Инновациядағы көшбасшылық

Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті қазіргі заманғы зерттеу экожүйесін қалыптастырып және ғылымды экономиканың нақты секторына белсенді түрде кіріктіре отырып, Қазақстанның жетекші техникалық жоғары оқу орындарының бірінің ұстанымын сенімді түрде нығайтуда. Университет еліміздің негізгі технологиялық және индустриялық мәселелерін шешуге бағытталған зерттеу университетіне айналу стратегиясын дә­йекті түрде жүзеге асыруда.

Университеттің ғылыми қызметі заманауи инфрақұрылымды дамытуға, ғылыми зерттеулердің сапасын арттыруға және оларды практикалық тұрғыда іске асыруға, халық­аралық ғылыми байланыстарды кеңейтуге және ғалымдардың кәсіби өсуіне жағдай жасауға бағытталған. Бұл жүйенің маңызды элементі аймақтың ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарымен тығыз қарым-қатынас. Университет базасында құрылған «Корпоративтік университет» инновациялық-білім беру консорциумы 80-нен астам ұйымды, оның ішінде, ұлттық экономика үшін негізгі өнеркәсіптік компаниялар мен жетекші шетелдік жоғары оқу орындарын біріктіреді. Бұл әлемдік деңгейдегі мамандардың практикада бағдарланған даярлығын және ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Бүгінгі таңда университет ғылыми-зерттеу институттарын, зертханаларды және заманауи жабдықтармен жабдықталған орталықтарды қамтитын дамыған ғылыми инфрақұрылымға ие. Халықаралық стандарттар бойынша аккредиттелген инженерлік бейіндегі республикалық зертхана жұмыс істейді. Бұл тау-кен металлургия және энергетика салаларында бірегей зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. 2025 жылы университетте жалпы қаржыландыру көлемі 3 млрд теңгеден асатын 89 ғылыми жоба іске асырылды. Тау-кен ісі, энергетика, көлік, агро­өнеркәсіптік кешен және цифрлық технологияларды қамтитын басым ғылыми бағыттарды дамытуға ерекше назар аударылады. Осылайша, тау-кен ісі саласында шахта метанын техногендік жиынтықтан алуға, содан кейін оны тиімді пайдалануға бағытталған өзекті жоба іске асырылуда. Бұл жоба көмір кен орындарын игеру кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті арттыруға және экологиялық қатерлерді төмендетуге ықпал етеді, ұлттық экономиканы көміртексіздендіру міндеттеріне сәйкес келеді.

Көлік саласында ультрадыбыс­тық және лазерлік технологияны пайдалана отырып, пайдаланылған газдарды тазартудың инновациялық әдісін әзірлеу жүргізілуде. Энергетика саласында электрхимиялық коррозия салдарынан қосалқы станциялардың электр желілік конструкциялары элементтерінің бұзылуын бақылау және болжау әдістемесін әзірлеу бойынша жоба іске асырылуда.

Агроөнеркәсіптік сектор «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы шеңберінде жасанды интеллект технологияларын қолдана отырып, АӨК нысандарын басқарудың инновациялық жүйесін құру жөніндегі жобамен ұсынылған. Әзірлеме ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға, тәуекелдерді азайтуға және климаттық жағдайларға бейімделуге бағытталады. Бұл – әсіресе Қазақстан үшін өзекті.

Өнеркәсіпті цифрландыру бағыты ерекше орын алады. Машина жасау жобасы аясында Big Data және жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, өндірістік процестердің цифрлық модельдері әзірленуде. Сандық қос тармақтарды құру технологиялық параметрлерді оңтайландыруға, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге және оның сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Құрылыс саласының дамуына ғылыми-зерттеу, сараптамалық және жобалау-іздестіруші қазақстандық көпсалалы қайта құру және даму институты (ҚазКҚДИ) елеулі үлес қосады. Оның мамандары халық­аралық стандарттармен Еурокодтармен үйлестірілген ондаған қолданыстағы республикалық нормативтік құжаттарды әзірледі және елорданың Бәйтерек, Тәуелсіздік сарайы, «GazExpoCongress», «Астана арена» стадионы және т.б. сияқты көрнекті құрылыстарын қоса алғанда, бүкіл ел бойынша 1500-ден астам нысанға ғылыми-техникалық сүйемелдеуді қамтамасыз етті.

Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінде 2026 жылы кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасының қолдауымен Қарағанды облысы әкімдігімен бірлесіп жүзеге асырылатын бірегей QarTech жобасы іске қосылды. Жоба қазіргі уақытта жалғасуда және өңір өнеркәсібінің қолданбалы мәселелерін шешуге бағытталған. Негізгі міндет – QarTech-ті инженерлік әзірлемелер, сынақтар және пилоттық шешімдер үшін жұмыс алаңына айналдыру. Негізгі жоспарлардың қатарында зертханалық-өнеркәсіптік кешен құрылысын бастау бар. Ол қолданбалы зерттеулерді орындау, технологияларды пысықтау және индустриялық серіктестермен біршама қолданбалы форматта өзара іс-қимыл жасау үшін негіз болуға тиіс.
Сонымен қатар, QarTech құрылымында бірнеше бейіндік бағыттарды құру жоспарланған. Солардың бірі – алюминий технологиясы орталығы. Бұл өнеркәсіпте сұранысқа ие материалдарды, қорытпаларды және технологиялық процестерді өңдеу саласындағы шешімдерді әзірлеу және бейімдеу үшін қажет. Екінші бағыт – техникалық шешімдер мен жобалау құжаттамасынан бастап енгізу үшін шешімдер дайындауға дейін кәсіпорын міндеттерін инженерлік пысықтаумен айналысатын конструкторлық бюро.

Дамудың тағы бір блогы – аддитивті технологиялар мен прототиптеу орталығы. Оның міндеті – инженерлік идеядан тәжірибелік үлгіге дейінгі жолды жеделдету. Кәсіпорындар үшін бұл жаңа шешімдерді жылдам тексеру, прототиптер жасау, жеке элементтерді ұзақ келісу және сыртқы аутсорсингсіз сынау мүмкіндігін білдіреді.

Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінде цифрлық бағытқа ерекше назар аударылып отыр. QarTech шеңберінде индустриялық әріптестермен бірлесіп «Индустрия 4.0 және ақылды қала технологиясы» цифрлық трансформация зертханасы мен құзыреттілік орталығын құру жоспарлануда. Бұл бағыт автоматтандыруға, өндіріске арналған цифрлық шешімдерге, интеллектуалды басқару элементтеріне, өнеркәсіптік және қалалық ортаға заманауи цифрландыру құралдарын енгізуге байланысты.
Бұл ретте QarTech 2027 жылы университеттің ішкі алаңы ретінде емес, университет пен кәсіпорындардың бірлескен жұмысының инфрақұрылымы ретінде қарастырылады.

А.Д.МЕХТИЕВ,
Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің Басқарма мүшесі – Ғылым және
инновация жөніндегі проректор