Ентігіп келем, елпілдеп келем баладай,
Өзекті өртеген өкінішке де қарамай.
Хакімнің жырын қайталап тұрған күбірлеп,
Шырайлы шаһар, кеудесі қобыз далам-ай.

Шертілер шерім ішіме сыймас, дендеген,
Не көрсем дағы бір көрем ғазиз елменен.
Асығып келем, көрісер едім еңіреп,
Жол сілтер әрбір пендемен.

Неліктен бұлай түңілдің, деме өмірден,
Алдамшы екен дүние сұлу көрінген.
Біздің дәуірдің «абайлары» бар, қайтейін
Кеудемді өртеп, көше-көшеге бөлінген…

Сан көше баурап, сиқырмен, нұрмен арбайды,
Түсінбес, бірақ, мендегі күйді, мән-жайды.
Барар жер, басар тауым да қалмай барады,
Сеземін жүрек, өз жолын өзі таңдайды.

Бас тартпан, сірә, армандарымнан неше өлген,
Ниетім аппақ жолыма гүл боп төселген.
Жете алмай өтсем, айтарын тағы білемін,
«Жарылқасын» деп көре алмай кеткен көшеңнен.

Құлпырта алмадым қайтсем де бөрі көңілді,
Анау бір қанден, шәуілдеп неге көп үрді?..
Кешіп келемін, кемеңгер ақын кертілмей,
Екі ғасыр бұрын түсінде көрген өмірді.

Тік жүріп келем, қасқая қарап, пәк сөйлеп,
Тасынам кейде, асау жаныма тәтті ой кеп.
Өмір-ай, өмір, қаталсың әрі қамқорсың,
Әкемдей – асқақ, анамдай – адал, ақкөйлек.

Жүре де жүре көшеге келіп тірелдім,
Өзектегі өртті айтқызбай ғана білер кім?..
Оразбайлардан сескенбей енді, ерлерше,
Абайлап емес, Абай боп өмір сүрермін!

Жәлел ҚУАНДЫҚҰЛЫ.

Сообщение Абай көшесін іздеу появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Мемлекеттік кызмет істері департаменті мен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі бірлесіп, «Қарағанды су» ЖШС, «Теплотранзит Қарағанды» ұйымдарын тексеру барысында «Қарағанды Су» ЖШС құжаттарды әлі күнге қолмен тіркеп келгенін анықтаған. Олар құжат айналымын электрондық жүйеге көшіруге де ынта танытпай отыр екен.

Ал, екінші мекемеден де жемқорлыққа жол берілген іс-әрекеттер байқалып, шет елде жүрген «Теплотранзит Қарағанды» басшыларының атынан да арнайы құжаттарға қол қойыла беретіні анықталған.

• «Теплотранзит Қарағанды» ұйымына 2019 жылдың қаңтар-қараша айлары аралығында тұтынушылардан 523 өтініш түссе, оның 415-і қаралып, 108-і белгісіз себептермен кері қайтарылған. Мұнымен қоса, мерзімі 5-10 тәулік болатын өтініштерге жауап беру компания өкілдері тарапынан екі жарым айға созылған. Осындай немқұрайдылықтар сыбайлас жемқорлық әрекеттерге алып келу қаупі бар екендігін көрсетеді, – дейді Қарағанды облысы бойынша Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаменті басшысының орынбасары Берік Ахметов.

Сонымен қатар, Қарағанды қаласында инженерлік желілерге қолжетімді түрде қосылу картасы жасал

мақ. «Өйткені, ең көп қиындықтар инженерлік желілерге қосылуға техникалық шарттарды алу кезінде туындайтыны анықталды. Ал, карта – осындай сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін қысқартуға көмектесумен қатар, қай ауданда мұндай мүмкіндік бар, ал қай ауданда жоқ екенін көруге мүмкіндік береді. Құрылыс үшін жер сатып алғысы келетіндерге де картаның пайдасы мол болмақ. Сондай-ақ, осындай әділетсіздік пен сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау үшін аталған қос департамент жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп іс-қимыл жоспарын әзірлеуде. Инженерлік желілерге қосылудың электрондық картасын жасау да жоспарға кіріп отыр. Егер, карта уақытында жасалса, жекеменшік секторлардың жылу мен суды орталық желілерден заңсыз қосып алып пайдалануы тыйылар еді», – дейді мамандар.

Қарағанды өңірінде алғаш рет ұйымдастырылып, бір жарым айға созылған екі департаменттің тексеру-талдау жұмыстарының ескертулері Қарағанды қалалық әкімдігіне жіберіліпті. Олар алты ай ішінде орын алған кемшіліктерді жоюлары керек.

Жауаптылардың айтуынша, алдағы уақытта басқа да салалар бойынша тексерістер жүргізілмек. Ал, негізгі мақсат – жазалау емес, алдын алу.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение «Бір терезе» қағидаты енгізіледі появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Дүлдүл әншінің ел руханиятына сіңірген еңбегін айрықша атап өткен Абзал Нүкенұлы Президент Әкімшілігінің басшысы Ерлан Қошановтан, Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұловадан, Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетовтен, аймақ басшысы Жеңіс Қасымбектен көңіл айту жеделхаттары түскенін, сондай мазмұндағы көңіл білдірулер елдің әр аумағынан көптеп келіп жатқанына назар аударды.

Облыс басшысының орынбасарынан кейін қаралы жұрттың қайғысын бөлісіп, марқұмның рухына қоштасу лебіздерін танымал актер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Қайрат Кемалов, ақын, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты Серік Ақсұңқарұлы, белгілі айтыскер ақын, филология ғылымдарының докторы Аманжол Әлтай, Қарқаралы ауданы әкімінің орынбасары Сайлау Әли және Мейірхан Сәйдіұлының шәкірті, Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясы ректоры аппаратының басшысы Абзал Қуанышұлы арнады. Олар марқұмның ұлт руханиятына өлшеусіз үлес қосқан азаматтың адами бітім-болмыс ерекшелігі, жаратылысының жайсаңдығы және басқа да ізгі қасиеттері хақында ой толғады.

Иә, Мейірхан Адамбеков қасиетті өлке – Қарқаралыда дүние есігін ашып, Алты Алаштың ардағына айналған айрықша дарын иесі еді. Қазақ ән өнерінің қара нары Жүсіпбек Елебековтің ізін басып туған тума талант еді. Енді оның репертуарында болған әндер орындалса, жұрт елеңдеп, ғаламат туындылардың шебер орындаушысын іздері хақ…

Қаралы жиыннан соң шариғат шартына сәйкес, ҚМДБ Қарағанды облысы бойынша өкіл имамы Өмірзақ қажы Бекқожа жаназа намазы рәсімдерін өткерді.

Еңселі ер өмірден өткенде қаңтардың бораны соғып тұрған болса, ақтық сапарға аттанар сәтінде күн райы жаймашуақ күйге түсті. Бұл қайталануы сирек таланттың, кіршіксіз, аппақ көңілінің айғағы болса керек, сірә.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение «Шайтанкөлдің аққуы» ақтық сапарға аттанды появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Биыл Ұлы Отан соғысының Ұлы Жеңіспен аяқталғанына 75 жыл толып отыр. 1941 жылдың 22 маусымында басталып, үздіксіз 1418 күн мен түн бойы созылды. Қарағанды облысынан майданға 60 мыңға жуық адам аттанып, 34 мыңнан астамы аман-есен оралса, 25 мыңға жуығы қаза болды. 9400-ге жуық адам хабар-ошарсыз кеткен. 6600-дей жерлесіміз майданда ерлік көрсеткені үшін ордендер және медальдармен марапатталды, 34 адам Кеңес Одағының Батыры атанса, 13 адам – Даңқ орденінің толық иегері.

Ұшты-күйлі жоғалғандардың бірі – жерлесіміз Жұматай Жұмағұлұлы. Оның қиын тағдыры жайлы Жайық Бектұров атындағы облыстық балалар мен жасөспірімдер кітапханасына барғанда, аяқасты білдік. Ағамыздың немере қарындасы Мейрамгүл Төлеуғазықызы кітапханашы болып жұмыс істейді.

• Соғысқа Семей өңірінен аттанған. Ұрпақтары кейін Қарағанды облысы аумағына көшіп келді. Жұматай – менің әкемнің туған ағасы. Тегі басқаша жазылған. Осы кезге дейін қанша жыл сабыла іздеу салсақ та, табылмап еді. Ресейдің арнайы іздеу орталығы тауып берді. Биыл мамыр айында хабар келді. 1942 жылы соғысқа аттанған. «Беларусь майданына кіргелі тұрмыз» деп хат келіпті. Содан кейін хабар болмаған. Минск қаласында тұтқынға түсіп, Штатлаг 316 түрмесінде қайтыс болған. Деректерге сүйенсек, «азиат» деп, ауыр жұмыс істеткен. Суықта ашық аспан астында аш-жалаңаш ұстапты. Азапты көтере алмай бақилық болған. Жеңістің 75 жылдығында табылғанына шүкір! – дейді Мейрамгүл Жұмағұлова.

Соғыс ардагерлерінің табанды ерліктері ескеріліп, облыс бойынша осы уақытқа дейін 145 ескерткіш, монумент, мүсін және ескерткіш тақталар орнатылған. Кейінгі жылдары Ақтоғай ауданындағы Сәуле ауылында Қазыбек Нұржановтың 100 жылдығына орай ескерткіш орнатылып, «Батыр гүлзары» ашылса, Нұра ауданында Кеңес Одағының батыры Семен Лебедевке, Даңқ орденінің толық иегері Мұташ Сүлейменовке ескерткіш орнатылды. Былтыр Ақтоғайда Нұркен Әбдіровке де ескерткіш қойылды. Облысымыздан соғысқа қатысып, ерлік көрсеткен ардагерлерден – Бүркіт Есжанов, Василий Волокин, Серафима Пономарева, Нина Сорокина сияқты көзі тірі батырлардың есімін мақтынышпен атаймыз. Тылда аянбай еңбек еткендер – Жұмабек Әбдіраманов, Раиса Базанова, Боранқұл Ысқақов пен Социалистік Еңбек Ері – Сайлау Біләлов және басқаларының ерен еңбектері жеңіске жетуімізге үлкен көмек болғанын ұмытпауымыз керек.

• Соғысқа қатысып, Ұлы Жеңіске қол жеткізген ардагерлер қатары сиреп барады. Олар – соғысты өз көзімен көрген көзі тірі батырлар. Биыл Жеңістің 75 жылдығына да біршама іс-шаралар жоспарлап қойдық. Отан үшін от кешкен жерлес батырларымызға арнап кітап шығармақшымыз, – дейді облыстық ардагерлер кеңесінің жауапты хатшысы Жазыкен Томпиев.

Ардагерлер кеңесінің мәліметінше, Қарағанды облысында Ұлы Жеңістің 75-ші мерейтойын 76 майдангер қарсы алуы тиіс. Олардың 8-і қазақ. Қалғаны – өзге ұлт өкілдері. 15-і – көмекке мұқтаж жандар. Сонымен қатар, олардан өзге концлагерде болғандар – 80 адам. Ленинградты қорғауға 14 адам қатысқан болса, қаза тапқан батырлардың жарлары – 28 адам.

Қазақстан Республикасына ерекше еңбегі сіңген зейнеткерлер – 9 болса, әлеуметтік еңбек ардагерлері – 7 адам екен.

Бүгінгі таңда майдангер Нина Сорокина – 101 жаста. Облысымызда соғыс жылдарында тылда еңбек еткен 9 мыңнан астам азамат тұрады.

Ақтоғай және Нұра, Ұлытау аудандары мен Қаражал, Приозерск қалаларында көзі тірі бірде-бір майдангер қалмаған екен. Шет, Қарқаралы ауданы мен Сәтбаев қаласында Ұлы Отан соғысына қатысқан бір-бірден, Шахтинск, Абай, Балқаш қалалары мен Жаңаарқа, Бұқар жырау аудандарында екі ардагерден бар. Қарағандыда – 35, Теміртауда – 13, Жезқазғанда – 4, Осакаров ауданында – 5, Саран қаласында – 6 ардагер тұрады.

Аудандар мен қалалардағы ардагерлер кеңестері ынтымақтаса жұмыс атқарады. Олар Ұлы Жеңістің 75 жылдық мерейтойының алдын ала жылдық жоспарын бекітіп, жүзеге асыруға белсене кірісті.

Бала күнімде оқыған соғыс тақырыбындағы бір шығарманың мына сюжеті есімде сақталып қалыпты.

Бір топ солдат су іздеп шығады. Су алатын орын неміс фашистері орналасқан жерге жақын еді. Су алып жатқанда байқап қалып, немістер қуа жөнеледі. Оларға тапсырылған міндет шелектегі суды төкпей жеткізу. Ну орманда, аптап ыстықта шөлдеп, әбден титықтаған солдаттар суды күтіп отыр. Межелі жерге жеткенше бәрі оққа ұшып, Егор деген жауынгер тірі қалады. Ол бар пәрменімен жүгіріп келіп, ортайып қалған суы бар шелегімен арғы жағында үзеңгілестері күтіп отырған төбеге ұмтыла бергенде оқ тиіп, қаза болады. Қолындағы суды төбеден асырып, беріп үлгереді. Суды ішіп, шамалы тыныққан достары ашуға мініп, жауды жайратып салады.

Осы сурет әлі көз алдымда, авторы есімде жоқ.

Соғыс біздің санамызға осындай ерліктермен орнықты. Ол туралы айтылса көз алдыма сол Егордың тағдыры және 15 республиканың түпкір-түпкірінен барып, бір үйдің баласындай ел қорғаған жауынгерлер көз алдыма келеді, рух береді…

Сөз соңында айтарым, көзі тірі соғыс ардагерлерін көрсем, сол Егордың суын ішіп, аман қалған солдаттар сияқты елестейді маған. Егордың қолымен берілген жарты шелек су, жарым-жарты көңіліме үнемі медеу. Сол суды жеткізу арқылы аталарымыз бізге осы бейбіт күнді, тату өмірді, ашық аспанды, тәуелсізсіздікті сыйлағандай…

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение «Ардагерлер азайып бара жатыр…» появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Ұлт перзентінің ұлы істері неге ұмыт қалды?

Шындығында, Нығмет Нұрмақұлының есімі жұртқа етене таныс. Алайда, көпшілік ел үшін сіңірген еңбегін ежіктеп бере алмайтыны шындық. Қайраткердің қазақ тарихында бар екенін білгенімен, оның ұлт үшін атқарған қызметінен беймәлім екенін жасырып, жабудың қажеті жоқ. Бұған себеп не? Мұның себебін Нұрмақұлының жоғын жоқтап, барын түгендеп жүрген жиені Тамара Смағұлова қайраткердің әлі күнге зерттеусіз, тасада қалғандығымен байланыстырады. Біз хабарласқанда ол кісі жұмыс үстінде екен. «Ендігі арманым – Нығмет Нұрмақұлының өмірі мен еңбек жолын қамтитын қазақ һәм орыс тілінде екі кітап шығару» деп отыр.

• Нығмет Нұрмақовтың өмірі мен шығармашылығы толық зерттеліп болған жоқ. Сәуле Қасымова есімді ғалым сіңліме ризамын. Оның зерттеулерін мен орысшаға аудардым. Ескерткіш қойылады деп жатыр. Бұл мәселе өткен ғасырдың 70 жылдарынан бері әлі шешімін табар емес.
• Нығмет Нұрмақов Кеңес одағына әйгілі адам болған. 23 аз ұлтты халық дәрежесіне көтерген. Меніңше, Ленин көшесін Нығмет Нұрмақовтың атына ауыстырып, көшенің бас жағына еңселі ескерткішін орнату керек. Ол құрметке әбден лайық. Қазіргі Қарағандыдағы көшесі – бір түпкірде, – дейді Тамара Смағұлова.

Басын бәйгеге тіккен тұлға

Нығмет Нұрмақұлының халқына сіңірген еңбегіне қысқаша тоқталғанды жөн көрдік.

Орыс тіліне жетік Нығметтің болашақ көшбасшы ретіндегі жолы 1911 жылы Романовтар әулетінің патша тағына отырғанына 300 жыл толуына орай, Омбы қаласында өткен ауыл шаруашылығы көрмесіне Қу болысының атақты байы Ақайдың Қасенінің хатшысы әрі ұлттық дәстүрдің қыр-сырын түсіндіретін аудармашысы болып келуімен ашылған еді.

Осы сапарда танысқан Шоқан Уәлихановтың досы Григорий Потанин, Омбыдағы мұғалімдер семинариясының қызметкері, халықшылдемократ Александр Седельников оның Омбы семинариясына түсуіне дәнекер болды.

Семинарияда оқып жүріп, С.Сейфуллин, М.Жұмабаев, Ә.Досовпен танысып, бірге құрған «Бірлік» атты мәдени-ағарту ұйымы арқылы Ресей үкіметінің қазақ даласындағы отаршылдық саясатына қарсы үгіт-насихат жұмыстарын жүргізумен қатар, Омбы тұрғындарын қазақ халқының мәдениетімен таныстыру үшін түрлі шаралар өткізіп тұрған.

1915 жылы Н.Нұрмақов Қарқаралыдағы өзі оқыған орыс-қазақ училищесіне оқытушы болып қызметке орналасқан соң, «Дала одағы» ұйымын құрып, патша езгісіне қарсы үгіт жұмыстарын жүргізеді. Уақытша өкімет құлап, үзеңгілестерімен 18 ай түрмеде отырып шыққаннан кейін, 1920 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Кеңес үкіметіне адал қызмет еткен. Алайда, соңғы деміне дейін бір сәт те өз елінің қамын ойлаудан танбаған.

Еңбек жолын қарапайым мұғалім болып бастаған ол, 1922 жылы Орынборға ауысып, Қазақ өлкелік партия комитеті бөлім меңгерушісінің орынбасары лауазымынан бастап, қысқа уақыт ішінде Қазақ АКСР-і Совнаркомының төрағасы лауазымына дейін көтерілген. Сондай-ақ, білікті журналист ретінде жемісті еңбек етіп, «Қазақ тілі» газетінің, «Қызыл Қазақстан» журналының редакторы болды. Оның өмір жолынан өте сауатты және бірнеше тілді еркін меңгергенін, өз жұмысына өте жауапты әрі қырағы, көкірек көзі ояу, алғыр азамат болғанын байқаймыз.

Маңызды құжаттағы қолтаңба

Сол жылдардағы мемлекеттік маңызды құжаттардың бәрінде Н.Нұрмақовтың қолы тұрды. Осы кезеңде Қазақстанның халық шаруашылығы құлаш жайып, Екібастұз, Қарағанды, Ембі, Балқаш өндіріс орындарын ел біле бастады. Оның Қазақстан Үкіметінің басшысы ретінде республиканың аумақтық тұтастығы, өнеркәсіп құрылысы, қазақтарды жерге орналастыру мәселесі, құрғақшылық зардаптарына қарсы күрес, оқу-ағарту және мәдени даму, қазақтарды басқару ісіне тарту, ауыл шаруашылығын қалпына келтіру және тағы басқа салаларда атқарған қызметтері еліміздің өсіп-өркендеуіне, нығаюына қомақты оң әсерін тигізді. 1924 жылы Қазақ АКСР-і астанасын Орынбордан Қызылордаға, ал, 1929 жылы Алматыға көшіру туралы шешімдерді қабылдауға тікелей қатынасып, ұйымдастыру жұмыстарын басқарды. Еліміздің тұңғыш Конституциясы жобасын әзірлеуге қатысып, қазақ әліпбиін құрастыру комиссиясын басқарған.

Халком кеңесінің төрағасы ретінде бес жылға жуық салиқалы саясаттың нәтижесінде, 1928-1929 жылдардың қорытынды есебінде қазақ балаларының оқуына ыңғайластырылған 7-жылдық қазақ мектептерінің саны 43-ке жетіп, жалпы мектептер саны 4397-ні құрады. Мектеп жасындағы қазақ балаларының 34,7 пайызы оқумен қамтылды.

Өндіріс саласындағы жүзеге асырған ең үлкен жұмысы – Түрксіб теміржолының құрылысы. Оны Мәскеуден Тұрар Рысқұловтың өзі қадағалап, басқарып отырса, Қазақстанда тікелей басқарған Нығмет Нұрмақов. Әміре Қашаубаевтың Парижге баруына қолғабыс жасап, Мұхтар Әуезовтің Ленинград университетінде оқып жүріп, үкімет тарапынан стипендияға қол жеткізуі де соның арқасы. Қызылордада алғаш қазақ театры да Нұрмақовтың көмегімен ашылып, ұлт мүддесі талқыға түскенде Голошекинмен талай рет шайқасқа түскен. Смағұл Сәдуақасов, Әлихан Бөкейхан, Сәкен Сейфуллин, Тұрар Рысқұловтармен тығыз қарым-қатынаста жұмыс істеп, қатты сыйласыпты.

Үкімет басшысы болғанға дейін әділет комиссары ретінде прокуратура және сот құрылысы ережелерін енгізді. Оның басшылығымен сот-тергеу органдарында қазақ тілінде іс жүргізу қысқа мерзім ішінде жүзеге асырылып, сот қызметкерлерінің барлық санының 60 пайызға жуығын қазақтар құраған. Республикамыздың атауын «Қырғыз АКСР» емес, «Қазақ АКСР» деп өзгертуге де Сәкен Сейфуллинмен бірге, бір кісідей атсалысқандығы туралы деректер де бар.

Нығмет Нұрмақовтың қуғын-сүргінге алдыңғы сапта ілінуі, оның отбасының және туған-туыстарының қудалануның өзі – өз жұртын қалай сүйгендігін, ертеңіне бар жан-тәнімен алаңдағанын және орталықтағылардың оның білімі мен қарым-қабілетінен сескенгендігін аңғартса керек… Сәкен Сейфуллиннен кейінгі үкімет басшысының қырағылығынан қауіптенген КСРО билігі, оның қызметін Мәскеуге ауыстырып қадағалауда ұстаған. Ол сонда жүріп те жемісті еңбек етіп, қарым-қабілетін көрсете алған.

Қайраткер есімін алған мектеп қарекетсіз емес

• Мектебімізде Нығмет Нұрмақовтың мұражайы бар. Онда оның қолдағы бар мұрасы топтастырылған. Мектебіміздің оқушылары республикалық, халықаралық деңгейдегі білім сайыстарында топ жарып, қайраткердің есімін танытып жүргені қуантады. Биылғы 125 жылдық мерейтойына жылдық жоспар бекітіп қойдық. Жоспарға марафондар, конференциялар, танымдық кештер, ақпараттық сағаттар және басқа да шаралар кіреді. Мектебіміздің ауласына ескерткішін орнатып, жас ұрпаққа үлкен тағылымды дүние жасамақшымыз. Оның өмір жолы мен табанды еңбегі кез келген құрметке лайық, – дейді Нығмет Нұрмақов атындағы №2 дарынды балаларға арналған облыстық мектеп-интернатының директоры Сейфілмәлік Абзалұлы.

Ескерткіш ескертіп тұру үшін, есте сақтау үшін қажет

Сөзімізді түйіндер болсақ, биыл облыста Нығмет Нұрмақұлының 125 жылдық мерейтойына арналған ауқымды іс-шаралар өтеді. Мерейтойлық шаралардың легі қайраткердің еңселі ескерткішін қоюдан басталса екен деген ізгі арман, оның өмір жолымен етене таныс жұртшылықтың көкірегін кернеп тұрғаны сөзсіз. Бұл шаруа 25 сәуір – туған күніне орайластырылса, құба-құп. Сонымен қатар, «Ескерткіш қай жерге орнатылады?» деген сұрақ та жоқ емес. Өйткені, елім деп еңіреп, аққан жұлдыздай жарқ етіп өте шыққан, қазақтың маңдайына біткен қайраткерінің ел сүйсініп, тәу етер ескерткіші – халықтың көп жиылатын, қаланың көрнекті жеріне қойылуы керек-ақ…

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение Осы жұрт Нұрмақовты біле ме екен?.. появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Сол сәтте немістің бір жеңіл көлігі келіп тоқтай қалды. Жүргізуші жастау жігіт екен. «Майқұдыққа 200 теңге» деді. Аң-таң болып 4 адам жайғасып алдық. Өзі әңгіменің майын тамызатын жігіт екен, Майқұдыққа жеткенше түрлі тақырыптар қозғалды.

Қасымда отырған жолаушы қыз бір кезде «Қалай арзан тасисыз? Өзіңізге пайда қала ма? Жанар-жағармайдан ауыспайтын болар?» деп қалды.

Сол сәтте әлгі жүргізуші еш қиналмай «Индрайвер» жүргізушілері де осы бағаға ала кететін болар. Өйткені, ол қосымша халыққа жеңіл әрі тиімді болсын деп шығарылған ғой. Әйтеуір сол бағытқа кетіп бара жатқан соң, арзан бағаға ала кеткенде тұрған не бар?» деді.

«Қазір 200 теңге деген баға жоқ. Майқұдық пен қала орталығына жету үшін ең төмені 500 теңге. Асығып тұрсаңыз 700, 800, 1000 теңге де беруге тура келеді. Ал, кейде дүйсенбі күндері таңертеңгі уақытта ауа-райы қолайсыз болса немесе түнгі кезде 1200, 1300 теңгеге дейін көтеріледі баға. Кейде қанағатсыздау жүргізуші болса 4 орынға 4 кісіні жеке жиып жүріп алады. Мұндайда барар жеріңе жеткенше айқай-шу болады. 200 теңге дегеніңізге қуанып кеткеніміз сол. Шынымызды айтсақ таң қалып отырмыз» дедік біз бірауыздан.

Сондағы әлгі жүргізушінің таң қалғанын көрсеңіз, ол сәтті сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Оның айтуынша, Майқұдыққа бұлақтан су алуға бара жатыр екен. «Барғанда 800 теңгеге 4 адам, қайтқанда 800 теңгеге 4 кісі ала кетсем жеткілікті. Соған қанағат етемін. Барып-келген жолымды ақтайды» дейді таң қала.

«Мына такси жүргізушілері не деген қанағатсыз? Елдің жағдайын ойламай ма? Халықтың бәрінің мұндай ақша төлеуге шамасы келе бермейді ғой» деп қайта-қайта басын шайқады.

«Елдің жағдайын кім ойлап жатыр?! Әркім қара басын күйттеген заман болды ғой» деген ащы запыранға толы сөздер де айтылмай қалған жоқ…

Біз оның жанашырлығына, қанағатшылдығына, елдің жағдайына қатты алаңдайтынына таң қалдық әрі риза болдық.

Сол сәтте есіме Мұхтар Шахановтың «Бақыт» жайлы өлеңі түсті. Сол өлеңнің қорытындысында нағыз бақыттың – қанағатта екендігі айтылады. Кітап оқы деп ешкімді мәжбүрлей алмаймыз, әрине. Алайда, осы бір оқиға қолға қалам алғызды. Шағын жазбамыз арқылы такси жүргізушілеріне және де әрбір адамға қанағатшылдық бақытқа жеткізетінін айтқымыз келеді.

Әркім өзінен бастаса құба-құп. Байлықтың, дүниенің түбіне ешкім де жетпеген…

«Нарықтық экономика дәуірі, табыс табу керек, бәрі ақшаға келіп тіреледі» деуіңіз мүмкін.

Бірақ, «Қанағат – қарын тойғызар, қанағатсыздық – жалғыз атын сойғызар, Жүгірген жетпес, бұйырған кетпес» деген аталы сөздер бар қазақта.

Сондықтан да, қанағатшыл болайық, ағайын!

Жәлел ШАЛҚАР,

«Ortalyq Qazaqstan» газетінің тілшісі.

Сообщение Қанағат – бақыт бастауы появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Мүмкіндігі шектеулі жандардың мүмкіндігі

Ауданда табиғатынан денсаулығында ақауы бар 104 кемтар жан тұрады. Олармен аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі мамандары тұрақты жұмыс жүргізуде. Бос уақыттарын тиімді өткізіп, өнерлерін шыңдап, қабілеттерін жетілдіруге күш­жігерін аямайды. Олардың жиырмасына мамандар үйлеріне барып қолұшын беріп, әр мереке сайын құттықтап, сыйлық жасайды және барынша назардан тыс қалдырмауға тырысады.

Ұйымдастырушылардың айтуынша, қайырымдылық акциясы жыл сайын дәстүрлі түрде өткізіліп келеді. Биыл 7-­ші рет ұйымдастырылып отыр. Әр жы лы мүмкіндігі шектеулі жандарды қол дап, оларға қуаныш сыйлауға, өнер жұлдыздары мен халыққа белгілі өнер ұжымдары шақырылады. Алдыңғы жылдары Тамара Асар, Алтынай Жорабаева сияқты күміскөмей әншілер мейірімге мұқтаж жандармен бір сахнада өнерлерін паш етіп, олармен естелікке суретке түсіп көңілдерін марқайтқан.

Тағы бір ескерер жайт, мамандар олар мен жыл бойы айналысады және қалыптасқан дәстүр бойынша 3 қазан – мүмкіндігі шектеулі жандар күні қарсаңында осындай қайырымдылық шаралардың легі басталады да, жыл соңына дейін жалғасады. Яғни, жүрегі махаббатқа құштар жандар жыл бойы үйреніп-білгендерін шығармашылық мезгілі – күз айларында осылай жалпақ жұртқа паш етеді. Өздерін дені сау адамдармен тең сезініп, өмірге деген құлшынысы артады.

Сегіз қырлы – бір сырлы

Олар тек ән айтып қана қоймай, түрлі бұйымдар жасап, тоқыма тоқып, тігін тіге алады және сурет салады. Сурет салу байқауы былтыр ұйымдастырылған.

Биылғы көрмеге жыл бойы жасаған, тоқыған, тіккен бұйымдары қойылды. Айтулы шара барысында жұрт назарына ұсынылған көрме халықтың ықыласын өзіне бұрды. Олардың шеберліктеріне таң қалып, таңдай қақты көпшілік. Он екі мүшесі сау адамдардың кейбірінің қолынан келмейтін бұл бұйымдар, шынымен де өмірге құштарлықтың, шынайы махаббаттың, табиғи шеберліктің белгісіндей…

Көрмедегі балалардың өз қолдарымен жасаған дүниелерінің арасында зергерлік бұйымдар, сөмкелер, тоқылған жемпір және шұлықтар, ұсақ моншақтардан теріп жасалған естелік кәдесыйлар, мерекелерге арналған сыйлықтар, жеңіл үй аяқкиімдері, ұлттық нақыштағы тыспен қапталған жастықтар, бас киімдер мен қолғаптар және тағы басқа да көптеген тұрмысқа қажетті заттар бар.

– Бұл дүниелер өте мұқият болуды, көп еңбекті және талаптылықты қажет етеді. Сонымен қатар, бұл бұйымдарды жасау – олардың ойлау қабілеттерін жетілдіруге септігін тигізеді. Қулық пен сұмдықтан аулақ болғандықтан да, жасаған дүниесіне бар қабілетін жұмсап, құлшына кіріседі. Қиын тұстарына біз көмектесеміз. Кейбірі біздің орталықта, қалғандары өз үйлерінде айналысады. Мен жастары үлкен кемтар жандармен жұмыс істеймін, – дейді аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің маманы Любовь Юрьевна.

Біз – ешкімнен кем емеспіз!

Қайырымдылық концертіне 3 жас өспірім мен 13 балиғатқа жасына толған және одан үлкен жастағы мүгедек жандар қатысты. Ең кішісі – 5 жаста. Олар отбасы мүшелерімен және тәрбиешілерімен, қонақтармен бірігіп өз өнерлерін көрсетті. Әуелете ән салды, мың бұрала биледі. Жүректерді тебірентіп сахналық көрініс көрсетіп, өмірдің мәнін ұғуға жетелейтін өлең де оқыды. Сонымен қатар, олардың өмірінен алынған орталықтағы күнделікті өмірлері мен концертке дайындалу үстінде түсірілген бейнетаспалар көр сетілді. Олардың әсерлі болғаны сон шалық, көздеріне жас алғандар да болды.

Концертке қатысқан мүгедек жандардың көздерінен өмірге деген құштарлық пен кіршіксіз адалдықты және айналасына деген саф махаббатты көрдік.

Биылғы шараға «Нұр­Сұлтан» қаласынан «Мен әншімін» ән байқауының жүлдегері Нұрай Мықты мен «Новая волна» Халықаралық ән додасының жүлдегері Мұхаметқали Жүгінісов және көптеген түрлі деңгейдегі би байқауларында топ жарып жүрген теміртаулық «Вдохновение» өнер ұжымы қатысты.  Сондай­-ақ, концертке африкалық қара нәсілді «Бунита» тобы қатысып, елдің ықыласына бөленді. Қазақша, орысша әндер айтып жұртты билетті, көңілдерін көтерді. Би мен ән өнеріне жетік екендіктерін көрсетті. Сахнаға шыққан мүмкіндігі шектеулі жандардың жүзіндегі қуанышты сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес…

– Мүгедек жандарды жарыстыруға болмайды. Біреуі жеңіліп қалса, жүрегіне жақын қабылдайды. Сахнаға шықты, өнерін көрсетті болды. Әрқайсысына диплом мен сыйлық береміз. Бәріне тең қараймыз. Өздерінің басқалардан кем еместігін, тең екендігін сезінгені керек бізге. Барлық сыйлықпен және тамақпен толық қамтамасыз етіп және жан­жақты қолдап отырған аудандық әкімдік пен демеушілерімізге үлкен алғыс айтамыз, – деді аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы Айгүл Төлеуова.

Шараға қатысушылармен тілдескенімізде ұққанымыз – олар дәстүрлі өте тін шараға жыл сайын қатысып, әбден шыңдалған. Өздерін еркін ұстайды, ойларын анық жеткізеді.

– Біз Пионерский ауылынан келдік. Бүгін ұлым Владимир екеуміз «Мама» деген ән айтамыз. Отбасымыздағы 3 баланың кенжесі. Дені сау балалармен балабақшаға барады, өнерден де құралақан емес. Үйде микрофонды қолы нан тастамайды, сахнада қысылады. Сондықтан, мен көмектесемін. Биыл үшінші рет қатысқалы отырмыз, – деді Михаил Пшенишников.

Ал, тағы бір қатысушы Данияр Муслимовтың айтуынша, оның жасы – 27­де. «Бүгін топпен би билеймін. Осындай концерттерге үнемі қатысып жүремін және керемет әсер алып, біраз уақытқа дейін көңілді, бақытты сезінемін өзімді. Осындай шаралар көбірек өтсе екен» деді ол.

Концертке келесі қатысушы Тәубәхан Оңалханұлы. Оның екі аяғы жоқ болса да, жалғыз қолымен ағаштан дөңгелек жер үстелдер, орындықтар, темірден де көптеген бұйымдар жасайды. Олардың кейбірін үйіне келген қонаққа сыйлап жіберсе, қалғанын сақтап қояды. Ел жаңалықтарын тыңдап, көркем шы ғармалар оқиды. Шахмат, дойбы ойнайды. Дойбы ойынынан облыстық жарыстан II орынды да иелеген. Шарада «Дедімай­ау» халық әнін айтып, қоңыр дауысымен халықты тәнті етті.

Кеш соңында Осакаров аудандық мәслихатының хатшысы Қанат Саққұлақов шараны ұйымдастырушылар мен қонақтарға және қатысушыларға өз алғысын білдірді.

Тағылымға толы қайырымдылық шарасы өте жинақы, көңілді, жоғары деңгейде өтті.

Кеш аяқталған соң, қатысушылар жұлдызды қонақтармен суретке түсіп, қолтаңба алды. Осакаров ауданында бірнеше жылдан бері дәстүрлі түрде өткізіліп келе жатқан бұл шара – басқа аудандар мен қалаларға үлгі боларлықтай…

Жәлел ШАЛҚАР.

ОСАКАРОВ ауданы.

Сообщение Мейірім нұры жауған күн появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Енді ұмыта бастасам, қасынан өткенде қайта есіме түседі. Ақыры, бұл ғимараттың иесінің көрегендігі, яғни, кәсібінің болашағын болжай білу қасиеті бар деген тоқтамға келдім.

Ал, енді тарқатайық. Біріншіден Қарағандыда мұндай алып «Оптика орталығы» жоқ. Бұл – Қарағандыда көзәйнек сатып алатын орындар жоқ деген сөз емес. Тек қазір уақыт жылдам. Адамдар заманға лайық әр қызметтің жаңасына құмар. Мысалы, бүгін бір жаңа ұялы телефон алсаңыз, шамалы уақыттан кейін жаңа маркасы шығып, сіздікі түкке тұрмай қалады…

Екіншіден «Оптикалық орталыққа» осыншама қаржы салуға да тәуекел керек. Тәуекел үшін сенім керек. Яғни, кәсіптің болшағына деген сенім. Бұл тұрғыдан да қателеспеген сияқты. Өйткені, қазір техника заманы. Жеті жасар баладан бастап, жетпіс жасар қарияға дейін телефон, планшет ұстайды. Кез келген мекемеде жұмыс компьютерсіз жүрмейді. Яғни, күніне 8­-10 сағат уақытымыз монитор алдында өтеді. Демек, көзәйнекке сұраныс артып келеді. Болашақта да арта түспесе, төмендемесі анық.

Бұл жазбамыз арқылы осы орталықты жарнамалау ниетіміз мүлдем жоқ. Біздің айтпағымыз, ешқандай жоспарсыз, мақсатсыз, алдын ала болжап, жан­-жағын байқамай кәсіп ашып, несиеге белшесінен батып жарға құлап жатқан замандастарымызды көріп жүрміз. Ниетіміз – сол бауырларымызға шамалы болса да ой салу ғана.

Қазір алыпсатарлар өздерін кәсіпкерміз деп ойлап жүр. Кәсіпкерлік деген ең құрығанда кішігірім болса да бірдеңе өндіріп немесе жасап шығарып, отандық өнімдердің санын шамалы болса да арттырып, ұлттық экономикаға үлес қосу болса керек-­ті.

Кеше ғаламтордан оқып қалдым. «Қазақ «бай» деп текті әулеттен шыққан, байлығын бұлдап тәкәп парлық жасамайтын, жағдайы жоқ тарға үнемі қолұшын беріп, қайырымдылық жасап жүретін адамды айтады» делінген онда.

Сонда кәсіппен айналысу, бай болу да кез келгеннің қолынан келе бермейді екен. Сондықтан да, ең бірінші жанымызға жақын, қолымыздан келетін дүниені тауып, оның алды­-артын жоспарлап барып кәсіпке кіріссек екен. Әйтпесе, судың да сұрауы бар екенін білеміз ғой. «Ақырын жүріп анық бас, еңбегің кетпес далаға» демекші, қай істе де асықпай шешім қабылдаған жөн.

Жәлел ШАЛҚАР,

«Ortalyq Qazaqstan» газетінің тілшісі.

Сообщение Кәсіпкерге көрегендік керек появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Қазақ қыз баланы жас күнінен еркелетіп, аялап өсірген. Оң жақ төрге отырғызып, бар дәмді тағамын беріп, бетінен қақпай еркін тәрбиелеуінің себебі, «Қыз бала – жат жұрттық» деп есептеуі. Бұл туралы халық арасында көптеген афоризмдер қалыптасқан. Қаһарымен талайларды ықтырған батыр Бауыржан Момышұлынан «Кім батыр?» деп сұрағанда «Қыз – батыр» деп жауап беріпті. Өйткені, ер-азамат бөтен елге барса, асып кетсе бір аптадан кейін үйіне қайтқысы келеді, ал қыз бала мүлде өзге жұртқа барып, сол елдің түтінін түтетіп, ұрпағын жалғайды. Демек, барған жерін «бақытты етем деп бар» деген сөз дұрыс айтылған сияқты. Еліміздің әр аймағында салт-дәстүрлердің, ұзату тойларының, тіпті, тілек айтудың да өз ерекшеліктері бар.

Осы бір тілек оңтүстік аймақтарда айтылса мүлдем таң қалмаймыз. Онда шынымен де келіндер бәрінен ерте тұрып, кеш жатады. Барлық тірлік мойнында, бала да табады, қысқасы түскен жеріне тез сіңісіп кетеді. Ал енді, орыс ағайындар көптеу шоғырланған солтүстік аймақтарда бұлай тілек айту – қиындау. Бәріне емес, әрине.

Қыз баланың ұзатылуы мен жоғарыдағы сөздің мәнісіне үңілмек болып, біраз жандармен тілдестік, ой бөлістік. Тұрмысқа шықпаған аруларды да, жаңа түскен келіндерді де әңгімеге тарттық. Ғаламторды да ақтардық. Көбінің ойы бұл сөзді құптайтын сыңайлы. Алайда, неге құптайтындарын жеткізіп айта алмады, тұщымды пікір таппадық. Бұл – отбасылық мәселелердің мәніне үңілмеген өз кемшіліктері немесе құлақтарына құймаған ата-аналарының кінәсі. Тіпті болмаса, әзіл араластырып болса да, санасына сіңірмеген ұстаздарының ағаттығы…

 Ғаламторды қарап отырып Бауыржан Момышұлының келіні Зейнеп апайдың журналистерге берген сұхбатына кезіктік.

Көкейімізде мына бір пікірі сақталып қалды: «Қыз баланың үш бақыты бар. Алғашқысы – өмірге қыз болып келгендігі. Екіншісі – өзі сүйген адамына тұрмысқа шыққан сәті, яғни, келін атануы. Үшіншісі – ана болған сәті. Міне, осы үш бақытты тереңнен сезіне алған келін, барған жерін де бақытты ете алады, өзі де бақытты болады» дейді.

Жалпы, қазақ әйелінің бағы да, соры да сол шығар, басқаларға қарағанда мойнына жүктелетін міндет өте көп. «Ерді ер қылатын да, қара жер қылатын да әйел» деп барлығын үйіп-төгіп Құдай жазған тағдырларына. Мұсылманшылықта «Әйел – еркектің қисық қабырғасынан жаралған, оны түзетуге тырыссаңдар, сындырып алуларың мүмкін» деп олардың еркелігі мен нәзіктігін суреттесе, «Әйелдің қырық жаны бар» деп жоғарыда айтылған барлық шаруаға уақыт табатынына сүйсініп айтқан болса керек-ті.

Тапқан деректерімізге қанағаттанбай Қарағанды облысы Қазақстан халқы Ассамблеясы жанындағы Аналар кеңесінің мүшесі, ұлағатты ұстаз Күліш Төлеухановаға хабарластық.

«Ақыл тоқтатқан, оқу бітірген, ащы тұщыны көрген отбасылық өмірге тастүйін дайын қыз бала – барған жерімді бақытты етемін деп сеніммен айта алады. Ал, енді жастай тұрмысқа кетіп бара жатқан, оң-солын танып үлгермеген балаға алдымен «бақыт» деген сөздің мәнісін түсіндіру керек. Бұл мәселеге жан-жақты қараған жөн. Маған шешем тұрмысқа шығарда «Күйеуің – сенің тұңғышың әрі Пайғамбарың» деді. Сол сәтте ұға қоймасам да, уақыт өте келе түсіндім, отбасы берекесінің ұйытқысы – әйел екенін. Тойда көсемсіп тілек айтуға бәрі шебер ғой, өз басым тойға дейін анасы мен жеңгелері қыздың құлағына құйып, «барған жерінде бәрі сен ойлағандай болмауы мүмкін, бәріне дайын бол, қиындыққа төз, жақсылыққа қуана біл» деп үйретуі тиіс», – деді ол.

Мен өзім үлкен отбасында тәрбиелендім, кенжемін. 5 жеңгем бар, біреуі де атымды атамайды. «Кішкене бала», «Ақ жігіт», «Шырақ» деген сияқты жеңгелерім қойған есімдерім бар. Ішіндегі жаныма ең жақыны – «Шырақ». Кіші жеңгем қойған. Шырақ – үйленетін жігіт деген мағына береді. «Енді, осы әулеттің шырағын сөндірмейтін келінді әкелетін қайным – осы» деген ниеттен туған есім – бұл. Бұрында жаңа түскен келінге шымылдықтың сыртынан сығалап «Бізге қандай есім қоясыз?» деп тыпыршып жүретін-ді қайнылары. Жаңа түскен келіннің сол әулетке тез сіңісіп кетуіне осындай тәлімі бар дәстүрлердің көмегі зор. Өкінішке орай, мұндай салттарымыздың көбі келмеске кетіп барады. Кейде, қазіргі келіндерге қарап ішің ашитыны рас…

Тарихқа көз жүгіртсек, Ұлы жүздің төбе биі, атақты Төле бидің келінін өзі таңдайтыны бар ғой. Сол келіні сенімін ақтап, Төле би қарақшылардың қолына тұтқынға түсіп қалғанда, жазып беріп жіберген хатын оқып, мәнісін жете түсініп, хатта жазылған 40 ірі қараны қарақшылардың алдына салып, өзі 40 жігітпен із кесіп келіп қайын атасын құтқарып қалады емес пе?.. Сондықтан да, баяғы бабаларымыз келінді текті жерден алуға тырысқан. Өйткені, алманың алма ағашынан алысқа құламасы белгілі ғой…

Жас отбасылардың ажырасып кетіп, тұрмысқа шыққан қыздың барған жерін бақытты ете алмай жатқаны, жаһанданудың ұлттық танымға жат үрдістерінің жас буын санасына тигізер кері әсерінен болуы да мүмкін. Төл болмысынан қол үзген, дамыған техниканың қызығына масайған өскелең ұрпақ салт-дәстүріне менсінбей қарауы хақ. Оның үстіне, қаланың тар үйлері жаңа түскен келіннің үлкен шаңырақта енесімен бірге тұруына мүмкіндік бермей, отбасындағы татулық пен ынтымаққа зиянын тигізуде. Ал, шындығында қазіргі жастар бөлек тұруға құмар. Ата-енеге еткен қызметі ақ бата болып өздеріне айналып келетінін білмейді көбі. Ата-ененің, жалпы, үлкендердің ризалығы Алла ризалығы екенін білсе, тұрмысқа шыға сала бөлек кетуге талпынбас еді-ау…

– Мен қазақтың тойларында қазақы салт-дәстүрді насихаттаймын. Бұл тілектің көп айтылатынын білем. Өзім көбіне «барған жеріңе балдай батып, судай сің, айналайын» деп, тігісін жатқызып айтамын. Осыдан артық қандай бақыт бар?.. «Барған жеріңді бақытты етемін деп бар» деген сөзді тура мағынасында қабылдаған қыз баланың бойын қорқыныш билеуі сөзсіз ғой. Осы тілекті айтып тұрған кісінің өзі сол сөздің салмағын сезіне алды деп айту қиын. Сезінген күнде астарламай, түсінікті тілмен – шошытпай, мысалдармен көмкеріп жеткізсе құба-құп, – дейді «Тойлар индустриясы» той орталығының жетекшісі Бағлан Молдабай.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение “Барған жеріңді бақытты еткейсің…” появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Жұмыс, күйбең тірліктен балаға көңіл бөлуге уақыт болмайды, кейде. Үш баламның үлкені 2-сыныпта, кішісі 1-сынып, кенже қызым – балабақшада.

Үлкен балам үш жасынан бастап тақпақ, бата жаттап өскендіктен бе, еті тірі. Өз басын еркін алып жүреді. Оның үстіне «тұла бойы тұңғышым» деп еркелеткендіктен, мейірімге қанып өседі ғой үйдің үлкені.

Қазақта «Балаңды 7 жасқа дейін патшадай күт, 14 жасқа дейін құлша жұмса, 21 жасқа дейін досыңдай сырлас» деген сөз бар. Осы сөз жағымды әсер етсе де, кейде ұмытып кетіп жататынымыз өтірік емес… Бұрын 7 жастағы бала 1-сыныпта болса, қазір 2-сыныпқа барады.

Жуырда бір отырыста психолог маманның «бала қазіргі жағдаймен 2-сыныпқа дейін өзіне керегін қабылдап болады. Содан кейін мінезін өзгерту қиын, сол қалпы кетеді. Мұны көп ата-аналар қаперіне де алмайды. Бала тәрбиесі – өте нәзік дүние, қалыптасу кезеңінде жөнді тәрбие ала алмаған баладан түзу, толық адам шығуы екіталай» дегенін естіп қалдым.

Екінші ұлым қазір 6 жаста, балабақшаны озық аяқтады, 1-сыныпта оқиды. Соңғы кезде сол ұлымның өте тұйық болып бара жатқанын байқап жүрмін. Мектеп деген үлкен білім әлемінің табалдырығын аттағанда моральдық қолдау керек екені рас қой. Оның үстіне ата-әжесі ерте өмірден озып кеткендіктен, олардың тәрбиесінсіз өсіп жатыр.

Сонымен қатар, балалардың оқуы мен үй шаруасы әйелдердің мойнында. Олар өз міндетін толық атқарып жүрсе де, әкенің қолдауы, әке мейірімі бөлек. Үйде – анасының тәрбиесі, мектепте де әйел-ұстаздың ескертпелері, мектеп басшысы да нәзікжанды. Осының бәрі ұл балалардың азамат болып қалыптасуына кері әсер етеді-ау, шамасы…

Әлгі сөзді ести сала үйіме асықтым. Барсам, ұлым сол баяғы көңілсіз қалпы үй жұмысын дайындап отыр екен.

Бара сала ұлыммен әңгімелесе бастадым. Мектебін, сыныптас достарын, апайы жайлы сұрап, біраз әңгіме өрбіттік. Сабағының қиын жерлеріне көмектесіп, бағыт-бағдар көрсеттім. Байқағаным оның жүзіне қан жүгіріп, кәдімгідей мәз болып қалды. Сонда өзімнің түкке тұрмайтын күйбең үшін ұлымның болашағына балта шабуға аз қалғанымды түсіндім. Бірақ, оқу жылы жаңа басталды. Ол 7 жасқа жеткенше әлі бір жылдай уақытымыз бар екен. Қалайда, осы қалған уақыт аралығында ұлымның бойындағы балабақша мен үйде көрген тәрбиесін толықтырғым келеді. Тап-таза жүрегіне бар мейірімімді терең сіңіріп, жан-жақты қолдау көрсетумен қатар, жақсы қасиеттерді молырақ дарытсам деймін. Өйткені, олардың өміріне мен жауаптымын ғой, бала деген Алланың бізге берген аманаты емес пе?..

Аманатқа қиянат – ауыр күнә, адамдыққа сын.

Әлгі психологтың айтқан сөзі жадымнан өшуге айналған ата-баба өсиетін санамда қайта жаңғыртқаны қандай жақсы болды…

Ал, сіздер ше, құрметті әкелер?

Қысқасы балаңызға көңіл бөліп жүріңіз.

Жәлел ШАЛҚАР,

«Ortalyq Qazaqstan»

газетінің тілшісі.

Сообщение Балаға көңіл бөліңіз… появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.