Қазақстанның Конституциялық моделі халықаралық аренада бағалануға лайық
Халықаралық деңгейде Қазақстанның конституциялық жүйесі бірегей және айрықша деп танылады, алайда, оны классикалық демократиялық үлгіге жатқызу қиын. Конституцияны кезең-кезеңмен өзгертіп, қоғам талабын ескеру ісі біраз елдерге үлгі болып отыр.
Қазақстандық модельдің басты ерекшелігі – этникалық біртұтастықты, тұрақтылықты сақтай отырып, билікті қатаң орталықсыздандыруға талпынуы. Бірқатар көршілес мемлекеттер мен дамушы елдер біздей татулық пен өкіметтік өзгерістерді үйлестіруді өз тәжірибесіне қолданып көруде. Әсіресе, Қазақстанның аумақтық-этникалық құрылымы ұқсас кең аймақ елдері үшін бұл үлгі қызықты болуы мүмкін. Бірақ, халықаралық аренада біз толық демократиялық толқынмен есептелмейміз – көп сарапшылар елдегі саяси бәсекелестіктің шектеулі екенін, сондықтан, біздің модельді қайталау күрделі екенін айтады. Қорыта айтқанда, Қазақстанның конституциялық моделі – тұрғындардың тыныштық пен дамуына кепілдік берген тәжірибе. Бұл тәжірибе шығыс пен батыстың арасына ұқсас бірегей синтез ретінде қарастырылады: оның ішінде, заң үстемдігі мен әлеуметтік орнықтылық белгілері айқын.
Сондықтан, Қазақстанның тәжірибесі белгілі бір халықтармен тыныштық пен өзгерістерді тепе-тең жүргізуге мұқтаж елдерге үлгі болуы мүмкін, бірақ оның толық жаһандық үлгі ретінде қабылдануы үшін алда тағы талай терең демократиялық қадамдар жасау қажет екенін атап өту керек. Қазіргі уақытта біздің басты міндет – ішкі жаңаруымызды жалғастыра отырып, басқа елдермен тәжірибе алмасу арқылы Конституциямыздың әлеуетін кеңейтіп, халықаралық деңгейде беделін арттыру болмақ.
Қуат МУСИН
Е.Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің «Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы» кафедрасының меңгерушісі
