<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Архивы 70 жас - «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті</title>
	<atom:link href="https://ortalyq.kz/tag/70-zhas/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://ortalyq.kz/tag/70-zhas/</link>
	<description>Ortalyq.kz</description>
	<lastBuildDate>Sun, 28 Jan 2024 07:30:21 +0000</lastBuildDate>
	<language>kk</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.4.8</generator>

<image>
	<url>https://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2025/10/cropped-WhatsApp-Image-2025-10-08-at-10.47.37-32x32.jpeg</url>
	<title>Архивы 70 жас - «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті</title>
	<link>https://ortalyq.kz/tag/70-zhas/</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Сөз рухы сілкінген күн</title>
		<link>https://ortalyq.kz/s-z-ruhy-silkingen-k-n/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Redactor8]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 27 Jan 2024 18:18:56 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Руханият]]></category>
		<category><![CDATA[70 жас]]></category>
		<category><![CDATA[алжығанғасыр]]></category>
		<category><![CDATA[жазушы]]></category>
		<category><![CDATA[қарағанды]]></category>
		<category><![CDATA[мерейтой]]></category>
		<category><![CDATA[Төрехан МАЙБАС]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ortalyq.kz/?p=107161</guid>

					<description><![CDATA[<p>Арқа жұрты бір кезеңде жаһанға өркениет таратқан ұлы халықтың болмысын қаламымен жаңғыртқан Төреханын төріне шығарды. Қалың оқырман таңнан кешке дейін қаламгердің шығармашылығымен сусындады. Әуелі Н.Гоголь атындағы облыстық ғылыми-­әмбебап кітапханасында «Алжыған ғасыр» кітабының тұсауы кесілді. Содан кейін, Сәкен театрында «Ең алдымен сөз болған&#8230;» атты әдеби­-танымдық кеш өтті. Ауқымды іс­-шараның барлығы жазушы, этнограф Төрехан Майбастың 70 жас &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://ortalyq.kz/s-z-ruhy-silkingen-k-n/">Сөз рухы сілкінген күн</a> появились сначала на <a href="https://ortalyq.kz">«ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="p1" style="text-align: justify;"><strong><span class="s1" style="color: #000000;">Арқа жұрты бір кезеңде жаһанға өркениет таратқан ұлы халықтың болмысын қаламымен жаңғыртқан Төреханын төріне шығарды. Қалың оқырман таңнан кешке дейін қаламгердің шығармашылығымен сусындады. Әуелі Н.Гоголь атындағы облыстық ғылыми-­әмбебап кітапханасында «Алжыған ғасыр» кітабының тұсауы кесілді. Содан кейін, Сәкен театрында «Ең алдымен сөз болған&#8230;» атты әдеби­-танымдық кеш өтті. Ауқымды іс­-шараның барлығы жазушы, этнограф Төрехан Майбастың 70 жас мерейтойы<a href="https://ortalyq.kz/alamgerge-rmet-3/"> аясында ұйымдас­тырылды.</a></span></strong></p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-107162 size-large" src="http://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2024/01/3FF017CF-AAFC-4217-9C5D-762BBF24B231-1024x683.jpeg" alt="" width="1024" height="683" /></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1" style="color: #000000;">Кітапханадағы тұсаукесерге Қарағандыны былай қойғанда, қазақ байтағының түпкір-түпкірінен қаламгерлер келді. Олар Төрехан Майбасқа ізгі тілегін, лебізін жеткізу үшін арнайы алыстан ат арытып келді. Бұны – қалам иесіне деген зор құрмет деп қабылдадық. Кітаптың тұсаукесерін Е.Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің ректоры, заң ғылымдарының докторы, профессор Нұрлан Дулатбеков пен ақын Жұмағали Қоғабай және қоғам қайраткері Қайырбек Сәдуақасов жасады. Құрметті меймандар да сөз алып, авторға лебіздерін айтты.</span></p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-107163 size-large" src="http://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2024/01/EEA03502-167F-4DFE-A07C-E62125318587-1024x683.jpeg" alt="" width="1024" height="683" /></p>
<blockquote class="quote-light">
<p class="p1" style="text-align: justify;"><em><strong><span class="s1">– Өлкетанушы ретінде арғы-бергі тарихымызды түгендеп, құнды кітаптарды жарыққа шығардыңыз. Қалың оқырман қадіріңізді біледі, бағалайды. Осы кештің бәрі сол халқыңыздың ыстық ықыласы деп біліңіз. Жолдың шалғайлығына қарамай, небір жақсы-жайсаңдар келіпті. Осының өзі Сіздің жоғары деңгейдегі қабырғалы қаламгер екеніңізді дәлелдеп тұрғандай. Мерейтойыңыз құтты болсын! Жазар таусылмасын! Қуат тілеймін, – деді Нұрлан Дулатбеков.</span></strong></em></p>
</blockquote>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1"><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-107164 size-large" src="http://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2024/01/D9069E44-D91E-49E0-9C90-2CEB7B6A7435-1024x683.jpeg" alt="" width="1024" height="683" />Ал, «Ең алдымен сөз болған&#8230;» әдеби-танымдық кеші Төрехан Майбастың «Көкбөрі» пьесасымен басталды. Кең залдың ішін жаһанның жартысын уысында ұстаған алапат рух кезгендей. Автор «Міне, жұртым, сенің рухың осындай! Кеудеңдегі бұлқынған дауысты сезін» деп үн қатқандай. Жүздеген жылдар бұрын көзі жеткен төңіректі билеген бабаларымыз хақында тіл қатты. Актерлер аядай ғана сахнада бөрілі байрақ астындағы дуылғалы баһадүрлер Азияны шауып өткендей күй кештірді.<br />
</span>Кеш тізгінін филология ғылымдарының докторы Жансая Жарылғапов алды. Ол кеш кіріспесінде Төрехан Майбастың шығармашылығы мен болмысы хақында ой толғады. Еңбегімен Арқаға ғана емес, бүтін қазаққа қадірлі болған ақсақалдың алапасын асырды. Халқы қошемет соғып, құрмет көрсетті. Сол сәтте мың құбылған қаңтардың қас-қабағынан қорықпай, жазушысын іздеп келген оқырманның ыстық ілтипатын көрдік.</p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Сахнаның төріне шақырылған мерейтой иесімен сұхбат өрбіді. Төрехан Майбас ғаламның жаратылысы жөнінде толғана сөйледі. Сөздің құдіретін айтты. Шығармашылық жолын поэзиямен бастаған Төкең қара өлеңге де ой құрығын шалды. Актерлер кеш иесінің өлеңдерін мәнерлеп оқыды.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дәуренбек Әркенов Ақан серінің «Маңмаңгерін», әнші Ерлан Төлеутай Мәдидің «Қаракесегін» шырқады. Осылайша, Төрехан Майбастың қаламымен сөз болып суреттелген қазақтың асқақ рухы ән кейпіне енді.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Кештің ресми бөлігінде облыс әкімінің орынбасары Ерлан Құсайын сөз алып, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі Ерлан Қарин мырзаның құттықтауын жеткізді.</span></p>
<blockquote class="quote-light">
<p class="p1" style="text-align: justify;"><em><strong><span class="s1">– Халқы құрметтеген Төрехан Майбастың мерейтойын осыдан бір ай бұрын облыс әкімі Ермағанбет Бөлекпаев ашып берген еді. Бір ай дүбірлеген тойдың қорытындысына да куә болып отырмыз. Әдебиет әлеміне жасыңыздан жақын болғаныңызды жақсы білеміз. «Кератты» жазғанда, жасыңыз небәрі жиырмада ғана екен. Бұл – таңғаларлық құбылыс. Шығармаларыңызды жата-жастана оқып өстік. Жазушылықтағы орныңыз бір бөлек. Этнографиядағы салған соқпағыңыз – өз алдына бөлек әңгіме. Тойыңызбен құттықтаймыз! – деді Ерлан Құсайын.</span></strong></em></p>
</blockquote>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Елордадан Парламент Мәжілісінің депутаттары Құдайберген Бексұлтанов пен Нұрлан Әуесбаев арнайы келді. Нұрлан Әуесбаев Парламент Мәжілісінің төрағасы Ерлан Қошановтың құттықтауын жеткізді. Ал, ақын, Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Мереке Құлкеновтің сәлемін ақын Бағдат Мүбәрак жеткізді. Сонау Маңғыстау облысынан Алаштың аяулы ақыны Светқали Нұржан – құрметті меймандардың қатарында.</span></p>
<blockquote class="quote-light">
<p class="p1" style="text-align: justify;"><em><strong><span class="s1">– Ассалаумағалейкүм, Сарыарқаның ардақты елі, саңлақ, ері, құндақ белі! Қазақтың Ақселеу Сейдімбегі өзінің көк тасына «Көктегі күнге, жердегі еліме мейрімім қанбады» деп жазып еді. Мен де құлпытасыма жазылатын сөзді жазып қойдым. «Қазақ, сенің қазынаңды, Маңғыстау, сенің мағынаңды ашамын деп тілімнің бар бояуын жұмсадым. Сол бояу – жүрегімнің қаны еді» деп, Қазына іздеп жүрген қазақпыз. Сарыарқа – қазақ рухының шоқтығы. Бұл шоқтық аласарса, еңсеміз шөгіп кетеді. Арғысы Қазыбек би, бергісі Қасым Аманжоловтан жалғасып келе жатқан сөз рухы осында. Сол асыл- дардың жалғасы, кеудесінің кебежегі, құлағының шарбағы, көкірегінің сарайы бүтін Төрехан Майбастың қазынасын қазып жүргендердің бірі едім, – деді Светқали Нұржан.</span></strong></em></p>
</blockquote>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1"><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-107165 size-large" src="http://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2024/01/506235A8-0DD5-4CF9-9F7F-0B561831EB97-1024x682.jpeg" alt="" width="1024" height="682" /><br />
Дүбірлеп өткен мерейтойға жазушының кіндік қаны тамған шежірелі Шет өңірінен аудан әкімі Мұхит Мұхтаровтың жетекшілігімен арнайы делегация келді. Делегацияда Төрехан Әкімжанұлының рухани ұстазы, белгілі жазушы Өмір Кәріп ақсақал бастаған елімізге белгілі 30-ға жуық ауданнның зиялы қауым өкілі мен азаматтары болды.</span></p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-107166 size-large" src="http://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2024/01/F7E5C89F-E383-48FE-AB0D-67607407EF5D-1024x682.jpeg" alt="" width="1024" height="682" /></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Шет ауданының орталығы Ақсу-Аюлы ауылындағы Ы.Төлегенов атындағы ән-би халық ансамблінің өнерпаздары де кеш иесінің шашбауын көтеріп, ән-жырдан шашу шашты.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Шет ауданының әкімі Мұхит Мұхтаров аудан халқы атынан жылы лебізін білдіріп, құттықтау хатын табыстады.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Жазушының иығына қазақы дәстүрмен оқалы шапан жауып, астына ат мінгізді.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Өмір Кәріп ақсақал да жолынан жығылмай ыстық ықыласын жеткізіп, арда ұлын ардақтап жатқан азаматтарға риясыз ризашылығын білдірді. Өз атынан рухани бауырына ат мінгізіп, құрмет көрсетті.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Осылайша, жазушының жерлестері мерейтой иесінің мерейін тасытып, төбесіне көтерді.</span></p>
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1">Бұдан кейін де айтылған лебіз бен жабылған шапан да есеп болмады. Қалың оқырман, қалың орман жұрт қаламгерін осылай құрметтеді.</span></p>
<p style="text-align: right;"><strong>Ерік НАРЫН,<br />
</strong><strong style="text-align: right;"><span class="s1">Суреттерді түсірген </span><span class="s1">Жангелді ӘБДІҒАЛЫМ<br />
</span></strong><strong>Оrtalyq.kz</strong></p>
<p>Сообщение <a href="https://ortalyq.kz/s-z-ruhy-silkingen-k-n/">Сөз рухы сілкінген күн</a> появились сначала на <a href="https://ortalyq.kz">«ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Қаламының бабы – қазағының қамы</title>
		<link>https://ortalyq.kz/alamyny-baby-aza-yny-amy/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[admin]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 08 Nov 2016 04:19:55 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Тұлға]]></category>
		<category><![CDATA[70 жас]]></category>
		<category><![CDATA[Алдан СМАЙЫЛ]]></category>
		<category><![CDATA[газета караганда]]></category>
		<category><![CDATA[караганда]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ortalyq.kz/?p=3243</guid>

					<description><![CDATA[<p>     Алаштың ардақ тұтар ұлдарының бірі – Алдан СМАЙЫЛ. Түп-тұқияныңда, қаныңда, тегіңде бар қарымды қарекет қана өрге басады. Өркен жайып, өрісі кеңиді. Оны, яки, асыл сүйекті бекзада екеніңді дәлелдеу үшін әуелі шыққан тегіңе, зәузатыңа барлау жасау керек. «Жеті атасын білмеген жетесіз» деп бекер айтпаған. Ендеше, әңгімемді әріден бас­тайын&#8230; Алданның атасы Смайыл 1871 жылы туып, 1971 &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://ortalyq.kz/alamyny-baby-aza-yny-amy/">Қаламының бабы – қазағының қамы</a> появились сначала на <a href="https://ortalyq.kz">«ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;"><i><b>     Алаштың ардақ тұтар ұлдарының бірі – Алдан СМАЙЫЛ. Түп-тұқияныңда, қаныңда, тегіңде бар қарымды қарекет қана өрге басады. Өркен жайып, өрісі кеңиді. Оны, яки, асыл сүйекті бекзада екеніңді дәлелдеу үшін әуелі шыққан тегіңе, зәузатыңа барлау жасау керек. «Жеті атасын білмеген жетесіз» деп бекер айтпаған. Ендеше, әңгімемді әріден бас­тайын&#8230;</b></i></span></span></span></p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignright size-full wp-image-3244" src="http://ortalyq.kz/wp-content/uploads/2016/11/Алдан.jpg" alt="" width="603" height="906" /></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Алданның атасы Смайыл 1871 жылы туып, 1971 жылы тура жүз жасында дүние салған. Ескіше сауатты, оң саусағынан өнер тамған һас шебер болған көрінеді. Ағаш пен темірден түйін түйген. Өле-өлгенше көзілдірік кимеген. Сақина, білезік, жүзік соққан зергер. Смекең әрі саяткер болған деседі. </span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Кезінде Сәкеннің әкесі Сейфолламен, Қажымұқанмен, Балуан Шолақпен жолдас, дәмдес, сырлас болған. Ақмоладағы Куприн мен Майкоп деген ең атақты көпестермен араласып тұрған. Әңгімешіл, шежірешіл, күйші, әнші және найзагерлердің бірі болған.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Ал, жазушының әкесі Зейнолла ақсақал (1917-1998) – өмір бойы бала оқытқан ұлағатты ұстаз. «Атадан жақсы ұл туса, елдің қамын жейді» дегендей, ұлы әкесінен де, кіші әкесінен де алған тағылымы мол тарланбоз қаламгердің тағдыры талайлы.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #000000;">Қашанда ұлттың қаймағы саналған зиялының дуалы аузынан шыққан уәлі сөзі өзі өмір сүріп отырған заман мен қоғам көшінен қалмауға барынша ұмтылып, жарық жалғанның әрбір сәтіне ой көзімен қарайтын саналы да сезімтал адамды тебірентіп, қалың ойға батырары анық. Алмағайып заман дерлік бүгінгідей қым-қуыт, дәргүмән шақта бойын кеудемсоқтықтан алшақ ұстап, әбеқоңыр тірлік кешіп, әліптің артын баққан сергек те елгезек қарапайым халық та әулекі әумесердің емес, сабырлы да байсалды естінің сөзін ес тұтады. Сондай ақылшы аға тұтқан қарымды қаламгеріміз Алдан Смайыл да – замандастарымызды толғандырған көкейкесті мәселелердің мәніне терең үңіліп, толғамды ойлар айтып, қаламмен қазып, тереңірек жазып жүрген жазушы екенін көзі қарақты оқырман жақсы біледі.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Болашақ жазушы 1946 жылы 3 қазанда Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданындағы Ақтау кеңшарында туған. Жазушы-публицистің өнегелі өмірінің бертіндегі он бес жылының өзі де көп жайды аңғартқандай. Соншама бедерлі де айшықты. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (2001 ж.), Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегері (2005 ж.), Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2005 ж.), ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2006 ж.), ҚР Парламенті Мәжілісінің ІҮ (2007-2011 жж.) және Ү шақырылымының (2012-2016 жж.) депутаты.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Әлқисса деп, өмір өткелдеріне орала кетейік. Алдан 1963 жылы Қаражал орта мектебін бітірген соң шопанның көмекшісі болып жұмыс істейді. 1965 жылы Алматыдағы С.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түседі. Еңбек жолының 35 жылын бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы қызметке арнаған. 1970-1975 жылдары «Қазақ радиосының» редакторы, 1975-1990 жылдары Целиноград (қазіргі Ақмола) облыстық «Коммунизм нұры» газетінің бөлім меңгерушісі (мен осы жылдар ішінде Алдекеңмен етене таныс болдым), 1990-1995 жылдары Ақмола облыстық «Қараөткел» газетінің бас редакторы, облыстық «Тіл және мәдениет» қоғамының төрағасы, 1995-1997 жылдары Ақмола облыстық телерадиокомпаниясы төрағасының орынбасары, 1997-2002 жылдары Қазақстан телерадиокорпорациясы Астана студиясының бас директоры, 2002-2007 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы Астана филиалының директоры, «Астана жазушылары кітапханасы» сериясының бас редакторы қызметін атқарып, 2007 жылдан бері екі мәрте Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты болып сайланды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Алдан Смайыл есімі республикаға белгілі қаламгер, тұңғыш көркем шығармасы «Тамыздың таңы» 1979 жылы жарық көрді. Кейінгі «Ақ жалын» (1982), «Найзақара» (1985), «Сағынтып келген көктем» (1987), «Арқаның Бетпақ деген даласы бар» (2000) хикаяттар жинақтары мен «Тамұқтан келген адам» (2004) романында адам мен қоғам, өмір мен өлім туралы толғайды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Алдан есімі публицист ретінде де белгілі. Оның 1980-1995 жылдар аралығындағы өткір публицистикалық мақалалары қазақ баспасөзінде жалындай бастаған тәуелсіздік рухына арналды. Облыстық және республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында Қазақстанның саяси дербестігі туралы дабыл қақты. Қазақ халқының ресми де, рухани да тәуелділікте қалып отырғандығына Целиноград облысының экономикалық &#8211; әлеуметтік өмірінен нақты деректер келтіре жазды. «Жер қазақтікі, билік кімдікі?», «Халықтың киесі, жердің иесі бар», «Қазақтың сыртынан тон пішіп», «Саясатты саудаға салғандар», «Қазақ үшін қармандық», «Казак қозғалысының мәні неде?», «42 Калинин, 14 Ворошилов және жалғыз Бөгенбай» секілді өткен ғасырдың 80-жылдарында екінің бірі қалам тарта бермейтін, саяси салмақты, әлеуметтік терең мәнді публицистикалары зиялы қауымға ой салды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Оның осы ұмтылысы қоғамдық күрескерлікке ұласты. 1990 жылғы 10 мамырда Целиноград қаласында облыстық «Тіл және мәдениет» қоғамының құрылуына ұйытқы болды және оның төрағалығына сайланды. Қоғам осы тектес ұйымдардың республикадағы алғашқы қарлығашы еді.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Аз ғана уақытта халықтық беделге ие болған ұйым төл жұртының әлеуметтік-рухани талаптарын нақты жүзеге асыру мақсатын алға қойды. Целиноград қаласында қазақ музыкалық-драма театры ашылды. Қазақ музыка мектебі шаңырақ көтерді. Көнеруге айналған жалғыз қазақ орта мектебінің жаңа ғимараты мен мешіт үйі салынды. Қажымұқанның туған ауылына балуанның есімі берілді. Ақмола облысы мен қаласының тарихи атауы қайтарылды. Облыс орталығындағы мұғалімдер институтының қазақ бөлімдері кеңейтілді. Инженерлік-құрылыс, ауыл шаруашылығы және медицина институттарының барлық факультеттерінде қазақ тілінде білім алу мүмкін болды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Ұлттық мұрат-мүддені түгелдеген мұндай ірі шаралар облыс көлемінде де жүзеге асырылды. Барлық аудандар мен кеңшарларда, өнеркәсіп орындарында ұйымның бөлімшелері құрылып, қазақ балабақшаларының қатары – 92-ге, қазақ мектептерінің саны – 62-ге жеткізілді. Тапшылығы айқын сезілген қазақ тілді ұстаздарды көбейту мақсатымен облыстық мұғалімдердің білімін жетілдіру институтында орыс тілді педагогтарды қайта даярлау бөлімі ашылды. Жоғары оқу орындарындағы оқулықтар қазақ тіліне аударылды. Қазақ тілінде сабақ беретін ұстаздарға 10 пайыз үстемақы төлеуге қол жеткізілді.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Тележурналист ретінде астананың Ақмолаға ауысуының саяси-әлеуметтік маңызын кеңінен насихаттауға елеулі үлес қосты. Қазақстан телерадиокорпорациясы Астана студиясының бас директоры ретінде «Ақшам» ақпараттық бағдарламасының Ақмоладан эфирге шығуына үлес қосты. Қаланың тарихи, геосаяси мәні туралы бірнеше телехабарлардың авторы.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Алдан Смайыл осы бағыттағы журналистік және жазушылық қызметін күні бүгінге дейін сәтті жалғастырып келеді. Ол Астана тарихы көне дәуірден бері қарай зерттелген «Ежелден Елордаға лайық деген», «Өңір тарихының зерттелуі» тағы басқа ғылыми мақалаларымен жақсы таныс. Сондай-ақ, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Астананы қалыптастыру жолындағы қайраткерлік қызметі сараланған «Дәуірді таң қалдырған даналық», «Елорда – Елбасы ерлігі», «Тарихтың жоғалтқанын бүгіннен іздеген» және басқа публицистикалық еңбектерімен белгілі.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Қаламгердің ұйымдастыруымен дүниеге келген «Астана жазушыларының кітапханасы» сериясы арқылы «Қазақтың шаңырақ қаласы», «История столицы и края: ХІҮ- ХІХ вв.», «История столицы и края: ХҮІІ-ХІХвв», «Елорда сәулеті», «Гидрологическое описание южной части Акмолинской области», «Қанжығалы қарт Бөгенбай» тарихи еңбектерін құрастырып, жарыққа шығарды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">«Жазушы Алдан Смайыл «Тамұқтан келген адам» атты романында адам мен адам, табиғат пен адам, өткен және жаңа қоғам арасын әңгімелей келе, өлім мен өмірдің психологиялық және адамдық философиялық құдіретін айқындауды мақсат тұтқан.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">«Тамұқтан келген адам тамұқтан оралған жалғызымен қауышқан соң өлім жайлы ойламайтын болған-ды, – дейді жазушы романның соңында. – Өлім туралы рухтар да жақ ашпайтын, тек әредікте біздер таптап жүрген көнбіс жерде бір кездері тозақ оты жаланғанын ұмытпау үшін үнсіз еске алатын. Ал өмірді осы күнге дейін ешкім түсінген жоқ».</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Өмір жайлы ойлана-толғана жүру, сірә, әрбіріміз үшін міндет емес пе!</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Міне, роман осындай философиялық ой түюімен құнды, психологиялық астарымен мәнді, трагедиялық ауыр да ащы ойларымен маңызды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Қорыта келгенде, Алдан Смайылдың аталған романы бүгінгі қазақ прозасындағы шоқтығы биік туындылар қатарына қосыла алады. Бұл туындыны әдеби орта елеусіз қалдырмай, тиісінше бағасын беріп жатса, нұр үстіне нұр болар еді», – дейді жазушы Жолтай Әлмашұлы.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, жазушы Әнес Сарай өзінің «Ақиқаттан адасудың азабы» деген мақаласында романды талдай келіп: «Қазақ қай қоғамға бейімделіп, қай заманның төріне шығып еді?! Әсіре адалдық пен ақ көңіл қазіргі заманда да қапы қалдырмасын деңіз&#8230; Қазақ бақытсыздығын тарихтың тепкісін мол көрген Африка континентімен салыстыра алар едің. Осы құрлықтың қазіргі қаламгері Андре Бринк: «Оңтүстік Африканың өмірі – қорқынышты оқиғаларға құрылған роман. Менің Отаным – қайғыдан рекорд жасаған ел» дейді. Төл жұртыңның ақтабан-шұбырындыларына қарап отырып, ондай рекорд қазақ жұртына таңсық емес дегің келеді», – деп, көптен бері көкейімізде жүрген түйткілді ойымызды жалғанның жарығына шығарды.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Шындығында да, біз таптық, ұлттық тепкімен қоса отаршылдық, нәсілшілдік тепкіні де қоса көрген жұртпыз. Біз көрген қиянат, біздің басымыздан кешкен қиямет-қайым орыстың данышпан жазушысы Достоевскийдің түсіне де кірмес еді.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Бұдан әрі рецензент: «Иә, қазақ мехнатынан қиянатшыл дүние азат бола алса, Алаш елінің ұлттық санасы мен рухы қиямет-қайымнан азат болуға талпынып жатыр. Сол талпынысқа дем беретін қазақ тарихының философиясы керек, өткен замандарда неге ұтылғаныңды айғайлап айтып беретін философия. «Тамұқтан келген адам» романы осы қажеттікті сезінуден туған, кешегінің өзегінен ой сауған дүние, алыс-жақын тарихтың көркемдік философиясы, әдеби-эстетикалық жаңа ізденіс. Шығарманың өне-бойында әлдебір құдіретті үн: «Халқыңды азат еткің келсе, рухын азат ет!» – деп жар салып тұрғандай», – деп түйіндейді. </span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Арамызда өткенді аңсап, кешегіні көксейтіндер жоқ емес. Олар Стекеңдікіндей (Сталин) мықты қол, қатаң тәртіп керек деп жатады. Әрине, ақылға сыйымды тәртіптің қажет екендігін ешкім жоққа шығармайды. Десек те, қылышынан қан тамған түзімдік (режимдік) тәртіптің керегі жоқ. Тоталитаризм мен диктатура демократиялық қоғамға жат. Бұл – бүгінде аксиома болған ақиқат. Сондықтан, әрі қарай тәптіштемей-ақ қояйын.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Ел аманатын арқалаған азаматты алаңдатар түйткілді жайлар жетерлік. Бір мезет Алдан ағамыздың ҚР Премьер-Министрі К.Мәсімовке жолдаған депутаттық сауалына назар салайық: </span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">«Биыл 1932 жылғы алапат аштыққа 75 жыл толып отыр. Атамыз қазақтың арғы-бергі тарихында бұрын-соңды дәл осындай нәубет болған емес. Көрген қорлық, шеккен азаптың ащылығы мен қырылған халықтың көптігі жағынан атышулы «Ақтабан-шұбырындыдан» да асып түскен зұлмат бұл.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Шетелдер зерттеушілері мен Алаш асылдарының тарихи еңбектерінде аталған апат коммунистік режимнің қазақ халқына қасақана жасаған геноцидтік қатыгездігі екені ашық айтылады. Бұған дәлел жеткілікті.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">«История Казахстана. Народы и культуры» академиялық еңбегіне сүйенсек, Қазақстанда 1926 жылдан бастап көшпелі шаруашылықтарды жою саясаты қарқынды жүргізілген. Елдің мүмкіндігінен 17 есе артық жоспарланған егін және мал салығы ұлан даланы айтақырға айналдырды. 1928-1932 жылдардың ішінде халықтан 6 миллион 509 мың ірі қара, 18 миллион 566 мың қой, 3 миллион 516 мың жылқы тартып алынып, жүген-құрығын ұстап қалған жұрт басы ауған жаққа шұбырды. Сүрінген жерінде үзілді, жығылған жерінде жан тапсырды. Аш өзегі азынамаған аймақ қалмады. Солтүстік Қазақстан өңірінде – 385 мыңнан астам, Батыс Қазақстан өңірінде – 395 мыңнан астам, Оңтүстік Қазақстан өңірінде – 618 мың, Орталық Қазақстанда – 30 мың адам қынадай қырылды. Демограф ғалымдардың осы дерегі бойынша барлығы 1 миллион 800 мың жан көз жұмған.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Кейінгі зерттеулер бұл мәліметтің толық емес екендігін анықтап берді. Алаш қайраткері Ахмет Байтұрсыновтың 1917 жылы: «Иншалла, 6 миллион қазақпыз» деген сөзін еске алып, қазақ асылы Мұстафа Шоқаевтың деректеріне жүгінсек, аштықтан көз жұмғандардың қатары 2 миллион 287 мыңға жетеді.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Адамзат тарихында бола қоймаған, ұсақ ұлттарға жасалған геноцидтің удай шындығы, міне, осындай. Мұны ұмытуға хақымыз жоқ. Қазақ есімді тағдыры тауқыметті елдің қанға боялған сол бір тарихи кезеңін ескерусіз қалдыру қоғамға да, заманға да, азаматқа да сын. Бүгіннің тамыры – өткенде, тірілердің тамыры – тірліктен көшкендерде. Ресей Федерациясы мен Украина бұл нәубетті мемлекеттік деңгейде атап өтті», – делінген хатта.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Сондай-ақ, жалпыадамзаттық, жалпыұлттық мәселелермен қатар, туған жердің бүгінгі тағдыры төл перзентін алаңдатпай қоймайды. Жаңаарқа ауданына бір келген жұмыс сапарында көкейкесті үш мәселеге көңіл аударды. Оның біріншісі – мектеп-интернаттар жүйесін дамыту. Зерделеп қарасақ, бұл әрі материалдық, әрі психологиялық жағынан қиындық келтіретін елеулі әлеуметтік құбылыс. Шағын ауылдардың арасы кемі 50-60 шақырым, әрісі 90-100 шақырым. Бұрын Бетпақдаламен шектес ауылдардың балалары Ақтауға келіп, басқа елді мекендердің балалары аудан орталығына және Қаражалға барып, интернатта жатып оқитын. Бүгінде сол мүмкіндік жоқ. </span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Екінші мәселе – соңғы жылдары Жаңаарқа ауданында мал басының өсуіне байланысты мал өнімдерін бір орталықтан сатуды ұйымдастыру. Өйткені оларды өз күштерімен Қарағанды, Жезқазған қалаларына жеткізуді қамтамасыз ете алмайды. Жеткізген күннің өзінде делдалдарға қолды болады.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Үшінші мәселе – ауыз су мәселесі. Ауданның бірқатар ауылдары суды құдықтан ішсе, кейбіреулері тікелей өзеннен алып ішеді. Бұл мәселені, әрине, тек үкіметтік деңгейде ғана шешуге болады. </span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Діттеп келгенде, бұл бір ғана ауданның ғана емес, республиканың барлық шалғайдағы аудандарының әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларын арнайы зерделеп, талдаудың және нақты мемлекеттік бағдарламаны әзірлеудің қажеттілігін аңдатады.</span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">Жарғақ құлағы жастыққа тимей, ел елеулісі, халық қалаулысы ретінде көпшілік аманатын орындаудан қолы қалт еткен бір тұста, қабырғалы қаламгер ретінде ұлтының жүрегіне үңіліп, рухын аршып алу жолында тер төгуге тура келеді. Қай істі қолға алса да, заманалық талаптарға төтеп беруге ұмтылыс жасау міндетін бір сәтке ұмытпайтын Алдан ағаның қаламының да, қызметінің де бабы – қазағының қамы екені анық.</span></span></span></p>
<p align="RIGHT"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;"><b>Сәбит БЕКСЕЙІТ,</b></span></span></span></p>
<p align="RIGHT"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;"><b>ақын, Қазақстан Жазушылар </b></span></span></span></p>
<p align="RIGHT"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;"><b>одағының мүшесі, ТҮРКСОЙ-дың</b></span></span></span></p>
<p align="RIGHT"><span style="color: #000000;"> <span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;"><b>«Ұлы Түрік қыраны» медалінің иегері.</b></span></span></span></p>
<p align="JUSTIFY"><span style="color: #000000;"><span style="font-family: Times New Roman,serif;"><span style="font-size: large;">ҚАРАҒАНДЫ қаласы.</span></span></span></p>
<p>Сообщение <a href="https://ortalyq.kz/alamyny-baby-aza-yny-amy/">Қаламының бабы – қазағының қамы</a> появились сначала на <a href="https://ortalyq.kz">«ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
