Мұраға қамқорлық, өнерге еркіндік
Жаңа Конституция тарихи-мәдени мұраны сақтау мен төл мәдениетті қолдауды мемлекет қызметінің негізгі қағидаттары қатарына енгізді. Ата Заң әр адамға өз мәдениетін қолдануға, шығармашылық тілін еркін таңдауға құқық беріп, көркем шығармашылық еркіндігіне кепілдік береді. Мұраның сақталуына қамқор болу – азаматтың да міндеті. Осы қағидалардың Қарағанды облысындағы мәнін биылғы екі мерейтой арқылы ғана пайымдай аламыз.
Қасым Аманжоловтың 115 жылдығында ақындар жаңа жырларын ортаға салса, Манарбек Ержановтың 125 жылдығында Арқаның әншілік дәстүрі ел ішінде де, шетел сахнасында да таныстырылды.
Қасымнан кейінгі сөз
Конституцияның 40-бабы азаматтарға тарихи және мәдени мұраның сақталуына қамқор болуды, тарих пен мәдениет ескерткіштеріне ұқыпты қарауды міндеттейді. Әдеби мұраны сақтауда ақынның мәтінін жинап, жариялаудың орны бөлек. Ал, оны кейінгі буынға жеткізудің бір жолы – оқырманға сол шығарманы өз пайымымен оқуға, қаламгерге одан қуат алып, өз сөзін айтуға мүмкіндік беру. Мұраға қамқорлық пен Конституцияның 23-бабында бекітілген көркем шығармашылық еркіндігі осы тұста сабақтасады.
Қарағандыда Қасым Аманжоловтың 115 жылдығына орай өткен «Дүниеге келер әлі талай Қасым» республикалық мүшәйрасына еліміздің әр өңірінен сексенге жуық ақын өлең жолдады. Қарағандылық Мирас Асан бірінші орын алса, оралдық Мәрлен Ғилымхан екінші, тараздық Нұржан Қадірәлі үшінші орын иеленді. Жеңімпаздың «Ақтық дем» реквием-балладасында ақынның соңғы сәті бейнеленеді. Қасымды құрметтеудің осындай бір жолы бар.
Республикалық мүшәйрадан бөлек, Қарағанды гуманитарлық колледжінде Қасымға арналған дәстүрлі облыстық байқау бесінші рет өтті. Бір алаңда ақындар жаңа туындысын сынға ұсынса, екіншісінде жастар Қасымның шығармашылығымен жақынырақ танысты. Үздік өлеңдер әдеби басылымдарда жарияланып, байқауда туған талдаулар кітапхана мен оқу орындарына жетсе, мерейтойдың игілігін жарысқа қатысқандармен бірге оған келе алмаған оқырман да көрер еді.
Манарбек әнін кім жалғайды?
Жаңа Конституцияның 22-бабы әр адамның ана тілі мен төл мәдениетін қолдану құқығын, оқу мен шығармашылық тілін еркін таңдауын бекітеді. Бұл құқықтың дәстүрлі өнердегі мәні әнді үйренуге, орындауға және кейінгі шәкіртке жеткізуге мүмкіндік болғанда ашылады. Әннің сөзі мен әуезі жазбада сақталады. Ал иірімі мен орындау машығын шәкірт көбіне ұстаздың қасында жүріп меңгереді.
Манарбек Ержановтың 125 жылдығына арналған еске алу кеші Анкарада өтті. Мәдениет және ақпарат министрлігінің дерегінше, онда Қарағандының «Арқа сазы» фольклорлық ансамблі дәстүрлі музыкалық шығармалар орындап, әншінің өмірі мен өнері туралы деректі фильм көрсетілді. Кешті ТҮРКСОЙ, министрлік және Қарағанды облысының әкімдігі бірлесіп ұйымдастырды. Қарағандының өзінде де 4 қарашада К. Станиславский атындағы театрда мерейтойлық концерт өтті.
Өнердің шетел сахнасында таныстырылуы оның тыңдарманын көбейтеді. Ал облыс үшін ән мұрасының өз ортасында жалғасуы да маңызды. Манарбектің орындауындағы жазбаларды жас әншілер тыңдай ала ма? Оның репертуарындағы әндер өнер мектептерінің сабағында, аудандық мәдениет үйлерінің бағдарламасында қаншалықты орын алады? Осы сауалдарға жауап іздегенде мерейтойдың мәдениет саласына қалдырған нәтижесі анықтар едік.
Мағжан ҚҰДАЙБЕРГЕН
Ortalyq.kz
