Тұманбай МОЛДАҒАЛИЕВ

Ана

Құлайын деп бара жатам құлдырап,

Көңілім жүдеп, көзім алды бұлдырап,

Сол кезде бір ән естимін жақыннан,

Аққан бұлақ секілденген сылдырап.

Есім жиып, өз бойымды тік ұстап,

Тіршіліктің әуенімен тыныстап,

Сергимін де, сезім гүлін құлпыртам,

Кел дегендей болады бір күміс бақ..

Сөндім-ау деп, өлдім-ау деп ышқынып,

Қалған кезде бойымдағы күш бұғып,

Сөнбейсің деп дауыстайды анашым,

Мен орнымнан жығыламын үш тұрып.

Ойнап шығам содан кейін құрақтай,

Жарқылдаймын жүрегімді жылатпай,

Мүмкін, ана махаббаты шығар бұл,

Мені сүйеп келе жатқан құлатпай.

  ***  

 Қадыр Мырза Әлі

  Ана   

Бәрі де, Ана, Бір өзіңнен басталды.

Сен деп жаздым алғаш өлең-дастанды.  

Қуандым ба, Өзің бар деп қуандым.

Жыладым ба, Өзің жоқ деп жас тамды.

Бәрі де, Ана, Бір өзіңнен басталды.

Жанарыңнан көрдім алғаш аспанды.

Еркелесем, бір өзіңе еркелеп,

Жасқандым ба, Тек өзіңнен жасқандым.

Алғашқы дәм, ол да сендік сүт еді,

Ақ сүт берген қашан да үміт күтеді.

Отанымның өзі сенен басталып.

Жауларыма жеткен жерден бітеді. 

               ***  

Төлеген Айбергенов

Ана

Арманыңды ақтармын ба жүрегімде тербесем?

Айға сіңілі, қарындассың қасиетті Жерге сен.

Мен өзіңді теңдесі жоқ құдірет деп түсінем,

Сендік қуат мың есе артық Жердің тарту күшінен.

 Сұлу әлем, әлем сұлу сен жаратқан адаммен,

Көк жолының қарсылығын қағып тастап барам мен.

Сендік қуат болар, бәлкім, басын иді көк маған,

Әркез сенен туғанымды есіме алсам, тоқтаман.

 Ал ұмытсам, ұмыт болып қаларымды білемін,

Ұмыт қалмау үшін менің шарқ ұрады жүрегім.

Шат жүріп-ақ қас қаққанша боламын мен шерменде,

Жетім емес кей ананың жетімдігін көргенде,

Көз алдымда жас дөңгелеп булығам да ызадан,

Маған тіпті сөз келмейтін ұяттардан қызарам.

Бұл дүниеге онсыз-дағы кеткен жоқ па көп есең,

О, аналар, кей пасықты жаратасың неге сен?!

Тасбауырлар дүниеге келсін де, тез кетсін де,

Әлде өзгелер ондайлардан жиіркенсін дейсің бе?

Қай кеудені жылытады лапылдаған отпенен,

Өз кеудесін жылытуға құдіреті жетпеген.

Анаң саған керек болса, балаңа да сен керек,

Кезекпенен ауысатын ғұмыр ғой бұл дөңгелек.

Ана керек, о, адамдар, ана керек адамға,

Анасыздар аң сияқты күн кешіп жүр ғаламда.

Пікірімді ұнатпаған таптық та дер дананы,

Даналықтың қажеті жоқ сыйлау үшін ананы!  

             ***

  Мұқағали Мақатаев

– «Шеше, сен бақыттысың»

 Шеше, Сен бақыттысың! Жыламағын.

Жай түсіп жатқанда да құламадың.

Тәңіріңнен мен едім ғой сұрағаның,

Сондықтан жыламағың, жыламағын!  

Бармын ғой, Тірімін ғой, Қасыңдамын.

Өлмеймін, мен өзіңдей асылданмын!

Таусылып, өз-өзіңнен шашылмағың,

Байырғы берекеңді қашырмағың!  

Мен сенің қанықпын ғой көз жасыңа,

Өзім кепіл тот басып тозбасыма.

Екі жыр жазсам саған бірін арнап,

«Шеше» деп жаздым ылғи сөз басына.

(Тәңірім кеше көрсін кесірімді.)

Аспанға жазам сенің есіміңді!!!

Шеше! Сен бақыттысың, тербете бер,

Құба талдай иілген бесігімді…

                      ***  

Жұмекен Нәжімеденов

Ана   

Бесікте – Ана,

бесікте – бөбек:

Бірі тербеледі, бірі тербетеді.

Бал-бөбек былдыр, өсіп те келеді,

Анаға жалғыз, сол жетеді.

Ана, Ана, қайран, ана!

Тербейді Ана әлемдегі күлкіні,

Нұр себеді аналардың кірпігі өліге де ояуға,

Ана дайын біреу үшін жылауға, біреу үшін аяуға.

Тербейді Ана қуанышты, бақытты,

тербейді Ана – тебіренеді жаны шын.

Тербейді Ана уақытты;

Барлық әлем – бір-ақ бесік Ана үшін.

Тербейді Ана бөбегін,

Сол арқылы тербетеді өз елін,

Құмын, тауын, өзенін.

Тербейді Ана көлеңкені, шуақты –

Планетаның алақаны сияқты…

Дайындаған: Жәлел ШАЛҚАР

Сообщение «Планетаның алақаны сияқты…» появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Аттың жалы, түйенің қомында жүріп ақ білектің күші, ақ найзаның ұшы деп өмір кешкен бабаларымыздың Жер шарында атының тұяғына басқызбаған пұшпағы жоқ екені аян. Алты құрлықтың Аустралиядан басқасына баруын барған. Бәлкім, оған да?! Көрген. Билеген. Алайда, қайта айналып келіп алғаш Ту тіккен жері Алтай мен Атыраудың арасындағы Еуразиялық кең байтаққа оралып отырған.

Осы сайын кеңістік бізге ежелден Жұмақ мекен, Жиделі-Байсын, Жерұйық болған, Атамекен деп қадірлеп, қастерлеуге лайық болған бірден-бір киелі топырақ осы қазіргі табан тіреп тұрып жатқан жеріміз. Ешкімнен тартып та, сыйға да алған жер емес. Жаратқан өзі бұйыртқан, ата-баба құт көрген, кие тұтқан Жер.

Экваторлық белдеуден солтүстікке шұбырған лек Африкадан шыққаннан соң, Таяу Шығыс, Иран, Памир-Гималайды көктей өтіп, Кавказды қиялай Хазар теңізін жағалай ұлан-ғайыр кеңістіктерді шарлай отырып, бір шеті Үнді-Тибет, Шын-Машынға, Қиыр Шығысқа дейін барып, мың жайлап, мың қыстай жүріп, бөлінген бір жұрты Беринг арқылы Америка асып кеткен. Негізгі жұрт – бүгін Қазақ деген қастерлі атқа ие болған Ел айналып келіп, Алтын қазығын осы қазіргі атырапқа тіккен. Осы Жер ата-бабамызды, бізді – қазақты қабылдаған, құшағына алған. Жер қабылдап, рұқсатын берген соң бабалар Ту көтерген. Алғашқы тудың түсі қандай болды екен? Алғашқы байрақ неден жасалды? Жарғақ теріден бе, шүберек матадан, әлде жапырақтан, әлде қыл құйрықтан ба? Тоқылды ма, өрілді ме? Ақ болды ма, әлде қызыл, не жасыл болды ма? Ол жағы беймәлім.

Тек қазіргі түсі Ауа мен Судың, Ғарыштың бояуын, Таң арайының әбден араласқан реңін бойына қанық сіңірген Аспан көк. Көгінде Күн жүзіп, Қыран шарықтаған, Даласында дән өсіп, Белдеуінде бітпес ою-өрнек ойнап, ойымызға ой салған, шексіздік пен еркіндіктің, өрлік пен ерліктің жарасымды бейнесін әдемі де әсем етіп берген сурет бар біздің Туда. Ғажап сурет.

Жұлдызым жоғары әрі жарқырай жанған, Күнім айнала шуағын аямай шашқан, Шаңырағым биік те шаттыққа толы, Уығым ұзын, Керегем кең, Босағам берік, мүйізін Айға тіреген, қанаттары серпінді алтын Тұлпарларым жер тарпыған, Шығысым мен Батысым бірдей, Төрт Құбылам тең деп сөйлейді біздің елдің гербі.

Биік тұғырда желбіреген Ту мен жоғарыдан жар болған гербті толықтыратын, қазақты әлемге танытатын тағы бір қастерлі дүние – гимн. Әнұран.

Аспандағы алтын Күнін, Даладағы алтын дәнін жырға қосқан, әрқашан намысы жанулы, қылышы қайраулы еліміздің ер даңқы ежелден-ақ белгілі. Әрбір азаматы өзін осы Жердің, осы Елдің гүлімін, мәңгі таусылмас жырымын деп біледі. Әнұранымыздың өзекті ойы: Уақыт пен Кеңістік берген еншіңді бірлік аясында тірлік ете жүріп көзіңнің қарашығындай мәңгі қорғай біл!

Босағадан жаңа заман енгелі қазақтың гимндерінде үзілмей келе жатқан бір қастерлі сөз бар, ол – Намыс. Біз жай рухтан емес, намыс-рухтан жаралғанбыз. Бұған дейінгі және бүгінгі гимнде де бір үзілмей, сабақтастығын жалғап келе жатқан, келешекте де өзінің өзектілігін жоймайтын үрдіс бұл. Бұл өзі қазақ қазақ болғалы, тіпті, одан бұрынғы кезеңдерден мирас болып жеткен дүние болуы керек.

Әлем таныған қазақ руханиятында Күлтегін мен Білге қағандар, Әділ патша мен Бейбарыс сұлтан, Қасым хан мен Есім хан, Тәуке хан мен Бұқар жырау, Әбілқайыр мен Абылай, Баубек пен Тоқтар, Бауыржан мен Мәлік, Қасым мен Рақымжан, Мәншүк пен Әлия, Хиуаздардай сансыз да көзсіз ерлер, Тоныкөк пен Қорқыт, Әл-Фараби мен Қожа Ахмет, Жүсіп Баласағұн мен Асан қайғы, Абай мен Шәкһәрім, Әлихан мен Ахмет, Мәшһүр Жүсіп, Жүсіпбек пен Мұқтар, Қаныш пен Ақжан, Мұзафар, Жұмекен, Шәмші, Нұрғиса сынды даналар мен ғұламалар болған соң ғана біз еңсемізді тіктеп, оң алақанымызды жүрек тұсына қойып, осындай алмаз рухты, тұнық сезімді, сабырлы ақылды Әнұранды айту хақына ие болғанбыз.

«Өнер алды – қызыл тіл» деген бабамыз, әлі де солай деп келеміз, келешекте де осы тұғырдан таймаймыз. Біз әуелі сөзбен жеткізуге, ұғынтуға ынталымыз. Сол себепті «Керегем ағаш, Ұраным – Алаш!» дейтін бабамыз «Шалқайғанға шалқай, ол Құдайдың ұлы емес, еңкейгенге еңкей, ол атаңның құлы емес» деген ұстанымды бізге мирас еткен. «О, тәкаппар дүние, маған да бір қарашы, танисың ба сен мені, мен – қазақтың баласы!» деп Қасым өткен осы Тәуелсіз рухтың қанатына қауырсынын байлап.

Жер жұмыр екен де, оның Жер кіндігі бар екен. Қазақ елі сол жеркіндікке орналасыпты. Осынау алып елдің, Қазақ елінің тағы бір аты, биік аты – Аспан елі. Өзге ешкімнің қолы түгілі, қиялы да жете бермейтін биік Ел – Аспан елі – Қазақстан – Қазақия.

Қазақ жері қазақ рухты адамдарды қабылдайды. Құшағын тосады. Соның нәтижесінде мыңжылдықтар аясында қаншама тайпалар мен ұлыстар бұған дейін қазақ болып ұйысса, бүгінгі күні де қазақ идеясы төңірегіне өзгелердің ұйысу, бірігу, кірігу, тізе қоса, білек сыбана тірлік ету процесі жүріп жатыр.

Әлемдік зерттеу орталықтарының пайымдауынша, 2050 жылдарға қарай әлемдік экономиканың даму кіндігі Қазақ жеріне ауысады. Бұл нәтиже объектиівті төрт үлкен фактордың әсерінен болмақ дейді. Кім біледі? Негізі Жоғары Сананың қалауы болуы керек.

Осыдан мың жыл бұрын да өркениет осы кіндіктен өрбіпті. Мың жыл өткен соң өркениет қазығына қайта оралмақ. Білетіндер айтады: жаңалықты, жаңашылдықты сырттан, шетелден тоспай іштен, өзіңнен іздеу керек. Бүгінгі Қазақстанның бәлен елмен табысты сауда жасап, ғарышқа адам ұшырып жатқаны бекер емес. Бұл бір тылсым сыры бар жайт. Сыртқа қол жаюды қойып, ішкі қуатқа, рухани жаңғыруға ден қою керек. Сана мен сезімнің, ақыл мен парасаттың, ғылым мен ілімнің бірлігіне бас ұратын кез келді. Сондай қарекетке дайынбыз ба? Жаратқан бізге бәрін де аямай-ақ берген. Біздің еншімізге қалғаны қолда барды ұқсату, дамыту, жаңғырту. Ол үшін өзімізді-өзіміз тани білуіміз қажет.

Менің бұл жазғандарым бос қиялдың шарықтауынан немесе жалаң үгіттің салқын самалы тигеннен емес. Оқыған, тоқығанымыздан түйгеніміз. Бәлкім, бұл сүйегі қатқан үлкендердің жанын селт еткізе қоймас. Ол түсінікті де. Ол буынның көрмеген туы, тыңдамаған әнұраны жоқ. Ағын да, қызылын да, басқасын да көрді. Кездейсоқ келгені өтті, күшпен мәжбүрлегені құрдымға кетті.

Бүгінгісі және келешекке кәміл жететіні өзіміздің табиғатымызға, ділімізге сай келетін, тәуелсіз, еркін, азат рухымызға дем беретін көгілдір Ту мен терең мағыналы әсем Герб, мазмұны мен музыкасы біртұтас құйылған Гимн.

Жерде, келешегі кемел Елде өмір сүріп жатқанымызды біле жүрейік. Қиялымызға қанат бітіріп, арманымызды асқарларға шығара білейік!

Болат СЫЗДЫҚ,

заң ғылымдарының кандидаты, доцент,

Қазтұтынуодағы Қарағанды

экономикалық университетінің

аға ғылыми қызметкері.

Сообщение БҮГІНІМ мен КЕЛЕШЕГІМ появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.