Қарбыз бен қауын аларда нені ескеру керек?

Қарбыз бен қауынның маусымы қызу жүріп жатыр және қыркүйек айының соңына дейін жалғасады. Бұл уақытта сауда орындарында бақша дақылдарының түр-түрі ұсынылады, сондықтан қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтап, сапалы өнімді таңдау маңызды.

Өнім қауіпсіздігінің маңызды көрсеткіштерінің бірі нитраттардың мөлшері болып табылады. Нитраттар өсімдіктердің өсуі мен дамуына қажет, алайда олардың азық-түлік өнімдерінде шамадан тыс жиналуы денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін.

Нитраттардың жоғары мөлшерін қарбыздың немесе қауынның сыртқы түріне, жұмсағының түсіне немесе дәміне қарап анықтау мүмкін емес екенін түсіну маңызды. Нитраттардың нақты мөлшерін тек зертханалық зерттеу арқылы анықтауға болады. Сондықтан дәл нәтиже бермейтін түрлі тұрмыстық тексеру тәсілдеріне сенуге болмайды.

Қарбыз бен қауынды белгіленген сауда орындарынан сатып алу ұсынылады. Оларға дүкендер, базарлар, ұйымдастырылған жәрмеңкелер және азық-түлік өнімдерін сақтау мен өткізуге қажетті жағдайлар жасалған басқа да сауда нысандары жатады. Сатушыда сатылатын бақша дақылдарының шыққан жерін, сапасы мен қауіпсіздігін растайтын құжаттар болуы тиіс.

Қарбыз бен қауынды стихиялық сауда орындарынан, кездейсоқ сатушылардан, автомобиль жолдарының бойынан, аялдамалардан және басқа да белгіленбеген жерлерден сатып алуға болмайды. Мұндай жағдайда өнімнің шыққан жеріне және қажетті санитариялық талаптардың сақталуына әрдайым көз жеткізу мүмкін емес.

Сақтау жағдайларының да маңызы зор. Бақша дақылдары тікелей жерде емес, арнайы тұғырларда, тауар қойылатын төсемдерде немесе сөрелерде орналастырылуы тиіс. Сауда орны ластанудан, тікелей күн сәулесінен және атмосфералық жауын-шашыннан қорғалған болуы қажет. Бұл талаптарды сақтау өнімнің сапасын сақтауға және оның ластану қаупін азайтуға көмектеседі.

Сатып алу кезінде қарбызды немесе қауынды мұқият қарап шығу керек. Қабығы бүтін, жарықтары, терең зақымдары, ойықтары және шіру белгілері болмауы тиіс. Қабығы зақымдалған немесе алдын ала кесілген жемістерді сатып алмаған жөн.

Кейде сатушылар сатып алушы жемістің піскендігін бағалай алуы үшін қарбызды сол жерде кесіп беруді ұсынады. Мұндай өнімді сатып алудан бас тартқан дұрыс. Зақымдалған жері арқылы жемістің ішіне ауру тудыратын микроорганизмдер түсуі мүмкін. Олар жылы жағдайда және тәтті жұмсақ жеміс ішінде әсіресе тез көбейеді, бұл тағамнан улануға немесе ішек инфекциясына себеп болуы мүмкін.

Қарбызды немесе қауынды тұтынар алдында оны ағынды судың астында сабынмен мұқият жуу қажет. Тек содан кейін ғана жемісті кескен жөн. Бұл қарапайым ереже өте маңызды, өйткені кесу кезінде қабықтың бетіндегі ластанулар жемістің жұмсағына түсуі мүмкін.

Кесілген бақша дақылдарын сақтауға ерекше назар аудару қажет. Егер жемісті бірден толық тұтыну мүмкін болмаса, қалған бөлігін тағамдық үлдірмен жауып немесе таза жабық ыдысқа салып, тоңазытқышқа қою керек. Кесілген қарбызды немесе қауынды бөлме температурасында, әсіресе ыстық ауа райында, ұзақ уақыт сақтауға болмайды. Мұндай өнімді қысқа уақыт ішінде тұтынған дұрыс.

Кесілген бақша дақылдарын басқа өнімдерден, әсіресе шикі ет және балық өнімдерінен, жұмыртқадан және микробтық ластану көзі болуы мүмкін басқа да өнімдерден бөлек сақтау керек. Сақтау үшін таза ыдысты пайдаланып, температуралық режимді сақтау қажет.

Балаларға арналған бақша дақылдарын таңдағанда ерекше сақтық танытқан жөн. Балаға шыққан жері белгісіз өнімдерді, зақымдалған жемістерді немесе белгіленген сақтау жағдайлары бұзылған бақша дақылдарын бермеу керек. Бала неғұрлым кішкентай болса, оның рационына кіретін өнімдердің сапасына соғұрлым мұқият қарау қажет.

Тағамнан уланудың ықтимал белгілерін де есте ұстаған маңызды. Сапасыз өнімді тұтынғаннан кейін жүрек айнуы, құсу, іштің ауыруы, іш өту, әлсіздік және басқа да жайсыздық белгілері пайда болуы мүмкін. Олар байқалған жағдайда медициналық көмекке жүгініп, өз бетінше емделуге болмайды. Егер сөз бала туралы болса немесе адамның жағдайы тез нашарласа, медициналық көмекке мүмкіндігінше тез жүгіну қажет.

Сондықтан қарбыз немесе қауын сатып алғанда бірнеше қарапайым ұсынысты есте ұстаған жөн: өнімді белгіленген сауда орындарынан сатып алу, құжаттарының бар-жоғына назар аудару, зақымдалмаған бүтін жемістерді таңдау, алдын ала кесілген бақша дақылдарын сатып алмау, жемісті кесер алдында міндетті түрде жуу және сақтау жағдайларын сақтау.

Қарбыз бен қауынның маусымы бүкіл отбасы үшін дәмді ғана емес, қауіпсіз де болсын.

Гүлнар  ЖҰМАҒҰЛОВА
Шахтинск қаласының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің міндетін атқарушы