Главная » Ой-тамызық

Ой-тамызық

Жеті

Жеті«Жеті қат көк», «Жеті қат жер», «Жеті қазына», «Жеті ата», «Жеті жұрт», «Жеті Жарғы», «Жетіген», «Жетіқарақшы». Атамыз қазақ ықы­лым заманда жеті санына бірталай мәселелерді қоғамдап, қозыдай көгендеп тастапты. Соның ішінде «Жеті жұрттың тілін біл» деген ақылы бүгінде елімізде үстемдеп тұр. Біз студент кезімізде күн көсем Владимир Ильич Ленинді әлемдегі ең көп тіл білетін (полиглот) ерекше жаратылған адам деп оқытты. Обалы ...

Читать далее »

Бидай

Алматыда – ақ апорт! Ақтөбеде – ақ тары! Ақтоғайда – ақ бидай! Осы үшеуі де жерден өнеді. Нәрлісі қайсысы? Әрине, ақ бидай! Ақтоғайда ақ бидай өсірген Оспанғалы Шиманбаев, Байжасар Сүлейменов аталарымыз екен. Не керек, ақ бидай жоқ. Совет Шиманбаев ағатайыммен «Социалистік Қазақстан» газетінде қызметтес болып едім Алматыда. Аян Нысаналин көкем екеуі Алматының көк базарынан қымызбен «бас жазушы» еді. «Өткен өмір, ...

Читать далее »

Малғұн

Қор болды жаным, Сенсіз де менің күнім. Бек бітті халім, Тағдырдан келген зұлым. Тағдыр етсе Алла, Не көрмейді пәндә? («Абай». І-том, 95-бет). «Жазушы» баспасы. 2005 жыл). Баламын. Аққорада күн күркіреп, найзағай ойнады. Үйге қашып кір­дік. Ауылда жоғары кернеулі электр энергиясы болмаса да, телефон байланысы бар. Жел соққанда сымдары «ән» салып тұратын. Шатыр-шұтыр. Жай столбыға түскен. Жуан-жуан діңгектер бірінен кейін бірі ...

Читать далее »

Бас

Алдаспан күнге шағылысып жарқ ете қалды. Жаңғырықтан адам басы жерге домалап түсті. Домалаған бастар Ұлы қаған Шыңғыс алған Қадыр ханның, ұлы бабасының жолын ұстаған Есім хан шапқан Тұрсын ханның бастары еді. Екеуінің де не үшін бастарынан айырылғаны елге мәлім. Бірі елшілерді өлтіреді, екіншісі өз ханын сатып кетеді. «Жестокий век» (Авторы Исай Калашников. Қарға тамырлы түркіден тарайтын бурят) деген сол. Біздің ...

Читать далее »

Тиын

Ықылым заманда әуелі қағаз ақша емес, металл ақша болған. Көк түркілер алтын, күміспен саудаласқан. Еуропа темірді қолданған дейді қария тарих. Болса – болар. Жер қойнауынан табылып, төрткүл дүниені таңқалдырған Алтын адамдарымыздың киген киімі, ұстаған қаруы, тегіс алтынмен апталыпты («Найзасының ұшы алтын…» Бұқар жырау). Менің ауылымнан (Кент тауының етегі) табылған Сақ батырының алтын моншақтармен әдіптелген сауытын көрдім. Әлкей Марғұлан өз ғұмыры ...

Читать далее »

МҰХИТ пен ДӘУІТ

       Аңшы досым Тұяқ арқылы жаңаарқалық атбегі Дәуітпен біршама уақыт бұрын танысқан едім. Әңгімеміз жарасты. Кардиоорталықта бір палатада жаттық. Ішіміз пыса қойған жоқ. Аңшылық, атбегілік, қазағымызға тән басқа да неше түрлі хикая, сыр ақтарылды. Әдетте көп шешілмейді екен. Сол қалың әңгіме-дүкеннің ішінде матрос Дәуіттің көзбен көрген бір әңгімесі әлеуметтік желіден шыға келді. Дәуіт құрдасым СССР кезінде Тынық мұхитта авианосецте әскери ...

Читать далее »

Ойсылқара тұқымы ойсырамасын

       Түйеміз Рейхстагты алған Ескендір Зұлқарнайын (Александр Македонский) пілмен соғысқан. Үн­діс­танда. Парсы мен Рим империялары Сақ пен Ғұнның ат мінген аламандарымен соғыс­қан. Бәрі – жеңілген. ХХ ғасырда бүкіл Еуропаны табанына басып, Англия­ны қалтыратқан, Американы састырған Германияның үшінші рейхы да қазақтың түйесімен соғысқан. Ол да – жеңілген!!!   … Ресейдің телеарналарын қараймын. Көз бен құлақ бергеннен кейін үйіңдегі сайрап тұрған қара ...

Читать далее »

Ар

Ақпанның ақтүтек бораны басылып, аяздың беті қайтқан күн болатын. Осы бейсенбі. Түс ауған шақ. Биік үйлер бой түзеген Сәбит Мұқанов көшесінде күнөстеп, көлік күтіп тұрғам. Олай-былай өткен тұрғындар көп. Қазақтың қара домалақ баласы назар аудартты. Қолында жасыл қағазы бар. Әркімге барып бірдеңе сұрайды. Біреудің мекен-жайын іздеп жүр-ау деп ойладым. Ақыры маған келді. – Ата, мына ақшаны сіз түсіріп алған жоқсыз ...

Читать далее »

Асық

Қазақтың «асық» деген сөзінде екі мағына бар. Бірі – зат есім, бірі – етістік. Қойдың кәдімгі асығымен ойнамаған бала жоқ шығар. Жер қарая бастасымен бала атаулы күнес іздейді. Үйдің немесе қораның күн жағы тез кебеді. Ықылым заманнан келе жатқан ойын. Ересектер де ермек қылады. Әсіресе қыстың ұзақ күндерінде. Сонымен жазда асықты атып ойнайды, қыста жатып ойнайды. Атып ойнайтыны – үш ...

Читать далее »

Жігіт

Ұмытпасам, бес жаста болуым керек. Әкем атын ерттеді. Құйысқаны мен өмілдірігін реттеді. Көтеріп алып, ерге мінгізді. Аяғымды таралғыға салды. Үзеңгіге аяғым жетпейді. Қолыма тізгінді ұстатты. Атын сауырынан жай ғана сипап, алақанымен сәл ғана леп беріп жіберді. Күрең тайпала жөнелді. Анам үйдің алдында қарап тұр. Разы. Басым айналды. Мүлде бір биікке көтеріліп кеткендей көріндім. Әдетте атқа мінгенде әкейдің алдында отырасың. Қауіп-қатер ...

Читать далее »