Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов Америка Құрама Штаттарының Қазақстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Дэниел Розенблюммен және Орталық Азиядағы USAID Экономикалық даму өңірлік кеңсесінің директоры Лаура Чизмомен кездесті. Тараптар су саласының түрлі бағыттары бойынша ынтымақтастық мүмкіндіктерін талқылады.Нұржан Нұржігітов Су ресурстары және ирригация министрлігі АҚШ Геологиялық қызметімен (USGS) жерасты суларын барлау және зерттеу саласында ынтымақтастық мәселелері бойынша бірнеше кездесу өткізгенін айтты. Бүгінгі таңда тараптар ынтымақтастық туралы келісімге келді және министрлік меморандум дайындап, келісу үшін USGS-ке жіберді.

Елші өз кезегінде америкалық тарап су тасқынының алдын алу және жедел ден қою, оның салдарымен күресу мәселесінде қолдау көрсетуге дайын екенін атап өтті. Мәселен, елімізге АҚШ сарапшыларын шақыру арқылы қолдау көрсетуге ниетті.

Нұржан Нұржігітов қазақстандық су шаруашылығы мамандарының біліктілігін арттыру мәселесіне жеке тоқталды. Елші мен USAID өкілдері отандық кадрларды оқытуға болатын түрлі халықаралық бағдарламалар туралы айтып берді.

Материалды әзірлеген: Ілияс ДҮНГЕНБАЙҰЛЫ.

Сообщение Елімізде су шаруашылығын дамытуда АҚШ-тың тәжірибесі қолданылады появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

– Құрметті Балқаш қаласының тұрғындары! Дүйсенбіден сейсенбіге қараған түні, 21 мамыр сағат 00:00-ден бастап суық су берудің жоспарлы тоқтатылатыны туралы хабарлаймыз. Бұл Достық-Мойынты теміржол учаскесінде екінші жолдарды салу жұмыстарын жүргізу қажеттілігімен байланысты.  Орта-Дересін стансасы учаскесінде 1205 шақырым аумақтағы ПК-5, оның ішінде су құбыры желісінің учаскелерін қайта кесу жұмыстары жүргізіледі, – деп хабарлады Балқаш қаласының әкімдігі.

Балқаштықтарға суық суды жеткілікті мөлшерде жинақтауға кеңес беріледі. Сондай-ақ әкімдік суды кесте бойынша жеткізуді ұйымдастыруға уәде берді. Су беруді қалпына келтірудің күтілетін уақыты 22 мамыр күні сағат 19:00.

Ілияс ДҮНГЕНБАЙҰЛЫ.

Сообщение Балқашта ауыз су бір тәулікке тоқтайды появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

«Ішек аурулары жиілеп кетті. Кран суын ішпеңіз. Бұл сумен тістеріңізді де жууға болмайды. Тек кем дегенде 10 минут қайнаған суды ішіңіз», – делінген хабарламада.

«Қарағанды Су» ЖШС бұл ақпараттың жалған екенін айтады.

– Қарағанды қаласын сумен қамту үшін Қ.Сәтбаев каналынан су алынады, одан кейін су бүкіл тазарту кешенінен өтіп, тұтынушыға беріледі. Суды тазартудың барлық кезеңдерінде ауыз судың сапасын бақылау зертханасы бақылайды. Микробиологиялық, паразитологиялық және химиялық көрсеткіштердің ҚР СанПИН No 26 және ҚР ДСМ № 138 гигиеналық стандарттарына сәйкес күнделікті және сағат сайынғы мониторинг жүргізіледі. Бүгінгі күні қанағаттанарлықсыз нәтижелер жоқ. Жоғарыдағы хабарламалардағы ақпарат шындыққа жанаспайды. Біз тұтынушылардан тек ресми ақпарат көздеріне сенуді сұраймыз, – дейді «Қарағанды Су» ЖШС мамандары.

Ілияс ДҮНГЕНБАЙҰЛЫ

Сообщение Қарағандыда ауыз судың сапасы туралы жалған ақпарат тарап жатыр появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Жылумен жабдықтау

2023 жылы бюджеттік қаржыландыру шеңберінде 32,3 млрд. теңге сомасына 16 жоба іске асырылды, ұзындығы 21,5 шақырым жылу желілерін салу және қайта құру бойынша жұмыстар сәтімен орындалды. Облыс орталығында М10 жылу магистралінің учаскесін және қаланың 21 шағын ауданында магистральдық жылу желісін қайта құру жұмыстары аяқталды.

Теміртау қаласында қаланың негізгі жылу магистральдарын қайта құру және күрделі жөндеу бойынша 6 инфрақұрылымдық жоба іске асырылды. Ал, Балқаш қаласы бойынша ұзындығы 1,2 шақырымдық қаланың негізгі жылу магистральдарының учаскесін қайта құру бойынша жұмыстар орындалды.

Жалпы, жүргізіліп жатқан кешенді жұмыс облыс өңірлерінің тұтынушыларын жылумен жабдықтау сапасын жақсартуға, сондай-ақ, жылу желілерінің тозуын төмендетуге соны мүмкіндік берді. Ағымдағы жылы бұл жұмыс жалғастырылатын болады.

Ауылды сумен қамту

Облыста жалпы халық саны 216 528 адамды құрайтын барлығы 345 ауылдық елдімекен бар. Орталықтандырылған сумен жабдықтаумен ауылдық жерлердегі халықтың 93,6% немесе 228 ауыл қамтылған. 117 ауылда ауыз суға қолжетімділік бар, алайда орталықтандырылған сумен жабдықтау жоқ. Оның ішінде, 5 ауыл тасымалданған суды пайдаланады.

2023 жылы ауылдық елдімекендерде сумен жабдықтау бойынша 31 жобаны іске асыруға 10,9 млрд. теңге бөлінді. Су желілерінің 342,2 шақырымы салынып, қайта жаңартылды.

Жыл қорытындысы бойынша ауыл халқының ауыз суға 93,6%-дық көрсеткішіне қол жеткізілді. Ауыл тұрғындарын сапалы сумен жабдықтауға қолжетімділікті 100% қамту 2025 жылдың соңына дейін жеткізу жоспарлануда.

Енді суды тазартудың кешенді блок-модульдерін (КБМ) орнатуға келетін болсақ. Біздің облыс бойынша мұндай ауылдар – 93. Біз КБМ ауылдарын қамтамасыз етудің ауа райы жоспарын әзірледік, 1 қондырғының болжамды құны 30-50 млн.теңгені құрайды. Өткен жылы Нұра ауданында 2 КБМ орнатылды.

Шаһарды сумен қамту

Қалаларда сумен жабдықтау желі­лерінің ұзындығы – 2 513,37 шақырымды құраса, тозуы – 65,6%. Сумен жабдықтау қызметтеріне 912 238 адам немесе 98,8% қол жеткізе алады.

2023 жылы барлық көздерден 7 жобаны іске асыруға 3,9 млрд. теңге көзделген. Бөлінген қаражатқа 78,4 шақырым желі салынып, қайта жаңартылды. Жыл қорытындысы бойынша сумен жабдықтау қызметтеріне қолжетімділік 98,8%-ға дейін ұлғайтылды. 100% қолжетімділігі жоқ бұл Қарағанды – 99%, Балқаш – 98,4%, Теміртау – 95,7% қалалары.

Газдандыру

2023 жылға газбен жабдықтау жобалары бойынша бюджеттен 6 млрд.теңге бөлінді. Қарағанды мен Теміртауда 3 іске қосу кешені бойынша құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізілді. 2023 жылдың қорытындысы бойынша газ тарату желілері 2966 үйге жеткізілді. Есепті күнге Қарағанды, Теміртау қалалары бойынша салынған газ тарату желілері 8 530 жеке тұрғын үйге тартылды.

Бүгінгі таңда жеке тұлғалар үшін 3 603 техникалық шарт берілді. Газбен жабдықтауға 2 918 үй қосылған.

2023 жылы тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту орталығына жеке тұрғын үйлерді газға қосу бойынша 320 өтініш келіп түсті. Оның ішінде 300 шарт жасалды (Қарағанды – 233, Теміртау – 67). Бүгінгі таңда жұмыстар толық аяқталды.

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы

Облыста 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша барлығы жұмыс істемейтін лифтілер – 203, бүгінгі таңда – 161. 2023 жылы жалпы сомасы 626,4 млн. теңгеге 42 лифт қалпына келтірілді.

2023 жылы бірыңғай сәулеттік көрініс беру аясында 35 үйдің шатырлары мен қасбеттеріне жөндеу жұмыстары жүргізілді.

Ипотекалық несиелеу

2023 жылы облыстық бюджеттен жеңілдетілген тұрғын үй кредиттеу бағдарламасын іске асыруға «Qarmet» АҚ (1 млрд. теңге) және «Шұбаркөл Көмір» АҚ (400 млн. теңге) қызметкерлері үшін 1 млрд. 400 млн. теңге бөлінді.

«Отбасы банк» АҚ 800 млн.теңге бөлді. Бүгінгі таңда «Qarmet» кампания­сының 94 қызметкеріне жалпы сомасы 1 млрд. 475 млн. 649 мың теңгеге несие берілді, оның ішінде, кеншілер – 45. Сондай-ақ, «Шұбаркөл Көмір» АҚ-ның 59 қызметкеріне жалпы сомасы 1 млрд. 90 млн. 29 мың теңгеге несие берілді.

Ербол ТӨЛЕУОВ,
облыстық энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының басшысы

Сообщение Жетістік серпіні – елдің сенімі появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

– Ауызсуға қатысты қиыншылық кейінгі кезде қаражалдықтар мен жәйремдіктердің де жүйкесіне жүк түсірген еді. Мәселені түбегейлі шешу мақсатында Қаражал мен Жәйремге «Тұзкөл» су қоймасынан тартылған топтық сутаратқышты жаңғырту жобасы жасалып, екі жылда едәуір жұмыс атқарылды. Жобаны жүзеге асырумен «Казводхоз» РМК айналысты, – дейді, Қаражал қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары, құрылыс және тұрғын үй инспекциясы бөлімі басшысының орынбасары Нұрсұлтан Сауытбаев.

Жобаның 2017 жылғы қазаннан 2019 жылдың көктеміне дейінгі екінші кезегінде «Тұзкөл» су қоймасының оңтүстік қапталында – 20, орта тұсында – 10, шығыс жағында 11 скважина қалпына келтірілді. Қалпына келтірілген скважинадан №2 дөңнің су айдау станциясы су құбыры торабына дейінгі 38,6 шақырымға жаңадан су жинау желісі төселді. Скважиналарға жалпы ұзындығы 25,9 шақырым, қуаты 6 кВтық жоғары кернеулі әуе электр желісі тартылды.

«Тұзкөл» суқоймасындағы №2 дөңнің станциясынан Жәйрем кентіндегі №3 дөңнің су айдау станциясына дейінгі 15 шақырым қашықтыққа өтімділігі 315 миллиметрлік сутаратқыш тартылды. Қуаты тура осындай сутаратқыш Жәйрем кентіндегі №3 дөң мен Қаражал қаласындағы №3 дөңнің арасындағы 58 шақырымдық қашықтықта да қатарға қосылды. Алғашқысы 2017 жылдың желтоқсанынан, кейінгісі 2018 жылдың шілдесінен бері ырғақты жұмыс істеп тұр.

«Тұзкөл» су қоймасындағы №2 дөңнің су айдау станциясындағы 2 резервуар құрылысында көлемді жұмыс атқарылды. Жәйрем кентіндегі №3 дөң мен Қаражал қаласындағы №3 дөң арасындағы су айдау станциясында 2 резервуар монтаждалып, жұмыс істеп тұрған 29 скважина жаңғыртылды. Жәйрем кенті мен Қаражал қаласының арасындағы су айдау станциясына 26 шақырымдық жоғары кернеулі электр желісі тартылып, резеруварды монтаждау жұмысы аяқталды.

Қазір Қаражал мен Жәйремде тұратын 19 мың адам тәулік бойы ауызсумен толассыз қамтамасыз етіледі.

Жәйрем кентінің ішкі су құбырлары желісін жаңғырту бағытында да жүйелі жұмыс атқарылды. Арнайы жоба жасалып, 1-орамда (2,2 шақырым) және 9-орамда (2,6 шақырым) ескі су құбыры желісі жаңартылды. Құдық пен сушүмек арқылы сумен жабдықталатын «ВСО», «ПАТП», «ГРЭ», «Саяжай» шағынаудандарында да осындай ауқымды (20,8 шақырым) шаруа атқарылды.

Алдыңғы жылы Ақтай шағын ауданында салынатын су құбыры жүйесінің жобалық-сметалық құжатын жа сауға қала бюджетінен қаражат қарас тырылған еді. Дайындалған сол жобаны жүзеге асыруды бастау үшін биыл облыстық бюджеттен 40 миллион теңге қаржы бөлінді. Қаражал-Жәйрем өңірінде ауызсу тапшылығын ауыздықтау бағытында осындай мақсатты жұмыс жүйелі жүргізілуде.

Әлібек ӘБДІРАШ.

ҚАРАЖАЛ  қаласы.

Сообщение Ауызсу мәселесі шешімін тапты появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

ТҰРҒЫНДАР ҰСЫНЫСЫ – ПРЕЗИДЕНТ НАЗАРЫНДА

Айта кетейік, сайлаушылар жолдаған ұсыныстардың арасында осы ауыз су мәселесін көтергендер аз болмады. Әрине, «Қазақстан – 2050» стратегиясында елді сапалы ауыз сумен толыққанды қамту мәселесін шешу жоспарланған. Түрлі шаралар да қарастырылуда. Мәселен, агроөнеркәсіптік секторға қатысты кешенді түрде ылғал сақтаушы технологияға өту, жерасты суларын озық технологияларды қолдана отырып пайдалану жобаларын айтуға болады.

Бұл ретте, Президент халықты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мәселесіне ерекше назар аудармақ. Ол өзінің сайлауалды бағдарламасындағы «Ауқатты және заманауи ауыл» тарауында «Ауыл – ел бесігі» жобасын алға тарта отырып, ауылдық елді мекендерді кешенді түрде дамытуды, өмір сапасын жақсартуды көздейді. Яғни, бірінші кезекте ауылдық жерлердегі инфрақұрылымды дамытуға, соның ішінде, су мәселесін шешуге күш салынбақ. Сондай-ақ, «Қолжетімді баспана, таза экология» тарауында да жоғарыда айтып өткен сумен және энергиямен жабдықтау жүйесін одан әрі жаңғыртуды қамтамасыз ету мәселесі де күн тәртібінде тұр.

Естеріңізде болса, Қазақстанда ауыз су мәселесін шешуге бағытталған бірнеше бағдарлама жүзеге асқан еді. Яғни, 2002-2011 жылдары «Ауызсу» бағдарламасы қолға алынса, кейін ол 2011-2015 жылдары «Ақбұлақ» бағдарламасы болып өзгерді. Бұдан әрі 2015-2020 жылдарға негізделген «Аймақтарды дамыту» бағдарламасы, «Ауыл – ел бесігі» арнайы жобасы қолданысқа енді. Нендей айырмашылық бар? Көздегені бір болғанымен, бұл бағдарламалардың бағыты – әр қилы. Түрленген жоқ, жетілдірілді деуге болады. Орталықтандырылған ауыз су жүйесін құрудан бұрын, жерасты су қорын іздеу-барлау қызметі пайда болды. Су бұру, кәріз жүйесін жүргізу ойластырылды Мамандардың айтуынша, су қорын іздеу-барлау жұмыстарына кемі 1 жыл уақыт кетеді екен. Алайда, осы 1 жыл көлемінде облыста 44-50 елді мекен төңірегіндегі су қоры зерттеледі.

АУҚЫМДЫ ЖҰМЫСТАР АТҚАРЫЛУДА

Осы күні орталықтандырылған су жүйесі қалаларда 92% болса, ауылдық елді мекендерде бұл көрсеткіш 85%- ды құрап отыр. Осы жылы жұмыстар «Аймақтарды дамыту» бағдарламасы және «Ауыл – ел бесігі» атты арнайы жобасы негізінде жүзеге асуда. Биылғы жоспарлы қаржыландыру көлемі 8,6 млрд. теңгені құрайды. Бөлінген қаражатқа 300 шақырымнан астам су және кәріз желісін құру көзделуде 10 инженерлік нысанды қолданысқа енгізе отырып, қалалардағы су жүйесін 97%- ға, ауылдық елді мекендерде 87%-ға жеткізу жоспарлануда. Сондай-ақ, жүргізілген жұмыстар сумен қамтамасыз ету желілерінің тозуын 67%-ға, су бұру желілерінің қолданыстан шығу қаупін 78%-ға төмендетуге жол ашады.

Тағы бір айта кетерлігі, 2020-2022 жылдарға арналған республикалық бюджетті құруға байланысты «Аймақтарды дамыту» бағдарламасы бойынша 24,9 млрд. теңгеге өтініш жіберілді. Сондай-ақ, «Нұрлы жол» бағдарламасы бойынша 4,6 млрд. теңге сұралған екен Осы күні облыстағы 9 қаланың төртеуінде сумен қамту 100%-ға жетпей отыр. Олардың қатарында Қарағанды, Теміртау, Балқаш және Қаражал қалалары бар. Соған байланысты, аталған қала әкімдері жаңадан су желілерін құру және қолда бар желілерді жөндеуден өткізу, жаңа абоненттерді қосу жөнінде жобалау-сметалық құжаттарды әзірлеуі тиіс.

Орталықтандырылған су жүйесінің оңтайлы жолы

Бұдан бөлек, аймақтағы 421 ауылдық елді мекеннің 187-сі орталықтандырылған су жүйесімен қамтылмай келеді. Соның ішінде, 8 ауылдық елді мекенге су арнайы жеткізіліп отырады. Сондықтан, қала және аудан әкімдеріне биыл 1 елді мекенді орталықтандырылған су жүйесімен қамту бойынша жобалау-сметалық құжатын әзірлеу тапсырылды. Өзге елді мекендердің жобалық-сметалық құжаты 2023 жылдың соңына дейін әзірленіп, бітеді.

Ал, тұрғындары 200 адамнан кем ауылдарға Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі су тазалаудың кешенді блок-модулін орнатуды ұсынуда. Ондай құрылғы Жезқазған қаласына іргелес Кеңгір ауылында, Нұра ауданына қарасты ауылдарда орнатылған. Бұл блок-модуль орталықтандырылған су жүйесін салуды қажет етпейді. Алайда, бұл құрылғы санитарлық-эпидемиологиялық қызмет сараптамасына сәйкес, ішуге жарамсыз суларды тазалауға арналған. Бірақ, аймақта зерттелген су қорының басым бөлігі – ішуге жарамды. Сондықтан, қазіргі күні министрліктің ұсынысын жүзеге асыру-асырмау мәселесі талқылануда.

Біліп-білмеуіңіз мүмкін, бір кездері Саяқ кентінде ауызсу мәселесі ушыққан болатын. Аталған станция күні бүгінге дейін «БалқашСу» КММ-сі арқылы сумен қамтылуда. 1971 жылы салынып, Балқаштан Саяққа дейін созылып жатқан құбыр желісі – 160 шақырым. Міне, осы станция тұрғындары үшін блокмодуль орнату мәселесі талқылануда. Себебі, суды іздеу-барлау жұмыстары нәтижесінде станциядан 15 шақырым жерде су қоры бары анықталыпты. Яғни, 160 шақырым құбырдың ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізгенге қарағанда, 15 шақырымның құрылысын бастау әлде қайда тиімді деген сөз. Осы күні Балқаш қаласының әкімдігі жобалау-сметалық құжатты әзірлеуде.

Облыста бас-аяғы 10 тазалау кәріздерінің құрылысы бар. Қолданылу мерзімі – 40- 50 жыл. Соған байланысты, жарамдылығы да 60-70%-ға дейін төмендеген. Осы күні кәсіпорындар қолданатын тазалау технологиялары ескірген. Бұл мәселенің шешімін табу мақсатында мемлекеттік және үкіметтік бағдарламаларға сүйене отырып, тазалау құрылыстарын қайта құру жөнінде өтініштер берілді.

Құбыр желілері – қолданысқа беріледі

Сөйтіп, биыл құны 3,6 млрд. теңгені құраған 169,6 шақырым су желісінің қайта құру жұмыстары аяқталады. Яғни, Абай ауданындағы Юбилейное ауылында (12,3 шақырым), Жаңаарқа ауданындағы Жұмажанов ауылында (6,5 шақырым), Осакаров ауданындағы Шоқай ауылында (19,8 шақырым), осы аудандағы 6 кезекте (23,3 шақырым), Шет ауданындағы Ақадыр кентінде (25,9 шақырым), осы аудандағы Мойынты кентінде (20,4 шақырым), Төменгі Қайрақты кентінде (5,9 шақырым), С.Сейфуллин кентінде (55,5 шақырым) қолданысқа беріледі.

Бұдан бөлек, Ұлытау кентінде тазарту құрылғыларын салу бойынша жұмыстар жүргізілуде. Абайда қазір кәріз желілері, кәріз тазалау құрылғылары мен сорғы станциялары салынып жатыр. Қарабаста кәріз желілері қайта құрылуда. Сондай-ақ, Қарқаралы ауданына қарасты Қарағайлы кентінде тазарту құрылғыларының құрылысы жоспарланған. Бұл үшін жобалау-сметалық құжаттама әзірленіп, ол мемлекеттік сараптамадан өтуде. Келесі жылы Дубовка кентінде су тарту желілерінің және кәріз сорғы станцияларының құрылысы басталады.

Жалпы, өңірде барлық елді мекен тұрғындарын сумен қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жалғасуда. Облыс қалаларында бұл мәселені толық шешу 2021 жылға, ауыл, аудандарда – 2023 жылға жоспарлануда.

Рауан ҚАБИДОЛДА.

Сообщение Аймақтарды дамыту ауыз су мәселесін айналып өтпейді появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.