Солтүстік – Оңтүстік бағыты және Орта дәліз: Қазақстан транзиттік әлеуетін арттыруда
Қазақстан Азия, Ресей және Еуропа нарықтарын байланыстыратын көлік дәліздерін дамытуды жалғастыруда. Ресеймен ынтымақтастық аясындағы Солтүстік – Оңтүстік бағыты ел үшін ерекше маңызға ие. Сонымен қатар Транскаспий халықаралық көлік бағдарының (ТХКБ) мүмкіндіктері кеңейіп келеді. 2026 жылдың сегіз айында осы бағыт бойынша шамамен 44,2 мың контейнер тасымалданды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 58%-ға көп.
Өңірдегі көлік байланысының маңыздылығын Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев атап өтті. Оның айтуынша, инфрақұрылымды дамыту экономикалық байланыстарды нығайтуға, сауда көлемін арттыруға және қосылған құнның жаңа тізбектерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Мемлекет басшысы Ресеймен ынтымақтастық аясындағы Солтүстік – Оңтүстік бағыты Қазақстан үшін ерекше өзекті екенін атап өтті.
Солтүстік – Оңтүстік бағыты және Орта дәліз
Қазақстан көлік бағыттарын дамытуды өңірлік ынтымақтастықты кеңейтудің негізгі бағыттарының бірі ретінде қарастырады. Мұнда әңгіме тек жүк тасымалы туралы емес, сонымен қатар инвестиция, энергетика және өнеркәсіп салаларындағы өзара іс-қимылға қолайлы жағдай қалыптастыру туралы болып отыр.
Тоқаев Транскаспий халықаралық көлік бағдарының маңызы артып келе жатқанын да атап өтті. Бұл бағыт Орта дәліз немесе Ортаңғы дәліз деп те аталады. Ол Қытай мен Орталық Азия елдерін Каспий өңірімен, одан әрі Еуропа нарықтарымен байланыстырады. Президенттің айтуынша, Қазақстанның көлік инфрақұрылымын жаңғырту бүкіл өңірдің транзиттік әлеуетін арттыруға тиіс.
ТХКБ бойынша контейнер тасымалы 58%-ға өсті
Тасымал көрсеткіштері Орта дәліздегі контейнер айналымының артқанын көрсетеді. «Қазақстан темір жолы» ұсынған мәліметтерге сәйкес, 2026 жылғы қаңтардан тамызға дейін Транскаспий халықаралық көлік бағдары бойынша шамамен 44,2 мың TEU тасымалданған. TEU — жиырма футтық контейнерге тең өлшем бірлігі.
Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16,2 мың TEU-ға немесе 58%-ға көп. Сондай-ақ сегіз ай ішінде Қытайдан осы бағыт бойынша 419 контейнерлік пойыз жөнелтілді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 191 пойызға немесе 84%-ға артық.
Оң динамика 2025 жылы да байқалды. Жыл қорытындысы бойынша ТХКБ арқылы шамамен 77 мың TEU жүк тасымалданған. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 20,3 мың TEU-ға жуық немесе 36%-ға көп.
Контейнер тасымалының өсуі Азия мен Еуропа арасындағы жүктерді жеткізуде осы бағыттың қолданысы кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Сонымен қатар дәліздің одан әрі дамуы оған қатысушы елдердің теміржол, порт және басқа да көлік инфрақұрылымының үйлесімді жұмысына байланысты.
Қазақстан көлік инфрақұрылымын кеңейтуде
Қазақстан көлік жүйесінің өткізу қабілетін арттыруға бағытталған бірнеше инфрақұрылымдық жобаны жүзеге асыруда.
Тоқаевтың мәлімдеуінше, Мойынты – Қызылжар және Дарбаза – Мақтаарал теміржол желілерінің құрылысы аяқталуға жақын. Ал 2027 жылы Бақты – Аягөз бағыты бойынша пойыз қозғалысын ашу жоспарланып отыр. Президент бұл жобаның стратегиялық маңызы зор екенін атап өтті.
Бұдан бөлек, Қытайды Каспий теңізімен, одан әрі Еуропа нарықтарымен байланыстыруға тиіс «Арал-Каспий магистралі» атты ірі автомобиль жолы жобасын іске асыру басталды.
Өңір елдерінің шекара маңындағы сауда-логистикалық кешендері мен өнеркәсіптік кооперация орталықтарын дамыту да ерекше маңызға ие. Мемлекет басшысының пікірінше, болашақта оларды бірыңғай жүйеге біріктіріп, өңірлік қосылған құн тізбектерін қалыптастыруға болады.
Осылайша, Қазақстанның көлік стратегиясы бірнеше бағытты қамтиды: Ресеймен бірлесіп Солтүстік – Оңтүстік бағытын дамыту, Каспий теңізі арқылы өтетін Орта дәліздің мүмкіндіктерін кеңейту, сондай-ақ Қытаймен және басқа да нарықтармен теміржол және автомобиль қатынасын нығайту.
Бұл жобалардың негізгі мақсаты — транзит пен сауда мүмкіндіктерін арттыру, сондай-ақ өңір елдері арасындағы экономикалық байланыстарды нығайту.
Материалды әзірлеген Аяулым СОВЕТ
