіліктерден құралады.
Көгілдір тоғандар мен Оңтүстік-Шығыс арасындағы аумақта жаңа тұрғын ауданның қалыптасуы осы талапты таразылайды. Мұндағы тұрғын үй құрылысын әлеуметтік, инженерлік және көлік инфрақұрылымымен бірге дамыту, мектептер, балабақшалар мен медициналық нысандар қоса салынып жатыр.
Жаңа Конституциядағы баспанаға қатысты кепілдіктерді аймақтағыы жоталы жобалармен сабақтастырудың мәні осыдан ашылады. Кезек әділ әрі түсінікті жүріп, қолдау отбасының мүмкіндігіне сай келіп, құрылыс сапалы аяқталып, айналасы өмір сүруге қолайлы болғанда, қоныс тойының қуанышы күнделікті орнықты тіршілікке ұласады. Шаңырақтың шын шаттығы да – сол болмақ.
Мағжан ҚҰДАЙБЕРГЕН
Ortalyq.kz
