Ауыл күнінің ашылу салтанаты Егіндібұлақ стадионындағы баба ескерткішінің жанында өтті. Шараға арнайы келген аудан әкімі Ерлан Құсайын тойға жиналғандарды құттықтап, ақжарма тілегін жеткізді.

– Ауыл – біздің күретамырымыз, адастырмайтын темірқазығымыз. Ат байлар атамекеніміз. Құтты қонысымыз. Бәріміз ауылдың шаңына аунап өстік. Шыбықты ат қылып мініп, ойнап өстік. Сондықтан, ауылдың орны бөлек, жүрегімізге жақын. Біз ауылдан көшкенімізбен, ауыл біздің жүрегімізден көшпейді. Ауылдың өсіп-өркендеуі – барлығымыздың тілегіміз. Сол жолда бірге қызмет қыламыз. Ауыл күні құтты болсын, – деді Ерлан Бейсенбайұлы.

Тойдың ашылу салтанатынан соң ауыл мешітінде Құран оқылып, әруақтарға дұға бағышталды.

Аталған шараның тағылым мол екенін айтады Егіндібұлақ ауылының әкімі Мейірлан Сәдуақасов. Себебі бірлікке, татулыққа, бірлікке шақырып қана қоймай, ауылдың жан-жақта жүрген түлектерінің басын қосып, ынтымағын жарастыра түспек. Одан бөлек, мәдени, концерттік іс-шаралар, театрландырылған қойылымдар көрсетіледі.

– Ауыл күні тұрғындардың, ауыл түлектерінің, демеушілердің қаржысына өтеді. Пандемия кезінде 2-3 жыл тойланбай қалғаны болмаса, жыл сайын шілде айында өткізу дәстүрге айналған. Биыл 15 киіз үй тігілді. Аламан бәйгеден бөлек, жаяу жарыс, балуандар күресі, кір тасын көтеру, қол күресі сияқты ұлттық ойындар дәріптеледі. Аудан кәсіпкерлері де өз өнімдерін жарнамалап, саудаларын қыздыруда – дейді Мейірлан Темірханұлы.

Сондай-ақ, облыстық «Алтын тай-2023» додасы да дәл осы Егіндібұлақта, ауыл күніне орайластырып өткенін айту керек. Бәйгеге Қарағанды облысының дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы Темірхан Абылаев арнайы қатысты.

Бәйгенің бас жүлдесі – жеңіл автокөлік Шет ауданының Еркіндік ауылынан келген сәйгүлік – «Жезкиікке» бұйырды. Аттың иесі – Талғат Қабди.  

Салтанат ІЛИЯШ,

Ortalyq.kz

Сообщение Егіндібұлақта ауыл күні атап өтілді появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Осылардың ішінде бірінен бірі өткен тұлғалар баршылық десек, Ағыбай батыр есімінің шоқтығы, тіпті, биік тұратыны сөзсіз. Өйткені, ол – Кенесары бастаған ұлт-азаттық соғысының бас батыры болған адам. Ағыбай батыр туралы елуінші-алпысыншы жылдары ес біле бастаған балалар үлкендерден естіген едік. Ол – осы «Шұбыртпалы Ағыбай» еді. Сонда Ұлы Отан соғысында көп ерлік жасағандар айтылмай, Ағыбай есімі айтылуының өзі – оның халық санасында әбден орнап қалғандығынан еді. Ағыбай батыр жөнінде көп жазылғаны да рас. Өйткені, оның есімі – Кенесары-Науырызбай есімімен қатар жүреді. Қарап отырсақ, қысқа дүниелер көп жазылыпты да іргелі еңбек жоқ екен. Таяуда осы олқылықтың орнын толтырған аяулы еңбек дүниеге келді. Ол «Ақжолтайдың ақ жолы» деп аталады. Еңбек болғанда, автор ондаған жылдар уақытын сарп етіп, көз майын тауысып, түрлі кедергілерді жеңіп шығарған Ағыбай Қоңырбайұлы жөніндегі энциклопедия десек болады. Осы үлкен еңбектің авторы Жұмағұл Шөженов үлкен ізденіспен Ағыбай туралы деректерді Петербург, Мәскеу, Омбы мұрағаттарынан іздеп тапқан. Әрине, сол уақытта орыс империясына қарсы күрескен Кенесары қозғалысы жөнінде орыс мұрағаттарында сақталған деректер біраз бар екендігін айтады автор. Жұмағұл Шөженовтің мамандығы сот қызметкері. Кәдімгі кәсіпқой судья. Жасынан халқының ән-жырын, домбырасын тыңдап өскен Жұмағұл халқының қасиеттерін бір адамдай сүйіп өсті. Оның Ағыбай туралы алғашқы кітабы жаңылмасақ, осыдан он бес жыл бұрын жарық көріп еді. Қазақ халқының би, шешендері туралы көптеген еңбектері бар. Біразын атап айтсақ, «Ағыбай батыр», «Ағыбай батырдың биліктері», «Аңызға айналған ақиқат» атты кітаптары мен деректі зерттеу еңбектері жарыққа шықты. Академик С.Зимановтың басқаруымен шыққан «Қазақтың ата заңдары» жинағының екі томына Ж.Шөженовтың аса құнды деп сараптамадан өткен көлемді екі еңбегі кірген. Автордың «Ақжолтайдың ақ жолы» туындысы – терең зерттеулер мен пайымдаулар нәтижесі. Сыни көзбен қарасақ та, жанашырлық сезіммен қарасақ та, дос түгілі дұшпанға да өзін мойындататын айтулы еңбек. Бірыңғай Ағыбай батырдың жасаған ерліктерін қуып кетпейді. Сол жөнінде баяндай отырып, сол кездегі қазақ қоғамының саяси, этнографиялық ахуалы мен жете таныстыра алған бірегей дүние. Оның басты құндылығы бұл ғана емес. Сол кезеңдегі бодандыққа ендеп кірген қазақ халқының аймақтық ерекшеліктері: көшіпқону, өмір сүру жағдайлары және халықтың саны, неше болысқа бөлінгені, қанша ауыл, қай ру-тайпалар қай жерлерді мекендегені туралы тарихшыларға, деректанушыларға қажетті көптеген құнды деректер кітап мазмұнын аса байыта түскенін айту қажет. Әсіресе, Қарағанды аймағы туралы. Сондай-ақ, Кенесары көтерілісіне қатысқан көп батырлардың, би-болыстардың нақты есімдері, аса маңызды ақпараттар легі кітапта ыждаһатпен келтірілген.

Кітапта Ағыбай батырдың тек қолбасшы ғана емес, шешен адам болғаны да айтылады. Осы тұрғыда оның айтқан биліктері, суырып салған өлең шумақтары батыр бабаның бейнесін одан әрі аша түседі. Біздің ойымызша бұл еңбек көлемділігіне қарамастан (елу алты баспа табақ), тек Ағыбайды оқыпбілем деушілердің ғана емес, тіпті, зерттеушілердің, тілші-ғалымдардың сүйікті кітабына айналары сөзсіз. Кітап Ағыбай бас батыры болған Кенесарының ұлт-азаттық қозғалысының саяси себептерін де құқықтық тұрғыда ашып көрсетеді.

Бұрынғы мемлекеттік хатшы Г.Әбдіқалықованың қолы қойылған қатынас хатта «Халық батырының ерлігін айғақтайтын осы шығармаңыз тиісті сараптаудан өтіп, бес мың данамен шығарылуына мемлекеттік дәрежеде тиісті нұсқау берілді» деп хабарлауы аса қуантарлық оқиға. Көлемді кітап осы жылдың жоспарында жарыққа шығатын маңызды кітаптардың қатарында тұрғанын айтқан жөн. Халқымызға, әсіресе, өскелең ұрпаққа керекті дүниенің мемлекеттік сараптамадан өтіп мойындалуы – айта қаларлық оқиға. Аты бұрыннан бүгінге дейін аңыз болып кеткен Ағыбай Қоңырбайұлын жас ұрпақ енді бар болмысымен біліп тани алмақ.

Мұхамедқали БАЙМҰҚАНОВ,

Қазақстанның Құрметті журналисі. ҚР Мәдениет қайраткері.

Сообщение Баһадүр баба жайлы бағалы еңбек появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

     Тусырап жатқан жерге бір нөсер жетпей тұрады.

     Қаңсып жатқан шөлге бір тамшы жетпей тұрады.

     Сол кемдік андағайлап алдыңнан шыққанда кәдімгідей пұшайман боласың. Алдымен дәрменді өзіңнен іздейсің. Сонсоң айналаңнан.

     Сонымен табасың. Шам салып жүріп. Бәлкім, өзі табыла кетеді…

     Толық адамның өзі өзінен аспай жатады. Асатыны ернеуінен асып, төгіліп жататын меймілі.

     Ниқанбай Иманғалиұлы Омарханов мен үшін сондай жан.

     Шешіліп, төгіліп сөйлеп кеткенде абыз Қарқаралы тумасы екеніне кәміл сенесің.

     Айтқан сөзін жұтпайтынына қарап Арқа азаматы екендігін жазбай танисың.

     Қарың талса демеп жібереді, жол шетінде тұрсаң ала кетеді, жаяу қалсаң астындағы тулағын түсіп береді.

     Соның барлығы табиғатынан.

     Бір Жаратқан осы азаматқа бәрін бере салған. Сол барымен елімен бөлісіп жүреді.

     Жылқы жарықтықтың аңсарын айтқанда құлап түскем. Кәнігі атбегілер біле бермейтін сол бір тылсым сезімді «Аңсар» деген хикаятыма өзек еттім. Төрт түлікті сөз еткенде алдына түсірмейді. Қойшының қасиетті ақ таяғы осы Ниқанның қолында жүргендей сезінесің. Бүгінгі замандастарымыз бәкі ұстаудан қашқақтап жүрсе, «жарықтықтан пейіш иісі шығады» деп бас ұстап отырған Ниқанды көресің. Сондайда көз алдыңда өмір бойы бас тәрбиелеп келген абыз тұрар еді.

    Ол алдымен өзін тәрбиелейді. Өзінің тәрбиесімен өзгелерді тәрбиелейді. Солармен ойға да шапқылайды. Қырға да. Аң қағып, болмаса дуадақ шалып жүрген жоқ, әрине. Барған жерінен ең құрығанда арыс ала келеді. Онысы ертеңінде еларба болып ауыл ішінде кетіп бара жатады.

    Той деген қазақтың бөлінбеген еншісі ғой. Кейінгі жылдардың ішінде қаншасын өткіздік. Соның ішінде елдің есінде қалғаны Қарқаралыда өткен Қасымның тойы. Бұл шын мәніндегі руханият тойы болды. Қасымның рухын тірілту арқылы өзіміз де диланып алдық. Қасым әрбір қазақ баласының бойында жүрген рух қой.

    Сол тойды Ниқан ұйымдастырып еді-ау.

    Ал Қарқаралының 180, Мәди бабаның 125, Тоқтар ағасының 60 жылдығы сынды улкенді-кішілі тойлардың әрқайсысы өз алдында бір төбе емес пе?!

   Ниқан Ақтоғайға әкім болып келгенде әркім әртүрлі қабылдады. Біреулер ытырынды, біреулер бөріктерін аспанға атты. Алғашқылары Ақтоғайдан гөрі Қарқаралысына көбірек керегірек еді деді.

   Оларға қарсы айтатындай уәж жоқ еді. Аудан басында ауыл шаруашылығы өнімдерін ұқсататын кәсіпорындар ашты. Елге диірмен келді, дәруменді су шығарды, жүн басты, шұжық жасады… Ең бастысы, совет өкіметін қара өгіздей сүйреген МТМ қайтып келді.

   Біреулер «Ниқан бүлдіреді» деді. Олары рас болды. Ақтоғайға бара сала сойқанды салды. «Отыратын» басшылардың орнына жүгіріп жүріп басқаратын «балалар» келді. Екпінді еді олар.

   Ақтоғайдың иесіз жерлеріне ие тауып берді. Қашқақтағандарына қарамастан несие алуға көндірді. Сөйтіп, Ақтоғай топырағында төрт түлік мыңғырып берсін.

    Ниқан Ақтоғайға әкім болып бара жатқанда жоғарыдағылар «төрт жылдың ішінде Ақтоғайды Нұраның жағдайына келтіресің» деді. Оны өз құлағымызбен естідік. Келтірер де ме еді?!

   Ниқан Ақтоғайда көп тұрмады. Нұраға әкім болып ауысты. Тағы да ел қақ жарылған. Біреулері Ақтоғайға көбірек керегірек еді десті. Біреулері Нұраға.

   Нұрасы ел жатырқамайтын, жер жатырқамайтын Ниқанды Тоқырауынындай қарсы алды. Айналдырған бір жылдың ішінде Нұрамыз Қарқаралы, Ақтоғайдай қазақыланып шыға келді. Іс басына тағы да қарадомалақ қазақ баласын жинады. Ертеректе Нұра қара судың ғана емес, сүттің де тұма бұлағы еді. Ниқан соны қалпына келтірем деп жатыр. Елдің Саумалкөлі бұлардың Қаймақкөлі болып төгіліп жатыр.

   Ал менің аспанға атқан бөркім біреудің басында кеткен.

   Әлихан бабамның тойы келе жатыр еді ғой. Қасымнан кейінгі семе бастаған рухымызды Әлихан баба тойы әкелетіндей көрінген. Бір Жаратушы Ниқанды Ақтоғайға солайша жіберген болар деп ойлағам…

   Күпірлік жасаппыз. Пендешілігіміз де шығар.

   Әлихан тойы Ақтоғайдан аспай қалды.

   Алда Қаздауысты Қазыбек бабам тойы келе жатыр…

   Анығы Ниқан керек адам. Маған, сізге, оған. Бәлкім, маған көбірек. Бәлкім, сізге көбірек. Бәлкім, оған көбірек.

   Бәрімізге жетпей жүреді.

   Бірдеңе болып.

  Өйткені, ол – мейміл адам.

Төрехан МАЙБАС

   Суретте: Ниқанбай Омарханов Батыр Тоқтармен бірге.

Сообщение МЕЙМІЛ появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.