Атаукере – жазушы-драматург Оралхан Бөкейдің әйгілі повесті. Театр режиссері Айдын Салбан шығарманың сахналанған нұсқасын арнайы осы фестивальге алып барған еді.

– Фестивальдің негізгі бағдарламасына сәйкес, Қарағанды театрының қойылымы үшінші күнге жоспарланған болатын. Сондықтан 7 қазанда түстен кейін Белград әуежайынан біздің ұжымды Сербияның шығысындағы Зайечар қаласының Зоран Радмилович атындағы халық театрының пиар менеджері Тиана Петкович қарсы алды. Сәкен театры осы қалада Joakimfest фестивалінің бағдарламасынан тыс бір рет ойын көрсетуі керек болатын. Біздің қойылымға қажетті сахналық декорацияның барлығын да сызба, эскиздер бойынша сербиялық әріптестер өздері әзірледі. Айта кету керек, біз болған екі театрдың да сахнасы біздің сахнадан ауқымы жағынан шағындау болғандықтан, олар біздің декорациялық тақтай, ағаш бөрене-шөлке, араның ұясы сияқты керек-жарағымызды сәл кішірейтіп дайындап қойған екен.

Театрлары өте ертеде тастан қаланып салынған, қабырғалары қалың, төбелері биік ежелгі ғимараттар, театрдың іші сыртта қаншалықты ыстық болып тұрса да, сап-салқын. Ал, акустикасы – дыбыстың естілуінде бір мін жоқ деуге болады. Қырық мың адамдық тұрғыны бар Зайечар қаласының халқы Орта Азиядан келген аймақтық театрдың қойылымына бір кісідей жиналды, – деді театрдың баспасөз хатшысы Сағат Батырхан.

Қойылым екі сағатқа созылған. 300-ден астам адам келіп тамашалады. Осылайша, қарағандылық театр Сербия елінің ыстық ықыласына бөленіп, олжамен оралды.

Фестиваль аяқталғаннан кейін консул Абзал Иманқұлов театр әртістерінің Белградқа сапарын ұйымдастырған. Сонымен қатар, ұжым Сербиядағы Қазақстанның төтенше және өкілетті елшісі Мәди Атамқұловтың қабылдауында болып қайтты.

Ербол ЕРБОЛАТ,
Ortalyq.kz

Сообщение Сәкен театры Сербиядан жүлдемен оралды появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Аталмыш өнер жәрмеңкесіне Е.Жуасбектің ”Үйлену” музыкалық комедиялық қойылымын апарған (қоюшы-режиссер Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Н.Жұманиязов) театр ұжымының еңбегін қазылар алқасы жоғары бағалаған.

Комедия жанрындағы қойылымдарға арналған халықаралық театр фестивалі 4 күнге созылып, оған Түркия, Әзербайжан елдерінің де беделді театр ұжымдары қатысқан.

Толығырақ ақпаратты газетіміздің алдағы санынан оқи аласыздар.

Ілияс ДҮНГЕНБАЙҰЛЫ

Сообщение “Үздік актерлік ансамбль” жүлдесі – Сәкен театрында появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Әлеуметтік драманың авторы – Әскерхан Ақтай. Режиссері – Айдын Салбанов.

– «Ай қараңғысы» қойылымында адамгершілік, адалдық, ар-намыс, әділдікке деген сенім, адамның мансаптық өсуге кез келген тәсілмен ұмтылысы көтеріледі. Қойылымның лейтмотиві – кез келген қылмыс жазаланады, – деді ресжиссер.

Ербол ЕРБОЛАТ,
Ortalyq.kz

Сообщение Жаңа спектакль көрерменге жол тартпақ появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Бұл – қарағандылық бүлдіршіндер мен ата-аналардың көптен күткен арманы. Бұған дейін зиялы қауым өкілдері тарапынан аталған мәселе бірнеше рет көтерілген. «Ortalyq Qazaqstan» газеті де 2021 жылы наурыз айында «Қуыршақ театры бар, қазақ труппасы жоқ…» деп мақала жариялаған.

Осындай сұраныстан соң Сәкен театры бір жыл бұрын кішкентай көрермендерге арнап ертегілер мен қойылымдар сахналай бастады. Жыл бойына театрдың көркемдік жетекшісі А.Салбанның авторлығы һәм режиссерлігімен «Қуыршақтар оянғанда», «Күнделік», «Мұзды өлке» ертегілері және театрдың репертуарында бұрыннан бар балалар спектакльдері қазақ тіліндегі қойылымдарға сусаған балаларға тарту етілген.

Енді, міне, облыс әкімі Ермағанбет Бөлек­паевтың қолдауымен 25 адамдық арнайы штат бекітіліп, театр жанынан аймағымыздағы тұңғыш Қуыршақ театры бүлдіршіндерге есігін айқара ашты.

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Рымбала Омарбекова, Қайрат Кемалов, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Кеңес Жұмабеков, Сәкен театрының басшысы Құрман Қалымов, театрдың көркемдік жетекшісі Айдын Салбан, Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының актер шеберлігі және режиссура кафедрасының ұстазы Маржан Есдәулетова қатысқан баспасөз мәслихатында өнер майталмандары журналис­тердің сауалына жауап берді.

– «23-ші Қаратеңіз халықаралық театр фес­тивалі мен түркітілдес мемлекеттер арасындағы «Мың тыныс – бір үн» театр фес­тиваліне бәсекелестік элемент болған жоқ. Екеуіне де қатысып, көрерменге рухани азық сыйлағанымыз үшін диплом алып, лауреат атандық. Ұйымдастырушылар шақыру жіберді. Бұл Түркияға алғашқы сапарымыз емес және осы жолы облыс басшылығының қолдауымен бардық. Біз «Текебұрқақты» таңдадық. Пластикалық морфоза – бұл жаңа, жас жанр. Ерекше әрі қызықты. Өйткені, мұнда актерлер музыкалық аспаптарда ойнайды, музыканың ырғағымен және қозғалыста жүріп диалогтарын көрерменге жеткізеді, – деп түсіндірді Құрман Өмірбекұлы.

Театрдың талантты актері Ахай Жұмамұрат Түркияда көрерменнің ықыласы ерекше болғанын айтады.

«Фестивальге Әзірбайжан, Болгария, Италия, Норвегия сияқты көптеген елдің театрлары барды. Ол жақта кино жақсы дамыған. Театр аз екен. Біздің сахна өнерімізге таңдай қақты. Қойылымның бәрі аншлагпен өтті. Тіпті, бір қыз бала «Мен қазақ тілін үйренемін» деді әсерленіп. Елге марқа-йып қайттық», – деді ол.

Әзірге театр шеберханасында әр түрлі 15 қуыршақ бар. Енді, қуыршақ жасауды әрі қарай дамыту міндеті тұр. Қарағандыда қуыршақ жасау технологиясын шебер меңгерген мамандар жоқтың қасы. Алайда, жұмыла жұмыс істеп, бәріне қол жеткізетінін айтады театр басшылығы.

Ал, Маржан Есдәулетова қуыршақ театрында жұмыс істеу қиын екенін айтады.

«Қуыршақ театрында жұмыс істеу оңай деп ойлайды. Өзім осы саланың маманы болғандықтан, жауапкершілігі мол сала екенін білемін. Өйткені, балаларға қуыршақтар арқылы көңіл күйді, сезімді жеткізуің керек. Дауыс, мәтін, қимыл, костюм бәрі маңызды. Биыл Т.Жүргенов академиясынан диплом алғалы тұрған 6 түлегін осында алып келдім. Олар енді Қарағанды қуыршақ театрында жұмыс істейді. Олар әлеуметтік жағынан толық қамтылған. Тағы бір айта кетерлігі, қуыршақ театрының қойылымдары бірте-бірте пісіп жетіледі. Сатылап дамиды. Дами түсіп, соңында адамдар көрінбей тек қуыршақтар көрінетін деңгейге жетеді. Сондықтан, үлкен еңбек күтіп тұр», – деді Маржан Мұратқызы.

Қуыршақ театрының тұсауы кесілген соң Ноэль Фришердің «Кішкентай құтан мен қарақшы» қуыршақ ертегісінің премьерасы болды. Мұны Маржан Мұратқызының жетекшілігімен Жүргеновтің алты түлегі Беглан Омаров, Шапағат Балтабай, Ділназ Уәлиева, Ұлан Тұрдығазы, Марат Серікхан, Бекзат Абай ойнап шықты.

Ертегі қанаты сынған кішкентай құтан мен егін күзететін қарақшының достығы хақында. Олар көп қиындыққа кезіксе де, бірлесе жүріп, жеңіп шығады.

Кейін жұрт назарына «Қуыршақ-думан» қойылымы ұсынылды.

Жәлел ШАЛҚАР,
Ortalyq.kz

Сообщение Қарашаңырақта – Қуыршақ театры появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Алдымен, көпшілік іргелі өнер ордасының кешегісі мен бүгінінен хабар беретін көрмені тамашалады. Онда көптеген тарихи фотосуреттер мен маңызды құжаттар, басқа да құнды жәдігерлер қойылған.

Алыс-жақыннан келген қонақтармен баспасөз мәслихаты театрдың кіші залында өтті. Жиында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Рымбала Омарбекова, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Кеңес Жұмабеков, М.Әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының директоры Еркін Жуасбек, Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театрының бас режиссері Әлімбек Оразбеков, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Қуандық Қыстықбай, Сәкен театрының басшысы Құрман Қалымов және басқа да қонақтар қатысып, өнер ошағының тарихы һәм болашағы туралы пікірін ортаға салды.

– Театр көп қиындықты өткерді, бар-жоғы тоғыз актер ғана қалған аумалы-төкпелі заманда да ел болып, өнер ошағын сақтап қалдық. Сол кезде Тәттімбет өнер колледжінен ашылған театр мамандарын дайындайтын факультет әлі жұмыс істеп тұр. Кеңес Жұмабеков, Қайрат Кемалов сынды бірегей таланттар бастаған театр ұжымы директор Құрман Қалымовтың жетекшілігімен тың бастамаларды жүзеге асыруда. Айдын Абзалбекұлының режиссерлік қабілетін де айта кеткен жөн. Жастар өзгеше ойлай алатынын дәлелдеп, театрдың биік деңгейін сақтап тұр, – деді Рымбала Кенжебалақызы.

Еліміздегі театрлардың көшбасында тұрған мәдениет ордасының тарихы 1932 жылдан бастау алады. Содан бері өндірісті өлкенің мәдениет айдынында алғаусыз жұмыс істеп, ұлт рухын көтеру жолында аянбай еңбек етіп келеді. Ұзақ жылдар бойғы ерен еңбектің нәтижесінде Сәкен театры Арқа топырағындағы жұртшылықтың бірегей рухани ордасына айналды. Театрда жылдар бойы еңбек етіп, есімі ел жадында сақталып қалған тегеурінді аға буын өкілдері бар. Атап айтсақ, атақты Асқар Тоқпанов, ҚР халық артисі Жәмила Шашкина, КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты Мүлік Сүртібаев, Қазақ КСР халық артисі Рахия Қойшыбаева, Қазақ КСР еңбек сіңірген артисі Әйзен Мұсабекова және басқа да сахна саңлақтарын ел біледі.

– Театрда 15 жылдай қызмет еттім. Өзім де шыңдалдым. Оның бәрі жұртқа мәлім ғой. Өнер ордасын осындағы ұжыммен бірігіп, өрге сүйредік. Бір дүниеге тоқталайын. Шерхан Мұртазаның «Домалақ Ана» туындысын сахналадық. Рымбала Кенжебалақызымен ақылдасып, авторды шақырдық. Үш-төрт көлікпен сау етіп, қойылымға бір-ақ келді. Спектакль біткен соң, сахнаға шығып сөз сөйледі. «Мен бытпырақтап, көп нәрсе жазған екем, соның ішіндегі ең сүбелісін, қаймағын алып, халыққа ұсынған мына Әлімбек бауырыма ризамын. Рахмет қарағым» деді. Кейін бұл драма бірнеше жүлде алды. Театр – қай кезде де театр. Сәкен театры еліміздегі маңдайалды театрлар қатарында тұр, – деп атап өтті Әлімбек Тоқтарұлы. 

Байырғы өнер ордасының тарихы Ескі қалада бірінші линиядағы барақ үйден бастау алып, содан бері ғасырға жуық уақыт қазыналы Қарағандымен бірге өсіп, бірге дамып, бірге жасап, бір тағдырды бастан кешіп келеді.

1936 жылы құрылғанына небәрі төрт жыл болса да, Қарағанды театрының бірнеше артисі Мәскеуде өткен қазақ өнерінің онкүндігіне қатысады. Соғыс жылдары театр артистерінің бір тобы сұранып майданға аттанса, қалғандары соғысқа көмек ретінде қаржы жинап жөнелткен. 1940 жылдары театр сахнасында патриоттық тақырыптағы отандық және шетелдік классикалық шығармалар көптеп қойыла бастады. 1960 жылдардың басында театр алғаш рет Алматыға гастрольдік сапармен барып, табыспен оралады. 1990 жылдардағы тоқырау мен қайта өрлеуді бастан кешіріп, бүгінге жетті.

– Жақында М.Әуезов театрында Орта Азия елдерінің театр фестивалі өтті. Оған шет елден – 8, Қазақстаннан 5 спектакль қатысты. Сарапшылар сырт елдерден шақырылды. Ресейлік сыншы Ирина Дмитревская: «Қазіргі таңда Орта Азияда қазақ елінің театрлары қадымдап алға шықты. Қазақ театры – Орта Азия аймағындағы авангард театр. Қай жанр, қандай тақырып болса да, ескіше немесе жаңаша сахналаса да, барлығында қазақ театр өнері нағыз кәсіби деңгейде екенін дәлелдеуде» деген баға берді. Бұл жетістікке бір күнде жеткен жоқпыз. Осы жетістіктің бел ортасында Сәкен театрының бар екенін қуана айтқым келеді. Әріге бармай-ақ, тәуелсіздік алғалы бері осы театрдың тамаша қойылымдары шет елдерде қазақтың сахна өнерін әлемге паш етті. Ауқымды фестивальдерде бас жүлде алды. Жас жағынан екінші тұрған Сәкен театры іргесін берік әрі кәсіби деңгейде ұстап келе жатқан өнер ордасы деп мақтанышпен айтамыз. Театрдың мерейтойы құтты болсын, – деді Еркін Тілеуқұлұлы.

Баспасөз конференциясынан соң театрдың 90 жылдық тарихын қамтитын кітап-альбомның тұсауы кесілді.

Мерейтойлық кеште тарих толқынындағы 90 жылдың айтулы кезеңдеріне шолу жасалды. Қойылымдағы «Театрдың пайда болуы», «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы театр», «Тың игеру жылдарындағы театр», «Тәуелсіз Қазақстан жылдарындағы театр», «Театр тарихында өткен артистерді еске алу», «Жастарға аманат» сынды бөлімдер өнер ордасының әр кезеңінен сыр шертеді. Алыс-жақыннан келген қонақтардың, сахна саңлақтарының естеліктері, өнер шеберлерінің ән-күй, жыр тартулары мерекелік шараның сән-салтанатын арттыра түсті. Кешегі өткен дала дарындарын еске алдық, бейнежазба тамашалап, тарихқа сапар шектік. Ардагерлерді ардақтап, орта буын мен бүгінгі театр жастарының тыныс-тіршілігімен таныстық. Сәкен Сейфуллин есімінің берілуі, Халықтар достығы орденімен марапатталуы, Академиялық статусқа қол жеткізуі сынды тарихи кезеңдер рет-ретімен қамтылды.

Кештің салтанатты марапаттау бөлігінде Мәдениет комитеті төрағасының орынбасары Айдын Қапашев сөз сөйлеп, Мәдениет және спорт министрі Дәурен Абаевтың құттықтау хатын тапсырды. Облыс әкімінің орынбасары Ербол Әліқұлов театрды мерейлі тойымен құттықтап, облыс әкімі Жеңіс Қасымбектің хатын оқыды, облыс бюджетінен 50 орындық су жаңа автобустың кілтін табыстады. Театрдың тарихына кеңінен тоқталып, жеткен жетістіктерін тілге тиек етті.

– Арқадағы театр өнерінің қарашаңырағы әлеуетінің мықты екенін дәлелдеп келеді. Тарихы тереңде жатқан театрда даңқты драматургтердің шығармалары сахналанып, елдің рухани баюына қалтқысыз қызмет етуде. Игі дәстүр, ұрпақ сабақтастығы жалғасын тауып келе жатқанын айрықша атап айтамыз. «Тазарғың келсе, театрға бар» демекші, елдің жанын тазартып, көрерменді рухани байытатын ұлттық театр өнерінің қарашаңырағы Сәкен театры 90 жылдық мерейтойына шығармашылық шабыты шалқыған, кемелденген кейпінде келіп отыр. Алдағы уақытта да көрермендерін өрелі өнерімен қуанта беретініне сенеміз, – деді Ербол Әліқұлов.

Осынау мерейлі сәтте Мәдениет және спорт министрінің Құрмет грамотасы – Мейірман Абдрахманов, Мақпал Сопақова, Айдос Нұрмағамбетов, Қуаныш Жағыпаров, Ахай Жұмамұратов, Бауыржан Нұрмағанбетов, Бакыжан Ибраевқа, Маржан Ахметоваға, Гүлназия Дүйсембековаға, Амангелді Мұқашевқа, Досан Молдабаевқа, Зәуре Оразбековаға, Сұлтан Серікұлына бұйырды. Ал, Мәдениет саласының үздігі төсбелгісімен – Разия Қожанова, Дина Заитова, Динара Айғазинова, Ануар Маржан марапатталса, облыс әкімінің Құрмет грамотасына – Кеңес Жұмабеков, Қайрат Кемалов, Гүлсара Рашқалиева, Алма Бекболатова, Мадияр Койшығарин ие болды.

Сәкен театрында жылына 250 спектакль, 6 премьера қойылады. Қазір өнер ордасында 50 артист, сахналық киімдер тігетін 6 тігінші шебер жұмыс істейді. Ең жасы үлкен актер Қазақстанның еңбек сіңірген артисі Ерғали Жүніспеков болса, ең жас актриса Әнелі Сағындықова, ең жас актер Жандос Шәкен.

Жәлел ШАЛҚАР. 

Ortalyq.kz

Сообщение Тарих толқынындағы тоқсан жыл появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Тарихи оқиға демей көріңіз?! Нұркен Әбдіров ерлігін әйгілеген әлемдегі алғашқы қойылым болуы керек – бұл. Бұл – бір деңіз. Екіншіден – облыс әкімі Ерлан Қошанов спектаклді көріп, тамашалауды жоспарлағанымен, сахнаға шығып сөйлеуі жоспарланбаған екен. Көргендегі көңілде қалған әсер мен жүректегі толқыныстан болуы керек, аймақ басшысы да сахнаға көтеріліп, жүрекжарды лебізін білдірді. Қойылымның қаншалықты әсерлі шыққанын осыдан-ақ бағамдай беріңіз. Бұған дейін бірнеше әдеби туындылардың басты қаһарманына айналып үлгерген батыр рухы сахнада шиыршық атты. Кеше Сағи Жиенбаев поэмасының арқауы болған батыр есімі бүгін сахнада сомдалса, ертең көркем фильмге көшпесіне кім кепіл?! Нұркен десе, жанып тұрған жастық шақтың бет қаратпас жалын ерлігі елестейді. Қайтпас қайсарлық пен қаһармандық қылаң ұрып қоя береді. Аты айтып тұрғандай, «Қыран қазақ» қойылымында спектакль авторлары – Кеңес және Мейрам Жұмабековтер мен режиссері – Қуандық Қасымов батыр Нұркеннің ерлігін өнеге ете отырып, күллі соғыс табиғатының өзегіне бойлаған демеске лаж жоқ. Анасының (әртіс – Н.Жансүгірова) ұлының мүсінімен тілдесуінен басталған қойылым бірте-бірте ширығып, майдан даласына ойысады. Нұркен рөлінде – А.Жұмамұратов болса, қоюшы-суретші – Есенгелді Тұяқов. Соғыстағы сарбаздардың сағынышы мен арман-үміті, елде қалған аналардың ақ тілеуі мен ізгі ниеті, ғашық жардың іңкәр жүрегінің лүпілі – бәрі-бәрі майдан атты от-дауылдың арасында бұрқаған ерлік һәм қаһармандықпен қоса өріліп отырғаны – қандай жүректі болсын қозғары анық. Арыстан жүректі батыр Нұркеннің махаббат алдындағы адалдығы мен жауапкершілігінің өзі неге тұрады?! Қимастық танытқанымен, ғашығына сезімін де білдірмей кетеді… Соғыстан қайту, қайтпауы екіталай. Батыр болса да, ешкімнің жүрегін ауыртқысы жоқ. Қайраты мен қайсарлығы өз алдына, даласындай дархан ердің терең пайымы көрерменді бей-жай қалдырмайды. Арасында азды-көпті аяры мен залымы болғанымен, Тәңірі жаратқан ұлттың жаманы жоқ деген адамзаттық ой қылаң береді қойылым астарынан. «Адамзаттың бәрін сүй – бауырым деп» деген Абай. Гитлер фашист саналғанымен, неміс ұлтын жоққа шығара аламыз ба? «Бір құмалақ бір қарын майды шірітетіні» тағы бар, бірақ.

Жәнібек ӘЛИМАН.

Сообщение Қайсар рух бейнесі – қойылымда появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Фестивальге былтырдан бері Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы қоры демеушілік көрсетуде. Ұйымдастырушы – «Думан Әкім» өнер орталығы.

Шараның мақсаты – балалар мен жасөспірімдердің театр ұжымдарына тәжірибе алмасу арқылы қолдау көрсету, сондай-ақ, жетекшілерінің кәсіби шеберлігін арттыру.

• Биыл фестивальге 200-ге тарта талантты оқушылар, кәсіби білім алып жүрген студент жастар қатысты. Олар – Нұр-Сұлтан, Тараз, Жезқазған, Екібастұз, Көкшетау, Петропавл, Атбасар, сонымен қатар, Ресей Федерациясының Кемерово, Новосибирск қалаларынан келген. Байқауға Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Қайрат Кемалов, Қырғызстанның Халық әртісі Сергей Матвеев, Тәттімбет өнер колледжінің жоғары білікті оқытушысы Любовь Попова қазылық етті, – деді фестивалді ұйымдастырушы Думан Әкім.

Екі күн бойы өнерпаздар «Көркем сөз» және «Спектакль» номинациялары бойынша сынға түсті. Әр номинация жеңімпаздары жас ерекшеліктері бойынша анықталды. Сонымен қатар, ерекше талантымен көзге түскен актерлерге жеке номинациялар бұйырды.

• Мұндай шаралар жастардың қиялына қанат бітіреді. Жастар дың алып келген туындылары патриоттыққа, достыққа, махаббатқа құрылған екен. Осы ұлы сезімдер жас таланттарды өз ісінің майталманы болуға тәрбиелері сөзсіз, – деді Абай атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжі театр ұжымының тәлімгері, актер Ұлан Абзалиев.

Байқау қорытындысында «Спектакль» номинациясы бойынша 8 -10 жас аралығында II орын Қарағанды қаласының «TeatRoom» театр студиясына бұйырды.

11-13 жастағы өнерпаздардан құралған Қарағанды қаласының №2 өнер мектебі-ЮНЕСКО – Клубының «Алтын шашу» театр ұжымы бас жүлдені қанжығалады.

14-16 жыл жастағылар арасында да «Алтын шашу» театр ұжымы оза шауып бас жүлдені иеленді.

17-19 жас бойынша Көкшетау қаласының Ақан сері атындағы мәдениет колледжінің «Бос уақытты ұйымдастырушы-педагог» мамандығының 2 курс студенттерінен құралған театр ұжымы I орынды иеленсе, 20-23 жастағы өнерпаздар арасында Абай атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжінің «Актер өнері» бөлімінің театр ұжымы жеңіс тұғырынан көрінді. Айта кету керек, бұл – фестивальдағы жалғыз қазақтілді ұжым.

«Көркемсөз» номинациясы бойынша 8-10 жас аралығында Қарағанды қаласының №2 өнер мектебі – ЮНЕСКО – клубының оқушысы Милана Шулятьева бас жүлдені жеңіп алса, 11-13 жас аралығында Қарағанды қаласының №1 өнер мектебі оқушысы Томирис Сұраншиева I орынды иеленді.

14-16 жастағылардан Атбасар қаласынан келген Балалар мен жасөспірімдер орталығының тәрбиленушісі Томирис Сексенбаева бас жүлдеге қол жеткізді.

17-19 жас бойынша Абай атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжінің «Актер өнері» бөлімінің ұжымы I орыннан көрінді.

20-23 жас арлығында Дарья Иванова (Кемерово мемлекеттік мәдениет институты) бас жүлдені қанжығалады.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение Қиялға қанат бітірген фестиваль появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Театр көрерменімен абыройлы Ақпараттық технология атой салып тұрған бүгінгі ғаламтор ғасырында қолыңызда қандай құнды тауар тұрса да, оныңыз жарнамасыз – тауар емес. Қай сала болсын, бәсекеге қабілеттілік керек. Баяғыда «театр киім ілгіштен басталады» десек, «афишасыз театр – театр емес» қанатты сөзі қатарға қосылғалы қашан?! Алысқа бармай-ақ, біздің маңдайға басқан қарашаңырақ – Қарағандыдағы С.Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрын алайық. Көрермендері қалыптасқан, республикада өзіндік орны бар, шетелдерге гастрольдік сапарлармен шығып жүрген үлкен рухани орда. Біз білген бес-алты жыл көлемінде залында ортадан аз отырған жоқ көрермен. Театрдың айлық репертуарының тізімі өз ғимаратының алдына, қаланың Оңтүстік Шығысындағы «Орбитада» (Қазыбек би атындағы аудан), Майқұдыққа (Октябрь ауданы) ілінеді. Кеншілер мәдениет сарайының алдындағы үлкен экраннан жарнамасы көрсетіледі. Бірақ, театрдың репертуарын сіз дербес афишаға жатқыза аласыз ба? Кісі көп жүретін орындар мен қоғамдық көліктерге кіріп барсаңыз, Қарағандыға келетін шетелдік цирктер мен эстрада жұлдыздары концертінің афишасынан көз сүрінеді, көңіл тоғаймаса да. Біздің театрдікі жоқ. Осы сұрақ төңірегінде театр басшысы Сансызбай Бекболатовқа арнайы сауал жолдағанымызда, ол кісі «бәрі қаражатқа тіреледі. Автобустарға афишамыз ілінбесін деген сөз жоқ. Әр премьераның афишасын жасап, оны көбейтіп шығару – ақша. Біздің бюджет үкіметке қарағандықтан, ақша есептеулі. Репертуарлар тізімінің өзін арнайы белгіленген жерлерге ғана орналастыруға рұқсат. Алдағы уақытта сол репертуарымызды қоятын қосымша орындар сұрамақпыз» дейді.

Бұл сауалға түрткі болған да ғаламтор, әлеуметтік желіде көп отыра бермейтін орта жастан жоғары буынның базынасы. Мәселен, осы газеттің компьютер орталығының меңгерушісі Марал апай Әйнекова: «Күні бойы компьютер алдында жұмыс істейтін менің кешкілік экранға шұқшиып отырар қауқарым қалмайды. Жұмыстан соң, театрға барып, демалып спектакль көргім келмейді емес, келеді. Театр спектакльдерінің афишасын кездестірмегелі қайда, бірақ. Автобуста, көшеде, басқа да орындарда эстрада жұлдыздары мен арзан күлкіге құрылатын әзіл-оспақ театрларының афишасы қаптап тұрады. Ондай жеңіл дүниелерді теледидардан да, былай да тамашалап жүрміз. Ал, ойландыратын, ой саларлық салмақты тақырыптарға құрылған спектакль өтеді деген хабарландыру көрмегелі көп болды, шыны керек». Бұған қарап, біздің театрдың жарнамасы жоқ деп бірден кесіп айтудан аулақпыз. Ақпарат тасқыны астында қалып, бұқараға толық жетпей жатқанын ескеру қажет-ақ, бірақ. Әйтпесе, театр басшысының көрерменмен жұмыс мәселелері жөніндегі орынбасары, арнайы әкімшілік те бар. Олар мекеме, кәсіпорын, тағы басқа орындармен байланыс жасап, көрермен тартады. Бұдан бөлек, театрдың жеке сайты да – жарнама көзі, іздегенге. «Ticketon. kz» сайты арқылы онлайн билеттер сатылады. «Facebook», «Instagram» сияқты әлеуметтік желілердегі жеке парақшалары арқылы репертуарларын салып отыратынын да білеміз. Жергілікті газет, телеарналардан хабарландырулар беріледі. Оған сөз жоқ. Бірақ, бүгінгі ақпарат тасқыны үшін бұлар жеткіліксіз жарнамаға. Ақпарат сағат сайын емес, сәт сайын жаңарып отыратынын ескерсек, әлеуметтік желі – үлкен ақпараттық күш. Жастардың көбі сонда. Сондықтан, желі қолданушылары арқылы жарнаманы көбірек бөлісіп, белсенділік танытпасаңыз, далада қаласыз. Жарнаманың жатық тілі, ұтымды беру әдісі тағы бар. Желіге жіпсіз байланбағандарды да ескерген жөн шығар. Ерікті көрермен көбейгені – театрға да абырой.

Көрермен сауаты көңіл көншіте ме? Көрермендердің сауатын көтеретін де, құлдырататын да – әуелі экран болса, келесі – театрлардың өздері. Сауатты көрермен кітаптан – театрға немесе театрдан – кітапқа өтеді. «Ел болам десең, экраныңды түзе» деп еді бір кезде жазушы Смағұл Елубай. Осы экран сөзі аясына ғаламтор, сайт, «You Tube», әлеуметтік желі – бәрі кіреді. Әзіл-сықақ театрлары мен «Жайдармандағы» (КВН) жеңіл дүниелермен ауызданған адамды Шекспирдің «Гамлетіне» немесе Әуезовтің «Қаракөзіне» салып кеп жіберсеңіз не болатынын дөп басып айту қиын. Одан кейін ол кісі театр есігін қайта аша ма, жоқ па, белгісіз. Санасының саңылауы болмаса, әй қайдам?! Спектакль қайда, көрермен қайда сонда? Спектакль барысында «сотка» қарап, жылайтын жерде қол соққан көрермен діңкелетіп болған.

Театрға тұрақты барып тұратын сауатты көрермендер ныспы жоқ емес, бар. Бірақ, аз. Өзім премьера атаулыға барған сайын байқаймын. Әскери киінгендерді, не бір колледж студенттері мен мектеп оқушыларын отырғызып қояды. Қалғандары – қойылым сайын келетін мәдениет пен өнер төңірегіндегілер. Танып алғанбыз бір-бірімізді. «Жұмыстан жіберген» дейді. Зал толтыру керек. Ол үшін, енді бас салып театрды кінәлаған орынсыз. Мәселен, С.Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрының режиссері Сламбек Жұмағали «ертеде Қарағанды мемлекеттік университетінің ректоры Евней Бөкетов оқытушылар мен студенттерді ерікті түрде өзі бастап әкелетін. Сатирик Мартбек Тоқмырза да спектакльден қалмай, шәкірттерімен келетін» дейді. Қазір ше? Қазір өнер мен руханият жанашырларынан бөлек, «арбаның алдыңғы дөңгелегі» туралы әңгіме бастау қиын-ақ. Әйтпесе, мен білетін С.Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрының репертуарында қандай қойылым жоқ дейсіз?! Ұлттық, әлемдік классикадан бастап комедия, трагедия, драма, тіпті, драма-абсурдқа дейін қойылады. Былтыр күзде сахналанған Рахымжан Отарбаев пен Роза Мұқанованың «Фариза мен Мұқағали» және «Ешкім де кінәлі емес» драмаларын кітап оқыған, спектакль көріп жүрген кәдімгідей сауатты көрермен болмаса, екінің бірі түсіне бермеді. Оған көзім анық жеткен. Драма-абсурд жанрындағы «Ешкім де кінәлі еместі» тамашалаған журналистер түсіне алмай, жар-жағалап кеткенін және білем. Шыққан соң, бірер көрерменнен пікір алмақшы болып ем, «ауыр екен» деп сырғақтатты. Осы қойылым режиссері, С.Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрының әртісі Бек Киікбай «Көрерменді тәрбиелейтін – автордан бастап қоюшы режиссер мен рөлді сомдаушы әртіс. Мықты режиссер таңдаулы туындыны жоғары деңгейде қояды, әртіс соған сай ойнап шығуы тиіс. Оны тамашалаған көрермен сол деңгейге көтеріледі. Сана-сезімі өсіп, рухы оянады. Қазір бізде қалай? Біз қазір «көрермен келмейді, көрермен түсінбейді» деп, солардың деңгейіне түсіп алғанбыз. Отбасы, ошақ қасы, базардағы қазақтың күнделікті күйбең тіршілігінің деңгейіне түсіп спектакль қоямыз. Және соған үйретіп болдық көрерменді. Оған еті өлген көрерменнен қандай деңгей күтесіз?

Тіпті, деңгей сұрауға қақымыз да жоқ ондай шығармалардан соң. Сол қарабайыр дүниені бірнеше рет көреді де, эстетикалық мәні жоғары, салмақты қойылымға келгенде, шалқасынан түседі. Қабылдай алмайды.

Маған салса, Қазақстандағы әзіл-оспақ театрларының бәріне цензура керек. «Орынсыз ыржаң, болымсыз қылжаңмен» (Абай) ұлттың санасын улауды доғару керек» дейді.

Сәкен театрының баспасөз хатшысы, халықаралық журналист Сағат Батырхан:

«Көрермен сауаты деген – үлкен әңгіме. Бір жылда, бес жылда қалыптаспайды ол. Жылдар бойы жүретін процесс. Бүгінгі біздің көрермендер сауатын телеарналардан берілетін жайдармандықтар (КВН) мен арзан күлкіге құрылған әзіл-оспақ театрлары түсіріп жіберді. Әйелін сабап жүрген алқаш күйеу, енесінің бетінен алған келін, тағы басқа. Мәселен, өткендегі «Ешкім де кінәлі емес» спектаклінің көтерген жүгі – қоғамдағы ең ауыр әлеуметтік мәселе, ата-анаға деген бала мейірімінің жоқтығы. «Қарттар балабақшасындағы» ата-ананың қасіреті, қарттар үйіндегі де емес! Қазаққа мүлде жат құбылыс. Көрерменді кәдімгідей ойландырып тастайды. Және берілу тәсілі де ерекше қойылымның. Қазіргі шоу бағдарламалар мен әзіл-оспақ театрлары осының бәрін жойып жатыр. Көрерменнің эстетикалық талғамын түсіріп жіберді. Осы тұрғыдан алғанда, театрға көрермен тарту, оның сауатын қалыптастыру – үлкен проблема. Өйткені, екінің бірінің қолында «сенсор». Виртуалды әлемде өмір сүреді. Кез келген дүниені онлайн көре салады. Сондықтан, бүгінде театрлар атқарып жатқан іс – өте ауқымды әрі күрделі рухани күрес деуге болады». Суреттер ғаламтордан алынды.

Жәнібек ӘЛИМАН

Сообщение Сіз театрға барасыз ба? появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Олар кітапхана, театр, мұражай, мұрағат, сияқты киелі жерлерде сіз бен бізге қызмет етіп жүр. Сіз бен бізді тәрбиелеуші немесе байытушы данышпан, кемеңгерлер мен халықтың  арасында алтын көпір қызметін атқарып жүр мәдениет ошақтарында. Жетістік те шығар, бірақ, онысы – өздерінің тағдырлары дер едім. Тастап кетейін десе, адамзат ақыл-ойының інжу-маржаны тұтасқан кітапхана, театр, мұражайдан қадірлі жер бар ма? Тастамайын десе, рухани байлығына айлығы сәйкеспейді. Одан ауылда ақысына мал баққан, болмаса, лауазымды қызмет иесінің көлік тізгіншісі табысты. Затында, журналистерге айтылатын «арқалағаны – алтын, жегені – жантақ» сөзін бұларға да қаратып айтуға болады.

Өткенде облыстық музейдің бөлім басшысымен сөйлестім. «Жалақым – 70 мың теңге» дейді. Сонда оның қоластындағы қанша алады, тәйірі?! Бөлім басшысы біраз жыл жұмыс істеп, тәп-тәуір тәжірибе жинап қалған іргелі маман емес пе? Мен білетін кітапханаларда да сондай болуы керек. Бір бөлімде бірен-саран ғана қызметкер. Бір-біріне соғылып, таңертеңнен кешке дейін мұрындарына су жетпей, ескі газеттер мен журналдардың тігіндісін парақтап, тізімдейді де жатады. Екі, үш адамның жұмысын бір маман атқарады. Сонысына қарай   қомақты айлық төленсе, жақсы. Қайда-а, естісеңіз құлап түсесіз. Ауыз тұшымайды да. Алла несібесіз, нәпәқасыз қалдырмаған соң, аман жүр бәрі. Ал, шындап келгенде, ақылбілім,
ар-ізгілік тарататын осылар.

Бірді айтып, бірге кетті дерсіз? Қылмыс қайдан туындап, парақорлық қайдан шығады? Қоғамда орын алған әр келеңсіздіктің астарында әлеуметтік мәселе бұғып жатары тағы аян. Оның үстіне, ұрпақты адамгершілікке тәрбиелейтін біздің рухани жетістіктердің бәрін қазір цифрлы, электронды, арзан, келеңсіз дүниелер шаң қаптырып кетті. Оларды тыйып болмағанымен, рухани игіліктерді насихаттауда солармен бәсекеге түсе алмасақ, тағы болмайды. Ғаламтордан жарнамаға құрылған жағымсыз ақпарат қалай көп сығаласа, кітапхана, мұражайда бұғып жатқан кемелдік те соншалықты көрініс беруі тиіс қой? Және алғашқы шыққан жазба күйінде емес, заманауи әртүрлі фарматта. Бұл – мәдениет, өнер қызметкерлері бас қатырар дүние болмағанмен, айтарлық мәселе.

Өз басым мәдениет пен өнерге, жалпы, рухани игілікке қызмет ету – қастерлі іс деп білемін. Есі дұрыс адамның бәрі солай ойласа керек. Әйтпесе, адам қайда, ар-ізгілік қайда? Ендеше, еңбектеріңіз жемісті, өмірлеріңіз келісті болсын, рух шырақшылары!

Жәнібек ӘЛИМАН,
«Орталық Қазақстан»

Сообщение Рух шырақшылары появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Фестивальге Қарағанды облысының кәсіби С.Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театры, К.Станиславский атындағы Қарағанды мемлекеттік орыс драма театры, Қарағанды академиялық музыкалық комедия театры, С.Қо­жамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық-драма театры, Теміртау қаласының балалар мен жасөспірімдер театры, сондай-ақ, халықтық және үлгілі көркемөнерпаз театр ұжымдары және облыстық конкурс лауреаттары қатысты.

Фестиваль театр фойесінде бүлдіршіндердің салтанатты шараның ашылуын тамашалауынан басталды. Көрермендер венгриялық драматург Д.Урбанның «Все мыши любят сыр» ертегісі негізінде сұр және ақ тышқандар арасындағы жаулық пен татуласу желісін көріп көзайым болды. Шара барысында ресейлік драматург Г. Махмудовтың «Песочница» (қоюшы-режиссер – О. Попиловская) ертегісінде әлемдегі оқиғаларды қуыршақтар арқылы көрді. Ертегіні «Ровесник» үлгілі балалар драма театры қойды.

Сондай-ақ, С.Цирюктың (автор және қоюшы-режиссер) заманауи қойылымындағы араб ертегісі «Алладин», Е.Пермякованың «Отпен ойнама» (қоюшы-режиссер – А.Қырықбаев) ертегілері сахналанды. Р.Киплингтің «Книга джунглей» желісі бойынша «Маугли» (қоюшы-режиссер – Т.Әб­дірәлім) ертегісін С.Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық-драма театры қойды. Адал жүрек, қызғаныш пен дұшпандық жөніндегі «Молодильные яблоки» орыс халық ертегісін (қоюшы-режиссер – М.Маскалюк) Теміртау қаласының балалар мен жасөспірімдер театры ұсынды.

Шараның жабылу салтанатында қатысушыларға фестивальдің құрылтайшысы Қарағанды облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының атынан дипломдар табысталды.

Аяулым СОВЕТ

Сообщение Кішкентай көрермендерге арналды появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.