Биыл – Жаңаарқа ауданының құрылғанына 90 жыл. Арқа атырабындағы осы бір жазиралы мекен тарихындағы тағдырлы кезең де, сұңқар Сәкен бастаған ұлы тұлғалары да дәріптеліп, туған жер шежіресінде һәм ел жадында қайта бір жаңғыратын жыл. Рас, қызыл империяның қанды шеңгеліне күштеп ұжымдастыру науқанының бастау алып, әкімшілік-аумақтық реформа негізінде жіктелген шаруашылықтардың құрылғанын несіне мерейтойға айналдырамыз деген де пікір айтылып жүр. Әрине, бұл пікірдің де жаны бар. Десек те, сол дәуірде атқа мініп, сол төңіректегі халықтың тұрмыс-тіршілігін тұғырландыру жолында еңбек еткен тұлғалардың жазығы не? Тіпті, олардың жанкешті еңбегін тарихтан өшіріп тастауға қандай қақымыз бар? Осы тұрғыдан алғанда, ардақталуға лайықты есімдер ардақталып, кешеден бүгінге тарих болып жеткен шерлі шежіреміздің әр парағы парасат тұрғысынан парықталуы керек деп ойлаймын.

Менің бүгінгі кейіпкерім Мұхаметжан Сейітмағанбетов – ұрпақ құрметіне лайықты жанның бірі. Жаңаарқа төңірегіндегі жамағат Мұхаметжанды білмеуі мүмкін. Өйткені, бұл кісінің елге танымал есімі – Жетімек. Мұхаңа бұл есімнің өзін ел емес, тағдыры берген. Әкесі дүние салғанда ана құрсағында қалған ұлдың сойы осылай аталып кетті.

Өз басым Жетекеңнің көзін көрген жоқпын. Ұрпақтарымен дос-жар болып, сырбаз сыйластықта жүрміз. Текті әулет. Сөз ұстаған, істің қыбын тапқан. Өрелі һәм өнерлі. Шындығымды айтайын, Жетімек ақсақалдың бейнесін мен кейінгі ұрпақтарының бойындағы парасат пен тектілік арқылы жасап алғанмын. Әрине, ел аузында да Жетекең туралы әңгіме көп.

Ел айтады… Жетекең аса қатал, талапшыл бола қоймаған. Бірақ, өз ортасында барынша ықпалды болған. Мәселен, Жаңаарқада «жауғызамыз, Жетеке» деген әңгіме бар. Жетімек Сейітмағанбетұлы – колхоз төрағасы. Бір жылы қуаңшылық болып, шаруашылықтан күй қашқалы тұр. Шаруашылық фермаларын аралап жүрген басқарма Жетекеңнің назары күннің көзін көмкере жапқан қою бұлтқа ауып:

– Апыр-ай, мына бұлттың қоюын қара. Жел қуып, жаумай кетер ме екен, – депті. Сонда қасындағы серіктестері ұлардай шулап:

– Жауғызамыз, Жетеке! – деген екен. Бұл жерде қазіргідей басшының жеке басына табынушылық емес, Жетекеңнің аңсары ауған тілектің орындалуын қалаған пейіл тұр еді. Өйткені, ел Жетімек басқарманың көңіліне қаяу түскенін, жанарын кіреуке шалғанын қаламайтын.

Жетекең әкеден жетім қалғанымен, атадан жалғыз емес еді. «Сейітмағанбеттің бесеуі» атанған ағайынды бес ұлдың кежесі. Бөкен, Әлкен, Ақан, Балкен ағаларының арқасында жетімдік тауқыметін тарта қоймаған. Әлі күнге дейін Сейтекеңнің бесеуінен өрбіген өрен-жаранның ынтымақ-ымырасы сырт көзді сүйсіндіреді. Әр өңір, әр қалада өмір кешіп жатыр демесеңіз, ортақ қазаннан бойларына нәпақа сіңіріп, ортақ табаққа қол созып жүр. Қазан, табақ дегенде, көз алдымызға тамақ келе қалады ғой. Ал, бұл әулеттің ортақ қазан, ортақ табағы – бес әкенің татулығы мен тектілігінен бастау алатын ұлағат. Бойларына қанмен сіңіп, сүтпен дарыған тектілік – Сейтекең ұрпақтарының алтын қазығы.

Осы әулет ұрпақтары арасында Бөкеннің баласы, ҚазССР Оқу ісінің үздігі Ысқақ марқұмға шәкірт болғанымды, Балкеннің баласы Рымбайға рухани іні болғанымды, Данияр Жетімековпен дос болғанымды мақтан тұтамын өз басым.

…Жетімек (Мұхаметжан) Сейітмағанбетов 1911 жылы туған. 1926 жылы ағасы Бөкен атқа мінгестіріп, Қызылордаға оқуға апарған екен. Әуелі ескіше қара танып, одан кейін кеңестің мектебінде оқыған талапты ұлға оқу игеріп, мамандық меңгеру аса қиындық туғыза қоймайды. Тек қана тұрмыстың төмендігі қолбайлау болмаса… Тұрмыстың әлжуаздығын қараңыз, Бөкен ағасы кенже інісін Әулиеатаға (қазіргі Тараз) жеткізіп, сол жерде мініп барған атын сатады. Бауырын бухгалтерлік есеп мектебіне тіркетіп, аттың құнын қолына беріп, өзі керуеншілермен ілесіп елге қайтады.

1928 жылы Сарысу ауданы ашылды. Орталығы – қазіргі Түгіскен ауылы. Қазіргі Жамбыл облысы құрамындағы Сарысу ауданы – осы Түгіскенде, Арап қырының етегінде ұйымдасқан ауданның мұрагері. 1932 жылғы зобалаңда аудандық советтің мөрі кедей Досымбектің қолында кетіп, сол Байқадам өңіріне барып, аудан атауын өзгертпестен қоныстана салған. Міне, осы ауданның атқару кеңесінің алғашқы төрағасы болып Жетекеңнің немере ағайыны Өмірәлі Қалжанов сайланады да, Әулиеатадан бухгалтерлік оқу бітіріп келген бауырын ауаткомның хатшысы етіп қызметке алады. Ал, 1932 жылы Сарысу ауданынан қалған шаруашылықтарды (артель, мойынсерік) ірілендіріп, ұйымдастыруға Жетекең Бидәулет Өскенбеков, Бөлекбай Қосаев, Бекет Бейсенбин сынды ел азаматтарымен бірлесе кірісті. «Қара қоғалы», «Қамысмола», «Ақтасты», «Қаражартас», «Бозкөл», «Қарсыадыр» мойынсеріктерін ірілендіріп, екі артель ұйымдастырған да – осылар.

Өз қатарында сауаттылығымен көш бастап, арнаулы білім алып үлгерген Жетімек Сейітмағанбетов 1933 жылы Жаңаарқа аудандық жоспарлау бөлімінің басшысы болып тағайындалды. 1940 жылы Мәскеуге оқуға барып, мал өнімдерін дайындау бойынша арнайы курс бітіріп келді. Сол кезеңде КСРО Дайындау министрлігінің жергілікті жердегі тікелей өкілдігі саналатын дайындау мекемесінің тізгінін де ұстады. Жаңаарқа төңірегінде «Атасу», «Киров» колхоздарын басқарды. 1956 жылы туған ауылы Түгіскенге оралып, «Жеңіс» колхозына басқарма болып тағайындалды. Міне, Жетекеңнің жемісті жылдары, «жұлдызды сәті» осы сәттен басталады. Ауылдық кеңестің төрағасы елге қадірлі Жаман Қирабаев еді. Екі басшы тізе қоса жұмыс атқарып, ел еңсесін көтерді. Мақажан Момбеков, Әбілқайыр Асқаров, Жайлыбай Смақов, Мақыбас Бердалин, Дәулет Ілиясов, Бекет Бейсенбин, Көпбай Өтебаев, Төлеген Матаев, Ерденбай Жақыпов, Аманбай Қалдаяқов, Зейнолла Мақажанов, Мұқым Әбішев секілді ел ағалары сенімді серіктері болды. Аз уақыт ішінде «Жеңіс» колхозы миллионер шаруа шылыққа айналды. Мал басы артып, өнім көлемі ұлғайды. Егін салды, тоқ диірмен орнатты. Елдің аузы нанға жарып, науқастана қалғандар аудан орталығына сабылмай, Жетімек салғызған ауруханада емделе бастады. Колхоз жылқысын ерте көктемде Қарағандыға айдатып, Қарабас станциясында бие сауғызды. Қымызды Қарағанды шахталарына өткізіп, күзге дейін қыруар табыс тапты. Колхоз орталығында мәдениет үйі салынып, аты аңызға айналған Игілік Омаровтың әні әуелейтін күн де туды. Сиыр сүтін Қаражал қаласына өткізді. Бір сөзбен айтқанда, бұған дейін малды таңертең өргізіп, кешке қоралауды ғана білетін колхоз өндірісі әртараптанды. Бұрын қыс мезгілінде Шуға шұбыра көшіп, Бетпақдалада мал қыстатып жүрген колхоз малшылары отырықшылыққа бейімделіп, шөп маялауды үйренді. Осының барлығы – Жетімек Сейітмағанбетовтің іскерлігі мен терең білімінің арқасында мүмкін болған игілік еді.

1962 жылы колхоз таратылып, «Жеңіс» совхозы құрылды. Директоры болып Ыдырыс Жұмабеков тағайындалды. Негізі мықты шаруашылық ақыры мықты болады емес пе?! Жұмысы жүйеленіп, ырысы еселенген шаруашылықтың тасы өрге домалап сала берген. Социалистік Еңбек Ері Ыдырыс марқұмның өзі Жетекеңді ұстаз тұтты.

Бүгінде, «Жеңіс» акционерлік қоғамы болып асыл тұқымды қой өсірумен шұғылданып отырған іргелі шаруашылықтың бастауында Жетімек ақсақалдың қолтаңбасы жатыр. Ұйымдастыру ісінде Жетекең қалыптастырған дәстүр үзілмеген. «Жетекең айтты» деген әңгімемен қатар, шаруашылық ісінде «Жетекең әдісі» деген термин қатар аталады.

…Сарысу мен Сөртіні тел емген, Арап қырының етегінде түтіні түзу шыққан бір ауыл бар. Ол – Түгіскен ауылы. Жері – құмдауыт. Сусыған құмда басқан ізің қала ма, тәйірі?! Бірақ, Жетекеңдердің ізі де, ісі де көмескіленген жоқ.

Ерсін МҰСАБЕК.

Сообщение Түгіскенді түлеткен появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Аталған шараның тұсаукесер рәсіміне Жаңаарқа аудандық мәслихатының хатшысы Қуат Имантүсіпов, аудандық дене шынықтыру және спорт бөлімінің басшысы Алдаберген Қарабаев арнайы келіп, ауыл тұрғындарының қуанышымен бөлісті.

– Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы аясында іргесі қаланған кіші футбол алаңы құтты болсын! Ауданымыздағы спорттың дамуында Ералиев ауылы жастарының рөлі айрықша екенін айта кеткен жөн.

Міне, жастардың қажетіне жарайтын бұл ойын алаңының салынуы – соның көрінісі. Алдағы уақытта, ауданымыздың атынан ойын алаңының жабындысын сыйға тартпақпыз, – деді Алдаберген Қарабаев.

Кіші футбол алаңын салуға 2 миллион қаражат жұмсалған екен. Жұмыла көтерген жүк жеңіл демекші, түлектердің бұл тартуы қыста да ауыл балаларының қажетіне жарамақшы. Яғни, алаңға мұз қатырып, коньки тебуге мүмкіндік туғызбақ. Алаң толық жарықтандырылған. Жақын арада жанынан құдық қазуды көздеп отыр түлектер.

• Жастарымыздың спортпен шұғылдануына аз да болса септігіміз тисін деген ниетпен игі істі жүзеге асырдық. Спорт – денсаулық кепілі. Жастардың талабын көріп, іштей разы боламыз. Күрес залының құрылыс жұмыстарын жандандырып, ішіне керек құрал-жабдықтарын түгендеуде. Ішіндегі бозкілем де – мектеп түлектерінің сыйы. Сол себепті, ақылдаса келе кіші футбол алаңын салуды ұйғардық. Игі бастамаға қолдау танытқан ауыл әкімі Ербол Мәмбетовке, құрдастарыма шексіз алғысымды білдіремін, – деді түлектер атынан сөз алған Алтынбек Нағашбеков.

Расымен, жастардың жағдайын жасап отырған ауыл азаматтарына сүйсінесің. Ауыл жастарының талабы да – зор. Спорттың әр саласынан аймақтық, облыстық додаларда топ жарып жүр. Енді, шағын футбол алаңынан доп додасының үлкен дарабоздары шығады деген ниеттеміз!

Қасымхан ҒАЛЫМ.

Сообщение Түлектердің тартуы появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.

Турнир ауыл жастарының бастамасымен ұйымдастырылды. Ауыл әкімдігі бастамаға қолдау көрсетті. Мерекелік шарадан сыртта жүрген ауыл түлектері де сырт қалған жоқ. Ауыл белсенділері Айтбек Игіліков, Балапан Жуанышбаев, Алтынбек Нағашбеков, Оңласын Қожамұратов, Жалғас Көшенов қолға алған бастамаға Нұржан Бейсенбин, Жанғали Әбішев, Құдайберген Қыдыров, Малдыбай Кәдірбаев сынды азаматтар демеушілік жасады.
Сонымен, мерейтойлық доп додасына аудан ауылдары мен көршілес Жәйрем кентінен 12 команда қатысып, өзара бақ сынасты. Айтары жоқ, командалар арасындағы кездесулер тартысты өтті. Ауыл тұрғындары мектеп стадионында Әлем чемпионаты өтіп жатқандай қиқуға басты. Дүбір! Жалпы, спорт – достықтың дәнекері деп жүрміз ғой. Ауыл жастары арасындағы жарасымды ынтымақ біздің ауылдың спорт алаңынан бастау алғандай әсер етті маған. Сонымен қатар, ауыл балаларының алаңдағы алапат ойындарын көріп, Ұлттық құрама жасақтап жүрген футбол сәуегейлері ауылға неге назар салмайды екен деген ойға қалдым. Тура осы балаларды үлкен спортқа апарып, бабын келістірсе, бұлар қазақ футболының бағын жағар еді…
Күн көкжиектен арқан бойы көтерілген шақта басталған бәсеке батыстағы көкжиек қызыл шапаққа бөленген шақта мәреге жетті. Турнир жеңімпазы – Аппаз ауылдық округінің командасы. Екінші, үшінші орындарды Бидайық, Ералиев ауылдарының командалары өзара бөлісті. Түгіскен ауылдық округінің командасы төртінші орынды місе тұтты. Жеңімпаз-жүлдегер командалардың барлығына ақшалай сыйлықтар мен кубоктар тапсырылды. Марапаттау рәсіміне Шәбден Ералиевтің ұрпағы, ауыл ақсақалы Жәнібек Дуанбек қатысып, ақжолтай командаларға ақжарма тілегін жеткізді.
Бұл – 8 мамырдағы дүбір. Ұлы Жеңістің 73-ші көктемінің бір күні Ералиев ауылында осындай салтанат құшағында өтті.
***
9 мамыр. Ауыл Мәдениет үйінің ауласына жиылған халық нөпірінде шек жоқ. Бұл күні ауыл бойынша 720 тал көшеттері отырғызылды. Мәдениет үйінің ауласына «Астананың 20 жылдығына – 20 түп қарағай» акциясы аясында 20 түп қарағай, мектеп ауласына 50 түп қарағай көшеті егілді. Акцияға ауыл ақсақалдары, еңбек ардагерлері, ауыл жастары қатысып, шара басында қадірлі ақсақал Жарылқан Қызылбаев бата берді.
Ербол МӘМБЕТОВ, ауыл әкімі:
– Ауылымыз бұрыннан көк желекке оранған ауыл. Кешегі әкелеріміз егіп, баптаған жасыл желектің күтіміне жауаптымыз. Сол игі дәстүрді жалғастырмақ ниетпен биыл ауыл аумағына 720 түп ағаш көшеттерін отырғызуды қолға алдық. Өскіндер бюджет қаржысына және ауылымыздағы шаруа қожалықтарының демеушілігі арқылы сатып алынды.
Салтанатты сәтте еңбек ардагерлері Өмірзақ Мәмбетов, Есенгелді Темешбаев, Берген Қожамұратов, Аманбай Байжанов, Әбдеш Түсіпбеков, Махмут Сүйіндіков, тыл ардагері Тиыштық Жұмабекова, ардагер ұстаз Рабиға Нұрланова, ел анасы Аққайша Тәшмағанбетова игілікті шараға сәттілік тілеп, ортақ іске жұмылған ауыл басшылары мен жастарына алғыс жаудырды. Ал, жаңа егілген көшеттердің күтіміне ауыл бағбаны Қалкен Бейбітов жауапты болып бекітілді.
Ауыл орталығындағы саябақты абаттандыру жұмыстары жалғасын тауып, алдағы уақытта саябақ төріне Шәбден Ералиевтің мүсіні орнатылатын болады. Міне, біздің ауылдың келбеті!
Жолға шықтым. Көліктің радиосында ән ойнап жатыр. «Барып қайт, балам, ауылға туған, барып қайт». Барып қайттым. Арқада ажары таймаған, базары тарқамаған бір ауыл бар! Ол – Ералиев ауылы! Сіз де келіп қайтыңыз!

Ерсін МҰСАБЕК.

ЖАҢААРҚА ауданы.

Сообщение «Барып қайт, балам, ауылға…» появились сначала на «ORTALYQ QAZAQSTAN» газеті.