Атаукере – жазушы-драматург Оралхан Бөкейдің әйгілі повесті. Театр режиссері Айдын Салбан шығарманың сахналанған нұсқасын арнайы осы фестивальге алып барған еді.

– Фестивальдің негізгі бағдарламасына сәйкес, Қарағанды театрының қойылымы үшінші күнге жоспарланған болатын. Сондықтан 7 қазанда түстен кейін Белград әуежайынан біздің ұжымды Сербияның шығысындағы Зайечар қаласының Зоран Радмилович атындағы халық театрының пиар менеджері Тиана Петкович қарсы алды. Сәкен театры осы қалада Joakimfest фестивалінің бағдарламасынан тыс бір рет ойын көрсетуі керек болатын. Біздің қойылымға қажетті сахналық декорацияның барлығын да сызба, эскиздер бойынша сербиялық әріптестер өздері әзірледі. Айта кету керек, біз болған екі театрдың да сахнасы біздің сахнадан ауқымы жағынан шағындау болғандықтан, олар біздің декорациялық тақтай, ағаш бөрене-шөлке, араның ұясы сияқты керек-жарағымызды сәл кішірейтіп дайындап қойған екен.

Театрлары өте ертеде тастан қаланып салынған, қабырғалары қалың, төбелері биік ежелгі ғимараттар, театрдың іші сыртта қаншалықты ыстық болып тұрса да, сап-салқын. Ал, акустикасы – дыбыстың естілуінде бір мін жоқ деуге болады. Қырық мың адамдық тұрғыны бар Зайечар қаласының халқы Орта Азиядан келген аймақтық театрдың қойылымына бір кісідей жиналды, – деді театрдың баспасөз хатшысы Сағат Батырхан.

Қойылым екі сағатқа созылған. 300-ден астам адам келіп тамашалады. Осылайша, қарағандылық театр Сербия елінің ыстық ықыласына бөленіп, олжамен оралды.

Фестиваль аяқталғаннан кейін консул Абзал Иманқұлов театр әртістерінің Белградқа сапарын ұйымдастырған. Сонымен қатар, ұжым Сербиядағы Қазақстанның төтенше және өкілетті елшісі Мәди Атамқұловтың қабылдауында болып қайтты.

Ербол ЕРБОЛАТ,
Ortalyq.kz

Сообщение Сәкен театры Сербиядан жүлдемен оралды появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

– Құрман Өмірбекұлы, Сәкен театрына басшы болғалы 1-2 жылда қыруар шаруа атқардыңыз. Осындай іскерліктің құпиясы бар ма?

– Шынымен де, уақыт сусып қолда тұрмайды. Көзді ашып-жұмғанша келгеніме екі жыл болды. Бір жыл толығымен карантинде отырдық. Шектеулер жұмысқа кедергі келтірді. Кейін қарқынды жұмыс істедік. 90 жылдық тарихы бар Сәкен театры маған дейін де жарқыраған, менен кейін де жарқырап тұра береді. КСРО кезінде мемлекеттік сыйлықты алған жалғыз облыстық театр. Мәртебесі – өте биік. Ұжымдық жүйе әбден қалыптасқан. Көне тарихтан сыр шертетін алғашқы қазақ театрларының бірі. Біз не істесек, өз міндемізді орындадық. Асқар таудай ағалардың игі бастамаларын, сара жолын жалғастырудамыз. Театрдың шығармашылық жағынан шарықтайтын, тоқырауға түсетін кезі болады. Шарықтайтын бір жаңа дәуір келе жатқан секілді. Облыс әкімдігі, облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасы көп қолдау көрсетіп отыр. Өнер жанашырлары баршылық. Мәртебеміз сондықтан да биік тұр. Театр – көрерменімен көрікті. Аз уақыт деуге келмес. 90 жылдан бері жасалған еңбектің заңды жалғасы. Сол биік мәртебені жоғары деңгейде ұстап тұра алсақ – нұр үстіне нұр. Алда атқаратын шаруа, арман-мақсат, идея, алар асу көп. Келесі жылы шет елдердегі фестивальдар бар шығатын. Жаңа туындылар күтіп тұр.

– Театр қызметкерлеріне бірнеше үй беріліпті. Оны өздеріңіз жөндеуден өткізіпсіздер. Толығырақ айта кетсеңіз.

– Облыс әкімдігі тарапынан былтыр театр қызметкерлеріне 6 үй берілді. Ақтас, Саран қалаларынан. Биыл Доскей ауылынан қараусыз қалған үйді жөндедік. Бұл Тәуелсіздіктің және қолдаудың арқасы дер едім. Қаңқасы ғана тұрған үй. Ұжымға жастарды тарту, жұмысты жандандыру керек. Сондықтан, бел шешіп, кірісуге тура келді. Өзің ұмтылмасаң, ісіңде береке болмайды. Осылай басшылықтың облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының ұсынысын қабыл алдық. 40-шы үйдің 40 пәтеріне жөндеу жүргіздік. Жаңадан салғаннан гөрі, қайта жөндеу өте қиын шаруа. Жұмыстар биыл бітті. Республика күні қарсаңында облыс әкімі Жеңіс Махмұдұлы арнайы барып, пәтер кілттерін табыстады. Мәдениет саласына бөлінген 40 пәтердің 12-сі театр қызметкерлеріне бұйырды. Оның ішінде, жас отбасылар, үйі жоқ әріптестер бар. Жалпы, театр қызметкерлеріне 18 үй берілді. Қазір жаңа үйге ақырындап көшіп жатыр. Бұл тәуекел қаншама адамды қуантты. Біреуге қуантқанды сүйеді. Сондай бір ішкі жан қалауынан жүзеге асқан дүние болды.

– Көрермен санының әжептәуір артқанын байқаймыз. Елді театрға тартудың тың үрдісі туралы айтсаңыз.

– Өнер адамдары кейде өзін биік санап, «халық бергенді жұта береді» деп ойлайды. Өте қате пікір. Халық – әулие. Бәрін біліп отырады. Оның үстіне, қазір шығармашылық тұрғыдан жоғары. Талғам керек. Театрға көрермен өз аяғымен келуі үшін талғаммен жұмыс істеу қажет. Өз ісіңді сүйіп атқаруың ләзім. Қазіргі заманның талабына, жастардың ой-санасына сай қызықтыра білген жөн. Ол – үлкен жұмыс. Былтыр Мәскеудегі Е.Вахтангов театрынан режиссер Гүлназ Балпеисованы командасымен шақырып, «Қаракөз» шығармасын қойдық. Аншлагпен өтті. Өйткені, ол жастардың талғамына дөп келді. Мұхтар Әуезовтің бір ауыз сөзін өзгертпей, сыртқы формасын құбылтты. Киім киісі, жүріс-тұрысы, музыкасы, психологиясы қазіргі заманның жастарға сай ұсынылғанда, сұраныс өте жоғары болды. Бұдан бөлек, театрда жиі-жиі шара өтті. «Театрдағы бір түн» акциясында көрермен лық толды. Өзіміз де күтпеп едік. Көрерменді топ-тобымен шақырып отырғызу емес, елдің өз аяғымен келуі – үлкен жеңіс. Сол бағытта жұмыс істеп жатырмыз. «Ұлтқа қызмет» спектаклі халықтың сол кездегі көңіл-күйін дөп басты. Қаңтар оқиғасынан кейін жан жарасын емдегендей жылы қойылым болды. Шерхан Мұртазаның күрделі «Текебұрқақ» туындысы да қажырлы еңбекті талап етті. Психологиялық тұрғыдан жылға жуық уақыт дайындалдық. Ойландық, толғандық. Осылай, көрерменнің талғамына, ой-қиялына дөп түсердей жұмыс істеп келеміз. Сонда көрермен өзі іздеп келеді. Ал, көрермен бір бөлек, өзің бір бөлек, өз қойғаныңа өзің ғана мәз болып жүрсең, қателесесің. Не істесең де, беріле істеу керек. Сонда ісің алға басады, бәрі өз орнымен жүреді.

– Биыл өнер қарашаңырағына – 90 жыл. Алда үлкен той. Қандай жаңалықпен қуантасыз?

– Биыл театрымызға – 90 жыл. 1932 жылы қараша айында негізі қаланған. Басында орысы бар, қазағы бар драма үйірмесі болып еңбек жолын бастаған. Кейін «Жұмысшы жастар театры», «Доскей Әлімбаев атындағы музыкалық қазақ драма театры» болған. Сәкен Сейфуллин ақталған соң 1964 жылы «Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ драма театры» болып бекітілген. Өнер ошағы қазірге дейін небір қыспақтан, қылкөпірден өткен. 1990 жылдардың өзінде жабылып қала жаздап, қайтадан аяғына нық тұрыпты. Өйткені, сол кезеңде іргелес Павлодар мен Ақмолада екі театр ашылады. Жүсіпбек Аймауытов театрын – Ерсайын Тапенов, Қалибек Қуанышбаев театрын – Жақып Омаров ашқан. Сол екі театрға әртістердің тең жартысы жұмысқа қабылданып, кетіп қалады. Ол кез қиын-қыстау кез ғой, біздің балалық шағымыз. Сәкен театрында тоғыз-ақ әртіс қалады. Қазақ пен орыс труппасын қосып, «Қарағанды драма театры» деген атауды берейік деген ұсыныс айтылады. Сол кезде Рымбала Кенжебалақызы мен Кеңес Нарынбайұлы шырылдап жүріп, жоғары жаққа кіреді. Биыл құрылғанына 70 жыл толып отырған Тәттімбет өнер колледжі қабырғасынан актерлерді даярлайтын курс ашып, Кеңес ағаның өзі дәріс оқиды. Театрдың бағына сол кезде театрға білікті маман Әлімбек Оразбеков бас режиссер болып келіп, жұмыс қайнай түседі. Қаншама жас оқу бітіріп шығады. Солайша, қайтадан театрдың труппасын қалыптастырып, биік-биік белестерді бағындырады. Сол жеңісті-жемісті театрдың 90 жылдық мерейтойын тойлау бізге бұйырғалы тұр. Сайлау науқаны да келе жатыр. Үлкен іс-шара. Аман-есен сайлау науқанынан өткен соң, желтоқсан айының бірінші онкүндігінде атап өтетін ойымыз бар. Алда қуанышты күндер күтіп тұр.

– Соңғы екі маусымдағы премьералар ел көңілінен шығып, театр сыншылары оң пікір айтуда. Алда тағы қандай тың спектакльдерді көре аламыз?

– Дұрыс айтасыз. Көрермен талғамына жұмыс істеу – көрерменнің ығына кетіп қалу емес, керісінше өз ығыңа алып келу. Алда осы бағытта сахналанатын үлкен-үлкен шығармалар бар. Келер жылы қуантатын ауқымды екі шығарма жоспарда тұр. Әзірге құпия бола тұрсын. Қойылған шығарма сыншылар тарапынан сын көтеретін болуы тиіс. Кәсіби деңгейде қаралуы керек. Ұсақ-түйек дүниеге берілмеген жөн. Осы мәселеде спектакль қою – актерді таңдау, актердің, режиссердің, актрисаның бағын ашу болып есептеледі. Мұнда көп дүние бар. Бір спектакль екі-үш адамға нақты көзделіп алынады. Солардың ел алдында талантының жарқырағанын қалайсың. Таңдауыңның дұрыс екенін дәлелдеу қажет. Кейде, ойыңның халықтың пікірімен қабысып, көңілінен шығып жатқанына қуанасың. Алла бұйыртса, үлкен жаңалықтарымыз бар.

– Айдын Абзалбекұлының қойылымдары жаңалық болуда. «Үздік режиссер» атанды. Жалпы, кадр таңдауда қандай критерийлерге жүгінесіз?

– Кадр таңдауға келсек, жалпы елімізде режиссерлер аз. Режиссураны бітіретіндер көп. Бірақ, көбі кино саласына бет бұрып кетеді. Өйткені, киногерлер жаз бойы жұмыс істеп, табыс тауып, қыста аю сынды табанын жалап, жылы үйде жатады. Бірақ, қазақ театр өнеріне жаны ауыратын, өз көрермені қалыптасқан, қолтаңбасы айқындалған театр режиссерлері де бар. Мәселен, Айдын Абзалбекұлы шетелге барып, спектакль қойған маман. Башқұрстанда спектакль қойып, «Үздік режиссер» атанған. Жуырда Қ.Қуанышбаев таетрында қойған моноспектаклі еліміздегі моноспектаклдердің арасынан «Үздік режиссер» атағын жұлып алып берді. Шолпан Жандарбекованың 100 жылдығына орай өткен фестивальде тағы да «Үздік режиссер» деп танылды. «Үздік режиссер» болу – театрға үлкен пайда әкеледі. Өйткені, режиссердің айналасына әртістер жиналады, актерлер қалыптасады. Содан кейін барып, театрдың деңгейі көтеріледі. Бұйыртса, алда «Үздік актер», «Үздік актриса» атағын да алуға күш саламыз. Жақсы режиссер осылай театрды биік белеске жеткізеді. Сондықтан, Айдынның қолтаңбасын танып, бұрыннан бақылап жүрген соң, талантына, қарым-қабілетін үлкен сенім арттым. Ризамын. Мақтанамын. Өкінбеймін.

– «Театр менеджменті» бойынша бір актер бірнеше театрда істеп, табысын арттыруға болатын көрінеді. Бұған не дейсіз?

– Иә, «Театр «менеджменті» деген басшының қолындағы шаруа ғой. Бір театрға екінші театрдан актер шақыртып рөл ойнату үшін сол театр сенің де актеріңді шақыртып рөл беруі керек. Екі жақтың актері де деңгейлес болуы қажет, меніңше. Егер олай болмаса, өзің сырттан шақыртып рөл ұсына берсең, оның ешқандай шығармашылық биікке жетелейтін рахаты жоқ. Өйткені, сен бүгін барсың, ертең басқа қызметке кетуің немесе актер ауысып кетуі мүмкін. Ал, сен қойғызған спектакльдің бас кейіпкері кетіп қалған соң, ол қойылымды құлдырауға алып келеді. Сол кезде ол актерді ешкім менсінбей қалуы ықтимал. Актерлерде «шығармашылық қызғаныш» деген болады. Ол – өте қиын шаруа. Бұл ұжымның ортақ жұмысына кесірін тигізуі мүмкін. Бірлік болмаса, іс өнбейді. Сондықтан, «қандай ас жесең де өз қалағыңмен жегенің дұрыс» деген пікір бар. Алдымен, өзіңнің ішкі жан дүниеңді, шығармашылығыңды, театрыңды әбден емдеп, үлкен аламандардан оза шауып келсең ғана, басқа театрлармен санасуға, шығармашылық тәжірибе алмасуға баруға болады. Онсыз қазіргі жағдайда құр пиар үшін шақырып, кейін ол ойдағыдай жүрмей қалса, ұят дүние. Табыс табудан бұрын әр шығармашылық адамы осыны көкірегіне мықтап түйіп алуы ләзім-дүр.

– Сөз соңында жас әріптестеріңізге қандай кеңес бересіз?

– Жалпы, өзім де жаспын ғой. Әріптестеріме айтарым, театр өнері, жалпы, өнер – тазалықты, еңбекқорлықты сүйеді. Жан дүниең таза болып, өнерге бар болмысыңмен құлай берілсең, өнер сені биікке шығарады. Өнерді ластай бастасаң, өнер сені таптай бастайды. Сахна – киелі. Сахнаны сүйіп барып жұмыс істеу керек. Тіпті, реквизитіңді беретін реквизитор, жарық беретін жарық берушіні, музыкамен әрлейтін дыбыс режиссерін барлығын жақсы көруің керек. Бәріне күнделікті рахмет айтуың керек. Спектакльді ұсынған режиссердің, саған қызмет жасап жүрген режиссердің көмекшісінің еңбегін бағалауың керек. Киім тігіп берген тігіншіге құрметпен қарауың керек. Олар сенің жеке басың емес, өнерің үшін қызмет етеді. Біз қызметті өнер үшін істейміз. Сол өнердің рухы биік болуы – аса маңызды. Болат Ұзақовтың инсцинировкасында: «Бөлтірік ең алғашқы аңшылығында немен ауызданса, соның дәмі өмір бақи таңдайынан кетпейді» деген сөз бар. Егер, сен тышқанмен ауыздансаң, өмір бақи тұмсығыңды жерден көтермей өтесің. Рухыңды асқақтататын, өзіңнен бір бас жоғары биік рухани дүниемен азықтансаң, рухың мәңгі биік болады. Сондықтан, бұл өнер деген өлкеде терең біліммен, көркем мінезбен ғана өз жолыңды қалыптастырасың. Онсыз «өнерде жүрмін» дегенің – далбаса. Ұлтқа қызмет ету – білім мен мінездің және әкенің қанымен, ананың сүтімен берілген тәрбие арқылы жүзеге асады. Ендеше, өнерге адал, биік рухты әрі еңбекқор болайық!

– Тұшымды әңгімеңізге көп рақмет! Ұжымға шығармашылық табыс тілейміз.

Сұхбаттасқан Жәлел ШАЛҚАР.

Ortalyq.kz

Сообщение Құрман Қалымов: “Театр қызметкерлеріне 18 пәтер берілді” появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

«Ұлтқа қызмет» тарихи-деректі драмасы алғашқы күні Ғ.Мүсірепов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының киелі сахнасында екі қайтара қойылып, екеуінде де зал толы көрермен қошеметке бөледі. Алаш арыстарының ауыр тағдыры, ұлттың азаттығы жолындағы қайраткерлік еңбектерін арқау еткен Қ.Жүнісовтің пьесасын театрдың көркемдік жетекшісі Айдын Салбан сахналаған. Қойылымда ел мен жердің тұтастығы үшін шыбын жандарын шүберекке түйген арыстардың қиындыққа толы тағдыры көрініс тапқан.

Алматы қаласы әкімінің орынбасары А.Қырықбаевтың қарағандылық театр ұжымына Алғыс хаты мен ықылас гүлі тапсырылды.

Гастрольдің келесі күнінде Б.Әбдіразақовтың «Айналайын» драмасы Айдын Салбанов режиссерлігімен ұсынылса, Кеңес Жұмабековтің «Рахымжанның Қасымы» поэтикалық драмасын да алматылық көрермен жылы қабылдады.

Ал, бүгін Шерхан Мұртазаның шығармасы желісімен сахналанатын Айдын Абзалбекұлыны «Текебұрқақ» пластикалық-философиялық морфозасы мен «Қуыршақтар оянғанда» ертегісі жұрт назарына ұсынылмақ. «Текебұрқақ» қойылымында адамзаттық деңгейдегі тектілік мәселесі қозғалса, «Қуыршақтар оянғанда» ертегісі жасөспірімдерге телефонның зиянын ұқтыруға бағытталған.

Жалпы, Сәкен театрының репертуарында осал қойылым жоқ. Аға буынның сақа актерлері бастаған жастардың да қарқыны қатты. Сондықтан, оңтүстік астаналықтар ұмытпай айта жүретін гастроль болары сөзсіз.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение Алматы Сәкен театрын ықыласпен қабылдады появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Баспасөз мәслихаты барысында іргелі өнер ұжымының өткен маусымда қол жеткізген жетістіктері тілге тиек етілді.

– Өткен маусымда 10 айда біз көрерменге 12 премьера ұсындық. Сонда әр 15 күн сайын 1 премьера болды деген сөз. Бұл – бір театр үшін үлкен жетістік. Негізі бір маусымда 5 спектакль ұсыну қалыпты жағдай. Біз екі есе артығымен орындадық. Барлығы да көрерменнің көңілінен шығып жатты. Бұқаралық ақпарат құралдары да жарыса жазып, көрсетті. Әсіресе, жерлесіміз, қазақтың дауылпаз ақыны Қасым Аманжоловтың өмірі мен шығармашылығынан сыр шертетін «Рахымжанның Қасымы» атты музыкалық-поэтикалық драмасы халықтың көңілінен шықты. «Ұлтқа қызмет» драмасы да көрерменін тапты. Қуыршақ театры жұмысын бастады. Қазақстанда бар-жоғы 6 қуыршақ театры бар екен. Біз жетіншісін аштық. Ендігі бір арманымыз басшылық және шығармашылық құрам ақылдаса келе театрымыздың музыкалық академиялық қазақ драма театры болғанын қалаймыз. Ол үшін біздің мүмкіндігіміз жетеді. Өйткені, әртістеріміз ән де айтады, рөлді де сомдайды, би де бар, қуыршақ қойылымдарына да қатысады. Неге болмасқа? Бір орында тоқтап қалу – қате. Енді осы бағытта жұмыстар атқарып жатырмыз. Алдағы уақытта қуыршақ театрына штаттар ашылса, би, ән труппалары ашылса, театрды жаңа деңгейге көтеру үшін жұмыла жұмыс істесек деген мақсат бар. Жаңа маусымда да жаңа премьералар ұсынамыз. Биылғы бірінші жаңа драмамызды Орал қаласында өтетін I моноспектакльдер фестиваліне Оралхан Бөкейдің «Атау кере» повесін «Қауіпті будан» деген моноспектакльге айналдырып, сахналаймыз, – деді Айдын Абзалбекұлы.

Қазіргі таңда театр қызметкерлерінің табысын арттыру – ең өзекті мәселе. Нарықтық қоғамда онсыз болмайды. Спикерлердің айтуынша, былтыр театрдың 6 жас қызметкеріне төмен пайызбен үй беріпті. Жуырда тағы 12 жас маманға үй беретін көрінеді. Жалақылары да жыл сайын өсіп келеді екен. Оған қоса театрдың қонақ үйі жұмыс істеп тұр және оның игілігін театр қызметкерлері көріп келеді. Облыстық әкімдік пен облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасы да театрдың жұмысына үнемі қолдау көрсетіп келе жатқанын ел көріп отыр. Сондай-ақ, брифингте спикерлер журналистердің сұрағына жауап берді.

– Бір қуанатыным – қазіргі жас буынның аяқ алысы өте мықты. Біз 1970 жылдардың буынымыз. Бұлар шетінен әнші, шетінен биші. Бізді тек драма актері қылып тәрбиеледі. Қазір бізде 60-қа жуық шығармашылық топ бар. Бұл тарихы терең іргелі театр үшін аз. Десек те, қазіргі мақсат осы мықты құрамды ыдыратпай ұстап қалу. Сонымен қатар, қазір әр қойылым аншлагпен өтеді. Осы көрерменді, осы деңгейді ұстап қалуымыз керек. Шеберлік бірте-бірте келеді. Бұрындары театрға аз келетін жастар қойылымда ысқырып, айқайлап отыратын. Қазір бұл азайған. Театр мәдениеті дамып келеді. Осыдан таймаса екен. Ұстаздар шәкірттеріне осыны ескертіп отырса құба-құп, – дейді Кеңес Нарымбайұлы.

«Театр көбейсе, түрме азаяды» демекші, өнер қарашаңырағының жаңа маусымдағы жұмысына сәттілік тілейміз.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение «Театр көбейсе, түрме азаяды…» появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

9 қыркүйек, жұма күні 91- ші театр маусымын «Ұлтқа қызмет» спектаклімен ашпақ. Басталуы 18:30. Қанат Жүнісовтің тарихи оқиғаларға негізделген «Ұлтқа қызмет» деректі драмасы Әлихан Бөкейхан бастаған «Алаш» зиялыларының өмірі мен тағдыры туралы баяндайды. Сол дәуірдегі саяси әрі тарихи оқиғаларды ел назарына ұсыну арқылы, өзіндік қорытынды жасауға жетелейді. Ойландырады, толғандырады. Қоюшы режиссері – Айдын Салбанов, қоюшы суретшісі – Қанат Мақсұтов.

Жәлел ШАЛҚАР.

Сообщение 9 қыркүйекте Сәкен Сейфуллин театрының жаңа маусымы «Ұлтқа қызмет» спектаклімен ашылмақ появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.