Астана – Қарағанды бағытында қысқы апаттар екі есеге жуық азайды
Қазақстанның республикалық маңызы бар автожолдарында жол-көлік оқиғаларынан болатын өлім-жітім айтарлықтай азайды. 2026 жылдың алғашқы бес айының қорытындысы бойынша жол-көлік оқиғаларынан қаза тапқандар саны 26,8%-ға төмендеп, 336 адамнан 246 адамға дейін азайды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 90 адамның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік берді.
Өлім-жітім көрсеткішімен қатар өзге де негізгі индикаторларда оң өзгерістер байқалады. Жол-көлік оқиғаларының саны 1 214-тен 1 151 жағдайға дейін немесе 5,2%-ға азайды. Ал жарақат алғандар саны 2 376 адамнан 2 181 адамға дейін төмендеп, 8,2% қысқаруды көрсетті.
Бұл көрсеткіштер республикалық жолдардағы қауіпсіздік жүйесінің жаңа кезеңге өткенін аңғартады. Егер бұрын негізгі шаралар апат орын алғаннан кейін қабылданса, бүгінде басымдық тәуекелдерді алдын ала басқаруға, цифрлық бақылауға, инженерлік қауіпсіздік шешімдеріне, қозғалыс жылдамдығын реттеуге және жолдардың жай-күйіне жеке жауапкершілікті арттыруға берілуде.
Ең маңызды нәтиже – ауыр зардаптардың азаюы
Жол-көлік оқиғаларының санына қозғалыс қарқындылығы, ауа райы жағдайы, жүргізушілердің тәртібі, көлік құралдарының техникалық жай-күйі және адам факторы сияқты көптеген себеп әсер етеді. Сондықтан апаттардың жалпы саны ғана емес, олардың салдары да ерекше маңызға ие.
Осы тұрғыдан алғанда ең маңызды нәтиже – қаза тапқандар санының үштен бірге жуық төмендеуі. Бұл қабылданып жатқан шаралардың ең алдымен ауыр және адам өліміне әкелетін жол апаттарының алдын алуға бағытталғанын көрсетеді.
Нәтижесінде республикалық жолдар жүргізушілер үшін болжамды әрі қауіпсіз бола түсуде, қауіпті учаскелер айқынырақ белгіленіп, қолайсыз ауа райының тәуекелдері тиімді басқарылып, жол қызметтерінің әрекет ету жылдамдығы артты.
Қауіпсіздік жүйесі жаңа тәсілмен дамуда
Қол жеткізілген нәтижелердің негізгі себебі – жол қауіпсіздігіне деген көзқарастың түбегейлі өзгеруі.
«ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы нормативтік реттеу, цифрландыру, техникалық құралдарды жаңғырту, қысқы күтіп-ұстау, жол ақауларының алдын алу, жол жұмысшыларын қорғау және төтенше жағдайларға жедел әрекет ету бағыттарында кешенді жұмыстар жүргізуде.
2025 жылы жолдарды күтіп-ұстау, жабындарды профилактикалық өңдеу, техниканы пайдалану, жол жұмыстарын ұйымдастыру қауіпсіздігі, апатты учаскелерді талдау және тапсырмалардың орындалуын бақылау мәселелерін қамтитын 15-тен астам ішкі нормативтік құжат қабылданды.
Сонымен қатар жол-көлік оқиғалары жиі тіркелетін орындар мен тәуекелі жоғары учаскелер тұрақты түрде талданып келеді. 2025 жылдың қараша айынан бастап облыстық филиалдар бөлінісінде апаттылық статистикасы апта сайын қаралып, нақты тапсырмалар беріледі және олардың орындалуы бақылауға алынады.
Бұл жол қауіпсіздігінің тек техникалық мәселе емес, толыққанды басқару жүйесіне айналғанын көрсетеді.
Цифрлық технологиялардың тиімділігі дәлелденді
Жол қауіпсіздігін арттырудағы ең тиімді шешімдердің бірі – ауыспалы ақпарат белгілерін енгізу болды.
Мұндай жүйелер Астана – Щучинск және Астана – Қарағанды автожолдарында орнатылған. Қыс мезгілінде бұл бағыттар боран, көктайғақ және көрінудің нашарлауы салдарынан ең күрделі учаскелердің бірі саналады.
Ауыспалы ақпарат белгілері нақты жол және ауа райы жағдайына сәйкес жылдамдық режимін жедел өзгертуге мүмкіндік береді. Соның нәтижесінде жүргізуші жалпы ескерту емес, нақты жағдайға бейімделген шектеуді көреді.
Нәтижесінде 2025–2026 жылғы қыс мезгілінде аталған учаскелердегі жол-көлік оқиғаларының саны 53%-ға төмендеп, 57 жағдайдан 27 жағдайға дейін азайды. Қаза тапқандар саны 9 адамнан нөлге дейін төмендеді. Ал жарақат алғандар саны 102 адамнан 46 адамға дейін қысқарып, 55%-ға азайды.
Астана – Щучинск бағытында апаттылық деңгейі 57%-ға, ал Астана – Қарағанды бағытында 53%-ға төмендеді. Екі бағытта да талдау кезеңінде адам өлімі тіркелген жоқ.
Түнгі қауіпсіздікке ерекше назар аударылуда
Ауыр жол-көлік оқиғаларының басым бөлігі тәуліктің қараңғы уақытында орын алады.
Осыған байланысты республикалық жолдарда жарық шағылыстыратын элементтер орнатылып, жол жиектерінің белгіленуі жақсартылуда. Сондай-ақ жарықтандыру тіректері, қоршаулар мен басқа да инженерлік нысандардың көріну деңгейі арттырылуда.
Ақылы жолдарда алғаш рет екі компонентті жол таңбалау бояуы қолданылуда. Оның негізгі артықшылығы – түнгі уақытта жарықты жақсы шағылыстыруы және қызмет ету мерзімінің ұзақтығы.
Бұл жаңашылдық жаңбыр, қар, тұман және қарсы жарық жағдайында жүргізушілердің жолды анық көруіне мүмкіндік береді.
Қысқы күтіп-ұстаудан тәуекелдерді басқаруға көшу
Жолдарды қысқы күтіп-ұстау жүйесінде де маңызды өзгерістер орын алды.
Бұрын негізгі күш қар мен көктайғақтың салдарын жоюға жұмсалса, қазір басты назар алдын алу шараларына аударылған. Яғни жол қызметтері қар жауар алдында немесе көктайғақ пайда болмай тұрып қажетті жұмыстарды жүргізеді.
Бұл тәсіл көлік дөңгелектерінің жолмен ілінісуін сақтап, сырғанау, аударылу және соқтығысу қаупін төмендетеді.
Бүгінде республикалық жолдар желісінде қар басу қаупі жоғары 2,7 мың шақырым учаске анықталған. Онда 795 шақырым тұрақты қар тоқтатқыш қоршаулар орнатылып, уақытша қалқандар мен қар ұстайтын құрылымдар пайдаланылады.
Жол қауіпсіздігі – ортақ жауапкершілік
Жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек жүргізушілердің ғана емес, жолшылардың да қауіпсіздігін қамтиды.
Осы мақсатта жол жұмыстары жүргізілетін учаскелерде арнайы қорғаныш тіркемелері, жарықтандыру кешендері және заманауи қауіпсіздік құралдары қолданыла бастады.
Бұл шаралар жөндеу жұмыстары, жол таңбаларын салу, төтенше жағдайлар мен жол-көлік оқиғаларының салдарын жою кезінде қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Ең басты көрсеткіш – сақталған өмір
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің әдістемесіне сәйкес бір адамның өмірінің экономика үшін шартты құны 138,6 млн теңге көлемінде бағаланады.
Осы есепке сәйкес, 2026 жылдың алғашқы бес айында өлім-жітімнің 90 адамға төмендеуі шамамен 12,5 млрд теңге көлеміндегі әлеуметтік-экономикалық тиімділік берген.
Алайда бұл жұмыстың басты нәтижесі қаржылық көрсеткіштер емес. Ең маңыздысы – сақталған адам өмірі, алдын алынған ауыр зардаптар және республикалық жолдарда қауіпсіздіктің жаңа мәдениетінің қалыптасуы.
«ҚазАвтоЖол» алдағы уақытта интеллектуалды көлік жүйелерін дамыту, цифрлық мониторингті кеңейту, инженерлік қауіпсіздік шешімдерін жетілдіру және жолдарды күтіп-ұстаудың жаңа тәсілдерін енгізу жұмыстарын жалғастырады.
Бүгінгі нәтиже бір нәрсені айқын көрсетті: жол қауіпсіздігін арттыру тек жол жөндеумен шектелмейді. Ол инфрақұрылым, цифрлық технологиялар, бақылау, инженерлік шешімдер және жедел әрекет ету тетіктері біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеген жағдайда ғана тиімді болады.
Материалды әзірлеген Аида РАХЫМҚҰЛОВА
