Байқау төрт кезеңнен тұрды. Қатысушылар шығармашылық бағыттағы тапсырмаларды орындап, түрлі сұрақтарға жауап беруі керек. Үміткерлердің тек қазақ тілін меңгергендері аздық етеді. Байқау шарты бойынша қазақтың мәдениеті мен салт-дәстүрін де терең меңгерген болуы тиіс.

Қарағанды облыстық ішкі саясат басқармасы жанындағы «Қоғамдық келісім» мемлекеттік мекемесінің маманы Владислав Горизановтың бұл бірінші жеңісі емес. Ол – бұған дейін ұйымдас­тырылған түрлі байқауларда жүзден жүйрік шығып жүрген азамат.

– Байқауда мен өзімді жыр жол­дарымен таныстырдым.  «Абайдың қара сөзін» оқыдым, домбырада күй шерттім.  Әр кезең үшін ұпайлар берілді. Бас жүлде иегері деп менің есімімді атағанда таң қалдым.  Себебі, қатысушылардың бәрі өте мықты болды. Олардың арасында қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімдері де бар.  Жеңіске жеткеніме қуаныштымын, – деді Владислав Горизанов.

Владислав Горизанов 7 сыныптан бастап, қазақ тілін үйрене бастаған. Ата-анасы оны қазақ мектебіне оқуға берген.  Кейінірек ол жоғары оқу орнына түскенде қазақша білім алған. Владислав қазақ тілін үйрену қиын емес екенін, тек ниет пен табандылық керегін айтты.

Ерік НАРЫН,
Ortalyq.kz

Сообщение Білімі биікке бастады появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

– Биыл өңірлік қолбасшылығының аумағында байқау­дың екінші кезеңі өзгеше онлайн форматта өтуде. Талапқа сай әр қатысушы үш тапсырма орындауы тиіс болған. Қазылар алқасы әр жауынгердің қазақ тілінде қаншалықты емін-еркін сөйлеуі мен сахна мәдениетіне назар аударып, әділ бағалайды, – деді Орталық өңірлік қолбасшылығының тәрбие басқармасының мемлекеттік тілді енгізу жөніндегі аға офицері, капитан Медет Жексенай.

Алғашқысы «Таныстыру» болса, екіншісі қазақ тілінде өзі білетін мақал-мәтелді жатқа айтып, үшінші айналымда белгілі ақынның бір өлеңін оқыды.

Қазылар алқасы әр қатысушының жеке дайындығын, сөйлеу мәдениетін, ақпаратты толық жеткізе білуін және де қазақ тілінде таза сөйлеуіне мән берді.

Әр жауынгер намысқа тырысып, бірінен-бірі асуға тырысты. Онлайн режимде өтсе де, өнерін паш ету үшін барынша бейнежазбаның дауыс ырғағына дейін шебер жеткізуге барын салды.

Жүлделі III орынды 5516 әскери бөлімінен қатардағы жауынгер Виталий Телятникке (Теміртау қаласы), II орын 6697 әскери бөлімінің ефрейторы Андрейге Застешкоға (Қостанай қаласы) бұйырды. Ал, 5510 әсери бөлімінің сарбазы, ефрейтор Сергей Лукьянов (Көкшетау қаласы) оза шауып, екінші кезеңнін жеңімпазы атанды.

Бұдан бөлек, 6505 әскери бөлімінің қатардағы жауынгері Сергей Ромашев, 6637 әскери бөлімінен аға сержант Дмитрий Буков, 3517 әскери бөлімінің қатардағы жауынгері Евгений Давлетов және 5451 әскери бөлімінің қатардағы жауынгері Владислав Мартын жеке аталым бойынша марапатталды.

Екінші кезеңнің жеңімпазы қыркүйек айында Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы ұйымдастыратын үшінші кезеңде республикалық деңгейде «Орталық» өңірлік қолбасшылығының намысын қорғайды.

Бұған дейін де «Орталық» өңірлік қолбасшылығының жеке құрамы осы сайыстың үшінші кезеңінде жеңіске жеткен. Қарағандылық 6505 әскери бөлімінен кіші сержант Владислав Горизанов, 2023 жылы Қостанайлық 6697 әскери бөлімінің маманы қатардағы жауынгері Кирилл Пономаренко бас жүлде иеленген. 2024 жылғы сәуір айында қатардағы жауынгер Кирилл Пономаренконы мемлекеттік тілді дамытуға қосқан үлесі үшін ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі «Шапағат» медалімен марапаттаған еді.

Ербол ЕРБОЛАТ,
Ortalyq.kz

Сообщение Сарбаздардың білім сайысы появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

«Татар-башқұрт бірлестіктерінің қызметі және негізгі жұмыс бағыттары» атты баяндаманы облыстық «ИХЛАС» татар-башқұрт қоғамдық орталығы» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі Рифат Хакимов, жазушы Герольд Бельгердің 90 жылдығына арналған «Қазақ даласындағы неміс ұлы» баяндамасын «Видергебурт» неміс орталығының облыстық қоғамының этномәдени жұмыс бөлімінің жетекшісі Анастасия Коваленко жұрт назарына ұсынды.

Сондай-ақ, дөңгелек үстелде «Қазақ тілінің қоғамдағы орны» баяндамасын «Парасат» қазақ тілі қоғамдық бірлестігінің жетекшісі, Қарағанды жоғары политехникалық колледжінің арнайы пәндер оқытушысы Гүлжәмила Әзбай ортаға салды. Ал, «Балабақшадағы «Әжемнің ертегісі» жобасын жүзеге асыру моделі» баяндамасымен қазақ тілі пәні мұғалімі Алмагүл Бейсембекова мінбеге көтерілсе, «Мәміле» әңгімелесу клубы қазақ тілі пәнінің мұғалімі Ольга Тим де өз ойымен бөлісіп, мемлекеттік тілді тұғырынан түсірмеудің жолдарын айтты.

Шара соңында, қатысушылар атқарылып жатқан жұмыстарының сәтті жалғасуы Тіл саясатын дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасының ойдағыдай жүзеге асырылуының арқасында екенін атап өтті.

Сонымен қатар, зағип пайдаланушылар үшін мобильді телеграм қосымшасы арқылы қажет мәтінді дыбыстап қолдану ұсынылып, мемлекеттік тілдегі ертегілер арқылы мүмкіндігі шектеулі балаларды қоғамға бейімдеу аясында жасалып жатқан жұмыстар жөнінде кеңінен ақпарат берілді. Оқырмандар мамандарға сұрақтарын қойып, тақырыпқа сай ұсыныстар да айтылды. Мемлекеттік тілді білу, құрметтеу, тұғырынан түсірмеуге атсалысу, қолданыс аясын кеңейту еліміздегі біртұтастық пен бірлікті қамтамасыз етіп, дамуымызға әсер ететін басты фактор екенін айтқымыз келеді.

Мақпал ЖАНАТҚЫЗЫ,
кітапхананың сектор басшысы.

Сообщение Бірліктің бекем кепілі появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына арнаған Жолдауында билік пен қоғам арасында тұрақты диалог орнату арқылы ғана қазіргі геосаяси ахуалға бейімделген үйлесімді мемлекет қалыптастыруға болатынын атап өткен еді. Осыған орай, БАҚ-та және ақпараттық кеңістікте мемлекеттік органға немесе мемлекеттік қызметшіге қатысты жағымсыз дүние жарияланса, оларға қатысты тиісті мемлекеттік органдар дер кезінде қарымта хабарлар беруі қажет. Себебі, тиісті түсіндірме болмаған жағдайда, орын алған оқиғалар жаңсақ қабылданып, негізсіз қорытындылар жасауға және мемлекеттік аппаратқа деген сенімге кері әсерін тигізуі мүмкін.

Мемлекеттік қызмет істері агент­тігі және оның аумақтық бө­лім­шелері тұрақты түрде жағымсыз ақпараттарға мониторинг жүр­гізіп отырады. Агенттіктің Қа­рағанды облысы бойынша депар­таментінің мемлекеттік қызмет са­ласындағы бақылау басқармасының басшысы Бақтияр Макеевтің айтуынша, биыл облыс бойынша 5 жағымсыз ақпарат жарияланған. Олардың барлығы жергілікті атқарушы органдарға қатысты.

– БАҚ-тағы жағымсыз ақпараттарға мемлекеттік органдардың тиісті лауазымды тұлғалары уақытында жауап қатпайды. Мысалы, биылғы жағымсыз ақпараттың 60%-ына департамент қызметкерлері араласқаннан кейін ғана тиісті шаралар қабылданды. Бұл ретте әдеп жөніндегі уәкілдердің аталған бағыттағы жұмысы көрінбейтінін айту керек. Ал, олар мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдеп нормаларын бұзу мәселесіне тұрақты түрде БАҚ-та және әлеуметтік желіде мониторинг жүргізіп, тиісті шаралар қабылдауы қажет, – дейді Бақтияр Макеев.

Одан бөлек, басқарма басшысының айтуынша, әдеп жөніндегі уәкілдердің жұмыс нәтижелері көрінбейді. Олардың жұмыстарын ақпараттық сүйемелдеу жоқ. Сондықтан да, Әдеп кеңесі жауапты адамдарға БАҚ-та, интернет ресурстарында және әлеуметтік желілерде мемлекеттік қызметшілерге және мемлекеттік органдарға қатысты жағымсыз материалдардың жариялануына мониторингті белсенді жүргізуді тапсырды.

Кеңес барысында Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Атомдық және энергетикалық қадағалау мен бақылау комитетінің Қарағанды облысы бойынша аумақтық департаментінің басшысы Ернар Хасеновтің де баяндамасы тыңдалды. Департамент «Электр энергетикасы туралы» Заңға сәйкес электр энергетикасы саласындағы нормативтік-құқықтық актілері талаптарының сақталуын, электр станцияларының, электр желілерінің, тұтынушылардың электр қондырғыларының энергетикалық жабдықтарын пайдалану мен техникалық жай-күйін, электр энергиясын өндірудің, берудің, жабдықтаудың және тұтынудың сенімділігі мен қауіпсіздігін бақылауды жүзеге асырады.

– Бүгінгі таңда Әдеп кодексін сақтамау фактілері бойынша тәртіптік жауапкершілікке тартылған қызметшілер жоқ. Департаменттің әдеп жөніндегі уәкілі мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік қызмет туралы заңнама, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және Әдеп кодексінің талаптарын сақтау мәселелері бойынша консультациялық көмек көрсетеді, – дейді департамент басшысы.

Одан бөлек, кеңесте облыстың жер ресурс­тарын басқару департаментінің әдеп жөніндегі уәкілі Елтай Саргизовтың мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдепті сақтауына мониторингті және бақылауды жүзеге асыру бойынша атқарылған жұмыстары тыңдалды.

Уәкілдің айтуынша, аталған мекемеде әкімшілік айыппұлдар, сондай-ақ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама нормаларын, мемлекеттік қызмет және әдеп нормаларын бұзу фактілері орын алмаған.

Ал, Приозерск қаласы әкімі аппаратының әдеп жөніндегі уәкілі Алтынай Рахымбаева 2022 жылмен салыстырғанда 2023 жылы тәртіптік жауапкершілікке тартылғандар саны 12%-ға азайғанын айтады. Биыл қызметтік міндеттерін тиісінше орындамаған бес мемлекеттік қызметші тәртіптік жауапкершілікке тартылған. Бірақ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы бұзған немесе мемлекеттік қызметтің беделін түсіретін құқық бұзушылықтар жасаған қызметшілер жоқ.

Қарағанды облысы бойынша өнеркәсіптік қауіпсіздік департаментінің басшысы Сергей Брагиннің мәлімдеуінше, аталған мекемеде биыл әкімшілік құқық бұзушылықтардың саны 43% төмендеген.

Шахтинск қаласы әкімі аппаратының тәртіптік комиссия төрағасы Наталья Циолковская 2023 жылы Шахтинск қаласының жергілікті атқарушы органдарында 11 мемлекеттік қызметші тәртіптік жауапкершілікке тартылғанын айтады.

– Көбінесе мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік сатып алу және бюджет заңнамасын бұзғандығы, өтінішті қарау мерзімдерін және мемлекеттік қызмет көрсету тәртібін бұзғандығы үшін тәртіптік жауапкершілікке тартылған. Сондай-ақ, 2023 жылы 2 мемлекеттік қызметшіге қатысты қызметтік тергеу жүргізілді. Оның қорытындысы бойынша тәртіптік комиссияның отырысында тиісті материалдар қаралып, тәртіптік теріс қылықтар жасау фактілерінің анықталмауына байланысты мемлекеттік қызметшілерге тәртіптік жаза қолданбау туралы ұсыным шығарылды, – дейді Наталья Циолковская.

Кеңес қорытындысы бойынша мемлекеттік қызмет тәртібін нығайтуға бағытталған профилактикалық ұсынымдар берілді.

Салтанат ІЛИЯШ,
Ortalyq.kz

Сообщение «Тәртіпке бағынған құл болмайды» появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық Құрылтайдың үшінші отырысында сөйлеген сөзінен.

Журналистер – ана тілінің мүддесіне жұмыс істейтін қауым. Қызғыш құсы десек те, артық айтқанымыз емес. Қашан да солай болып қала бермек. Мемлекеттік тілдің қадірін сақтау һәм тұғырын одан әрі биіктету – аймақтың бас басылымы «Ortalyq Qazaqstan» газетінің негізгі миссияларының бірі. Сол себепті, тілге қатысты бір мәселе туындаса, дабыл қағуға толық хақымыз бар деп есептейміз. Мәселеге төтесінен келсек, өкінішке қарай, кейбір облыстық басқармалардың ресми жиындары шамамен 80% орыс тілінде өтеді. Есендесуі ғана қазақша. Ал, Сәкен Сейфуллин «Кеңсе тілі қазақша болмай, іс оңбайды» демеп пе еді?! Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев та Ұлттық Құрылтайдың үшінші отырысында осы мәселеге тоқталған. Президент сөзіне сүйеніп, біз де үн қосып отырмыз.

Облыстық басқармалар мен қалалық бөлімдердің жиындары қазақша сәлемдесумен басталып, ресми тілмен аяқталғанын көріп жүрміз. Әсіресе, есеп беру алаңына айналған өңірлік коммуникация­лар қызметі орталығында өтетін брифингтердің көбі ресми тілде өтеді. Бұл, әлбетте, қазақ тілінде жазатын журналистердің шамына тиеді. Мәселе – тілді түсінбегенде емес, мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік тілді елемеуінде. «AMANAT» партиясы облыстық филиалының төрағасы Бекзат Алтынбеков осыған қатысты пікірін білдірді.

– Өте орынды мәселе көтеріліп отыр деп есептеймін. Тәуелсіздік алғанымызға 30 жылдан асып барады. Жеткен жетістігіміз де, кемшілігіміз де баршылық. Кемшілігіміз – мемлекеттік тілді өз дәрежесіне, өзінің тиісті төріне көтере алмай жүргеніміз. Мемлекеттік тіл ел Президентінің назарынан ешқашан тыс қалған емес. Қазақ тілінің ауқымын одан әрі кеңейту үшін Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық Құрылтайдың үшінші отырысында нақты тапсырмалар берді. Жөнімен, ретімен берілген тапсырмалар деп есептейміз. Бұл тапсырмаларды қалай іске асырамыз деген заңды сауал туындайды. Оның шешімі бар. Мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік тілде сөйлеуі шарт. Оны мекеме басшылары тікелей қадағалап, талап қоюы тиіс. Себебі, халық ханның жарлығына құлақ түріп отырады. Ал, облыс басшылығы – Президент тапсырмасын тікелей орындаушылар. Сол себепті де, мемлекеттік қызметшілер қазақ тілінің мәртебесіне айрықша мән бергені абзал. Жергілікті билік өкілдері осыған баса мән бергенде ғана халықтың құрметіне бөленеді. Кейде Төныкөктің VII ғасырда айтқан мына бір сөзін еске аламын: «Қағаны – батыр, ақылгөйі – кемеңгер елдің бағы жанады». Бүгінгінің әкімі, басшысы мемлекеттік тілде сөйлеуі тиіс. Мемлекеттік қызметшілер қазақ тілінде мүлде сөйлемейді деуден аулақпыз. Бірақ, ана тілінің мәртебесі үшін барынша талаптанса деген тілегімді жеткіземін, – деді Бекзат Алтынбеков.

Аймағымыздағы мемлекеттік қызметшілерге облыс әкімінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары Ерлан Құсайынды үлгі етер едік. Бұл – жағыну емес. «Жақсының жақсылығын айт» дейтін ел едік. Қарағандыда қазақтың мүйізі қарағайдай қаламгерлері, зиялы қауымы, қайраткерлері қатысатын жиындар, рухани шаралар жиі ұйымдастырылады. Солардың алдында Ерлан Құсайын әр сөзге әр беріп, өз биігінде сөйлегенін журналистер қауымы талай көрген. Қарағандының жұрты еңсесін тіктеп отырады. Бұл қатарда пікір білдіріп отырған «AMANAT» партиясы облыстық филиалының төрағасы Бекзат Алтынбеков та бар.

Айтқалы отырған ұсынысымызды облыс басшылығы қолдайды деп бек үміттенеміз. Ұсыныс мынау: облыстық басқармалар мен қалалық бөлімдердің басшылары өткізетін кез келген жиында мемлекеттік тілдің тұғырынан түспеуіне журналистер атсалыссын. Қалай? Жиынның басым бөлігі орыс тілінде өтсе, журналистер дабыл қақсын. Шағымды қабылдайтын жауапты маман бекітілсе. Сонымен қатар, басқармаларға, бөлімдерге пәрмен беретін басшылық тарапынан нақты талап қойылса.

Бұл шаралар өзгелерге үлгі болатынына және мемлекеттік тілге келгенде салғыр­ттық танытатын шенеуніктерді тезге салатынына кәміл сенеміз.

Ерік НАРЫН,
Ortalyq.kz

Сообщение Мемлекеттік тіл тұғырдан түспейді появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Заңға енгізілген өзгерістер негізінде “Азаматтық туралы” заңда азаматтыққа қабылдаудан бас тартудың негіздері нақтыланды.

Енді мемлекеттік тілді қарапайым деңгейде, еліміздің тарихы мен Конституциясының негіздерін білмеген жағдайда азаматтық берілмейді. Қажетті деңгейді Ғылым және жоғары білім министрлігі айқындайтын болады.

Сондай-ақ мұндай түзетулер азаматтардың қоғамға тез бейімделуін көздейді.

Тілді білу қоғамға тезірек сіңіп, мемлекет өміріне араласуы үшін қажет. Айта кету керек, бұл түзетулер әлемдік тәжірибеге сай. Көптеген елде азаматтық алу үшін мемлекет тарихы мен мемлекеттік тілді білу бойынша емтихан тапсыру қажет. Мысалы, Германияда азаматтық алу үшін үміткерлерге неміс тілін білуге, мәдениеті мен дәстүрлерін сақтауға жоғары талаптар қойылады. Канадада тарихты және жергілікті тұрғындардың міндеттерін білу, сондай-ақ провинцияға байланысты ағылшын немесе француз тілдерін білетіндігін растайтын тест тапсыру қажет, – деді ол.

Сондай-ақ қос азаматтықты болдырмау үшін ҚР азаматтығынан айырудың жаңа негізі енгізілгенін атап өтті.

Қазақстан азаматтығын алғаннан кейін басқа мемлекеттің паспорттарын пайдаланған жағдайда, біздің еліміздің азаматтығы тоқтатылады. Бұған дейін шет мемлекеттің азаматтығын алғаны үшін ғана ҚР азаматтығы тоқтатылатын, – деді ол.

Материалды әзірлеген: Ілияс ДҮНГЕНБАЙҰЛЫ.

Сообщение Енді мемлекеттік тілді білмегендерге азаматтық берілмейді появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Облыстың тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының басшысы Салтанат Әбеуованың айтуынша тұжырымдаманың тіл үйрету әдістемесін жетілдіру бағытында облыстағы 6 оқыту орталығы мен 8 оқыту курстары жылына 3 жарым мыңдай адамды қазақ тіліне, 2 мыңға жуық адамды ағылшын тіліне оқытады. Қазақ тілін оқыту курстары 2 бағытта жүреді. Осы уақытқа дейін тілдерді дамыту жөніндегі басқарма тарапынан 560 адам қазақ тілін оқытудың 3 айлық курсынан өткен. 2024 жылы 575 адам қамтылмақ.

Басқарма басшысының сөзіне сүйенсек, қазақ тілі курсынан мемлекеттік қызметшілердің 248 – і, ал, ағылшын тілі курсынан 149 – ы өткен. Өткен жылдың қорытындысы бойынша жалпы облыс аумағындағы жергілікті атқарушы органдардың шығыс құжаттарының саны – 205 245-ті құрады. Оның ішінде мемлекеттік тілдегісі – 198 101. Ал, ішкі құжаттардың жалпы саны – 19 418 болса, мемлекеттік тілдегісі – 19 262.

Аяулым СОВЕТ,
Ortalyq.kz

Сообщение Мемлекеттік тілге сұраныс артты появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.