Дамудың жаңа кезеңі
1 шілде – Қазақстан Республикасының құқықтық даму тарихындағы маңызды күндердің бірі болмақ. Дәл осы күні жалпыхалықтық референдум қорытындысы бойынша қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясының жаңа редакциясы күшіне енеді. Бұл – еліміздің мемлекеттік құрылымы мен құқықтық жүйесін жаңғыртуға бағытталған ауқымды реформалардың жаңа кезеңін білдіреді.
Конституцияның жаңартылуы тек мемлекеттік басқару жүйесіне енгізілген өзгерістермен ғана шектелмейді. Оның басты мәні – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін жетілдіру, мемлекет пен қоғам арасындағы өзара байланысты нығайту, заң үстемдігі мен әділдік қағидаттарын одан әрі дамыту.
Жаңа конституциялық модельде азаматтардың құқықтарын қорғау, қоғамдық тұрақтылықты сақтау және дауларды тиімді шешу мәселелеріне ерекше мән беріледі. Осы тұрғыда медиация институтының рөлі арта түседі. Медиация – бұл тек дауды шешудің баламалы тәсілі ғана емес, қоғамдағы өзара түсіністік пен келісім мәдениетін қалыптастыратын маңызды құрал.
Қазіргі таңда қоғамдағы кез келген келіспеушілікті тек сот арқылы шешу міндетті емес. Кей жағдайда тараптардың өзара диалог жүргізуі, бір-бірінің мүддесін ескеруі және ортақ шешімге келуі әлдеқайда тиімді нәтиже береді. Медиация осы қағидаттарға негізделеді: еріктілік, құпиялылық, тараптардың теңдігі және медиатордың бейтараптығы.
Жаңа Конституция жағдайында медиация институтын дамыту құқықтық мемлекеттің маңызды элементтерінің біріне айналады. Себебі, құқықтық мәдениеті жоғары қоғамда азаматтар тек өз құқықтарын қорғауды ғана емес, сонымен қатар, дауларды өркениетті жолмен шешу жолдарын да білуі қажет.
Медиацияның маңыздылығы әсіресе, еңбек қатынастары, отбасылық мәселелер, азаматтық-құқықтық даулар, кәсіпкерлік саласындағы келіспеушіліктер және әлеуметтік мәселелерді шешуде көрінеді. Оның дамуы сот жүйесіне түсетін жүктемені азайтып қана қоймай, қоғамдағы шиеленістердің алдын алуға, азаматтар арасындағы сенім мен өзара құрметті қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Қарағанды қаласында бұл бағытта нақты жұмыстар жүргізіліп келеді. «Zolotaya seredina-SM» қоғамдық бірлестігі Қарағанды қаласы Әлихан Бөкейхан ауданы әкімінің аппаратының мемлекеттік әлеуметтік тапсырысы негізінде «Жанжалсыз қоғам: медиация дауларды реттеудің баламалы тәсілі ретінде» жобасын жүзеге асыруда.
Жобаның негізгі мақсаты – тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыру, медиация институтының мүмкіндіктерін кеңінен түсіндіру, азаматтарға дауларды сотқа жеткізбей шешудің тиімді жолдарын көрсету және қоғамда өзара келісім мен диалог мәдениетін қалыптастыру.
Жоба аясында ақпараттық-түсіндіру, келелі кездесулер, семинарлар ұйымдастырылып, медиацияның артықшылықтары туралы ақпараттық материалдар дайындалуда. Сонымен қатар, тұрғындарға жанжал жағдайларында құқықтық тұрғыдан дұрыс әрекет ету, тараптардың мүддесін ескере отырып ортақ шешімге келу жолдары түсіндіріледі.
Осындай игі шаралар құқықтық түсіндіру жұмыстарының нәтижелілігін арттырып, тұрғындардың өз құқықтары мен міндеттері туралы білімін жетілдіруге, қоғамдағы дау-жанжалдардың алдын алуға және азаматтар арасында бейбіт келісім мәдениетін қалыптастыруға оң ықпал етеді.
Медиацияны дамыту – тек дауларды шешу тәсілі емес, ол қоғамдағы тұрақтылықты, өзара құрметті және жауапкершілікті қалыптастыратын маңызды құрал. Осындай жобалардың жүзеге асырылуы жаңа конституциялық кезеңде құқықтық мәдениеті жоғары, келісім мен өзара түсіністікке негізделген қоғам қалыптастыруға өз үлесін қосады.
Жаңа Конституцияның күшіне енуі еліміз үшін жаңа құқықтық кезеңнің басталуын білдіреді. Бұл кезеңде мемлекеттік институттардың тиімділігімен қатар, азаматтардың құқықтық санасы, өзара жауапкершілігі және қоғамдағы диалог мәдениеті ерекше маңызға ие болады.
Сондықтан, медиацияны дамыту – тек дауларды шешудің баламалы механизмі емес, ол қоғамдық келісімді сақтауға, азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттыруға және құқықтық мәдениеті жоғары қоғам қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам.
Жаңа Конституция – тек жаңа құқықтық нормалар жиынтығы емес, ол азамат пен мемлекет арасындағы өзара сенімге негізделген заманауи құқықтық қоғам құрудың негізі.
Света ШАРДАРБЕКОВА,
«Zolotaya seredina-SM» қоғамдық бірлестігінің басшысы
